Adhyaya 15

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ऽशौचविधिर्नाम चतुर्दशो ऽध्योयः // १४// ऋषय ऊचुः अहो धन्यस्त्वया सूत श्राद्धकल्पः प्रकीर्तितः / श्रुता नः श्राद्धकल्पास्तु ऋषिभिर्ये प्रकीर्त्तिताः

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、ヴァーユの説く中篇、第三の序説部、シュラーダ・カルパにおける「アシャウチャ・ヴィディ」第十四章。仙人たちは言った。「ああスータよ、汝は幸いである。汝はシュラーダ・カルパを宣説した。われらはまた、仙人たちが称揚したシュラーダ・カルパをも聞いている。」

Verse 2

अतीव विस्तरो ह्यस्य विशेषेण तु कीर्त्तितः / देवाशेषं महाप्राज्ञ ऋषेस्तस्य मतं यथा

これはきわめて広く、ことさらに説き明かされています。大いなる智者よ、神々に関わる残りの事柄も含め、その仙人の見解をありのままに語ってください。

Verse 3

सूत उवाच कीर्त्तयिष्यामि वो विप्रा ऋषेस्तस्य मतं तु यत् / श्राद्धं प्रति महाभागस्तन्मे श्रुणुत विस्तरात्

スータは言った。「おおヴィプラたちよ、その仙人の見解を汝らに語ろう。シュラーダについて、幸いなる者たちよ、我より詳しく聞け。」

Verse 4

उक्तं श्राद्धंमया पूर्वं विधिश्च श्राद्धकर्मणि / परिशिष्टं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणानां परिक्षणम्

先に私はシュラーダ（供養）とその儀礼の規定を説いた。今ここに、残りとして婆羅門たちの検分を説き明かそう。

Verse 5

न मीमांस्याः सदा विप्राः पवित्रंह्येतदुत्तमम् / दैवे पित्र्ये च नियतं श्रूयते वै परीक्षणम्

ヴィプラたちよ、常にミーマーンサーの論争に沈むな。これは最上の清浄なる規定である。神々への供養と祖霊への供養には、定められた検分があると伝えられる。

Verse 6

यस्मिन्दोषाः प्रदृश्येरम्स हि कार्येषु वर्जितः / जानीयाद्वापि संवासाद्वर्जयेत्तं प्रयत्नतः

過失が見える者は、諸儀礼の務めから退けられるべきである。共に過ごすうちにも知れるゆえ、努めてその者を避けよ。

Verse 7

अविज्ञातं द्विजं श्राद्धे न परीक्षेत पण्डितः / सिद्धा हि विप्ररूपेण चरन्ति पृथिवीमिमाम्

シュラーダにおいて、見知らぬ二生者を賢者は検分してはならない。なぜなら成就者たちは婆羅門の姿をとってこの大地を巡るからである。

Verse 8

तस्मादतिथिमायान्तमभिगच्छेत्कृताञ्जलिः / पूजयेच्चार्घ्यपाद्याभ्यां तथाभ्यञ्जनभोजनैः

ゆえに来訪する客には合掌して近づけ。アルギャと足洗いの水を捧げ、さらに油の塗布と食事でもって供養せよ。

Verse 9

उर्वी सागरपर्यन्तां देवा योगेश्वरः सदा / नानारूपैश्चरन्त्येते प्रजा धर्मेण योजयन्

海に至るまで広がる大地において、ヨーゲーシュヴァラたる神々は常にさまざまな姿で巡り、衆生をダルマの道へと導く。

Verse 10

तस्माद्दद्यात्सदा दान्तः समभ्यार्च्यातिथिं नरः / व्यञ्जनानि तु वक्ष्यामि फलं तेषां तथैव च

ゆえに、心を制する人は常に施しをなし、来訪の客人を正しく礼拝して敬うべきである。今、供する料理とその果報を説こう。

Verse 11

अग्निष्टोमं पयसा प्राप्नुयाद्वै फलं तथोक्थस्य च पायसेन / सषोडशी सत्रफलं घृतेन मध्वातिरात्रस्य फलं तथैव

乳を供すればアグニシュトーマの果を得、乳粥（パーヤサ）を供すればウクティヤの果を得る。ギーを供すればショーダシーとサットラの果を得、蜂蜜を供すればアティラートラの果もまた同様に得られる。

Verse 12

तथाप्नुयाच्छ्रद्दधा नो नरो वै सर्वैः कामैर्भोजयेद्यस्तु विप्रान् / सर्वार्थदं सर्वविप्रातिथेयं फलं च भुङ्क्ते सर्वमेधस्य नित्यम्

同じく、信をもってヴィプラ（婆羅門）にあらゆる望ましい供物で食を施す者は、その通りの果報を得る。すべての成就を与える果、あらゆる婆羅門の客をもてなす果、そして常にサルヴァメーダ祭の果を享受する。

Verse 13

यस्तु श्राद्धे ऽतिथिं प्राप्तं दैवे चाप्यवमन्यते / तं वै देवा निरस्यन्ति हतो यद्वत्परावसुः

シュラーダにおいて来訪の客を侮り、また神々への供儀においても軽んずる者を、神々は退ける。その者はパラーヴァスのごとく滅びる。

Verse 14

देवाश्च पितरश्चैव तेमेवान्तर्हिता द्विजम् / आविश्य विप्रं मोक्ष्यन्ति लोकानुग्रहकारणात्

おお二度生まれの者よ。神々と祖霊（ピトリ）は姿を隠していてもその婆羅門に入り、世を憐れむがゆえに解脱を授ける。

Verse 15

अपूजितो दहत्येष दिशेत्कामांश्च पूजितः / सर्वस्वेनापि तस्माद्धि पूजयेदतिथिं सदा

客人を敬わねばこの聖なる客は灼き、敬えば望みを授ける。ゆえに、全財を尽くしてでも常にアティティを供養せよ。

Verse 16

वानप्रस्थो गृहस्थश्च सतामभ्यागतो यथा / वालखिल्यो यतिश्चैव विज्ञेयो ह्यतिथिः सदा

善き人の家に来る林住者（ヴァーナプラスタ）や家住者（グリハスタ）、またヴァーラキリヤや遊行者（ヤティ）も、常に「アティティ（客）」と知るべきである。

Verse 17

अभ्यागतः पाकचारदतिथिः स्यादपावकः / अतिथेरतिथिः प्रोक्तः सो ऽतिथिर्योग उच्यते

食事の時に来た客は「アパーヴァカ」と呼ばれ、客の客は「ヨーガ」と名づけられるアティティであると説かれる。

Verse 18

नाव्रती न च संकीर्णो नाविद्यो नाविशेषवित् / न च संतानसंबद्धो न देवी नागसे ऽतिथिः

戒（ヴラタ）なき者でも、雑な行いの者でもなく、無知でも、しかるべき区別を知らぬ者でもない。また自家の子孫の縁者でも、女神でも、罪ある者でもない——そのような者はアティティとは呼ばれない。

Verse 19

पिपासिताय श्रान्ताय भ्रान्तायातिबुभुक्षते / तस्मै सत्कृत्य दातव्यं यज्ञम्य फलमिच्छता

渇き、疲れ、迷い、ひどく飢えた者には、ヤジュニャの果報を願う者が敬って施しを与えるべきである。

Verse 20

न वक्तव्यं सदा विप्र क्षुधिते नास्ति किञ्चन / तस्मै सत्कृत्य दातव्यं सदापचितिरेव सः

ヴィプラよ、飢えた者に「何もない」と常に言ってはならない。敬って与えることこそ、常住の供養である。

Verse 21

अक्लिष्ट मव्रणं युक्तं कृशवृत्तिमयाचकम् / एकान्तशीलं धीमन्तं सदा श्राद्धेषु भोजयेत्

苦患なく傷もなく、節度を保ち、質素に暮らし、乞わず、静かに独居を好み、智慧ある者を、シュラーダの儀に常に供養して食を施すべきである。

Verse 22

नो ददामि तमित्येवं ब्रूयाद्यो वै दुरात्मवान् / अपि जातिशतं गत्वा न स मुच्येत किल्बिषात्

「与えぬ」と言い放つ悪しき心の者は、たとえ百の生を経ても罪過から解き放たれない。

Verse 23

समोदं भोजयेद्विप्रानेकपङ्क्त्यां तु यो नरः / नियुक्तो ह्यनि युक्तो वा पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्

多くの列においてヴィプラたちを喜びとともに饗する者は、命ぜられていようといまいと、その列座の供食によって罪を払う。

Verse 24

पाप्मानं गृह्यते क्षिप्रमिष्टापूर्त्तं च नश्यति / यतिस्तु सर्वविप्राणां सर्वेषामग्रतो भवेत्

罪はたちまち人を捉え、祭祀と施与（イシュタ・プールタ）の功徳も失われる。されどヤティ（出離の修行者）は、すべてのヴィプラ（婆羅門）の中で先頭に立つ。

Verse 25

पञ्च वेदान्सेतिहासान्यः पठेद्द्विजसत्तमः / योगादनन्तरं सो ऽथ नियोक्तव्यो विजानता

イティハーサを伴って五つのヴェーダを誦する最上の二生者は、ヨーガの後、識者によって相応の務めへと任じられるべきである。

Verse 26

त्रिवेदो ऽनन्तरं तस्य द्विवेदस्तदनन्तरम् / एकवेदस्ततः पश्चादुपाध्यायस्ततः परम्

その次に三ヴェーダに通じる者、次いで二ヴェーダに通じる者、さらに一ヴェーダに通じる者、そしてその上にウパーディヤーヤ（教授師）が順に置かれる。

Verse 27

पावना ये ऽत्र संख्यातास्तान्प्रवक्ष्ये निबोधत / य एते पूर्वनिर्द्दिष्टाः सर्वे ते ह्यनुपूर्वशः

ここに「清める者」として数えられる者たちを、これより説き明かす。よく聞け。先に示した者たちは、すべて順次の次第に従っている。

Verse 28

षडङ्गविद्ध्यानयोगौ सर्वतत्रस्तथैव च / यायावरश्च पञ्चैते विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः

六支（シャダンガ）に通じる者、禅定ヨーガの行者、あらゆるタントラに精通する者、そしてヤーヤーヴァラ——この五者は、儀礼の列を清める者（パンクティ・パーヴァナ）として知るべきである。

Verse 29

श्राद्धकल्पे भवेद्यस्तु सन्निपत्य तु पावनः / चतुर्दशानां विद्यानामेकस्यामपि पारगाः

シュラーダ（祖霊供養）の作法において集い清浄となる者は、十四の聖なる学のうち少なくとも一つに通暁しているべきである。

Verse 30

यथावद्वर्त्तमानाश्च सर्वे ते पङ्क्तिपावनाः / असंदेहस्तु सौपर्णाः पञ्चाग्नेयाश्च सामगाः

正しく作法に従って生きる者は皆、供養の列を清める。彼らは疑いなくサウパルナであり、五火の行に立ち、サーマの詠唱者である。

Verse 31

यश्चरेद्विधिवद्विप्र समा द्वादश संततः / त्रिनाचिकेतस्त्रै विद्यो यश्च धर्मान्द्विजः पठेत्

ヴィプラよ、十二年にわたり絶えず規定どおりに修し行う者は、トリナーチケータでありトライヴィディヤと呼ばれる。また諸ダルマを誦する二度生まれの者もそうである。

Verse 32

बार्हस्पत्ये महाशास्त्रे यश्च पारङ्गतो द्विजः / सर्वे ते पावना विप्राः पङ्क्तीनां समुदात्दृताः

バールハスパティヤの大シャーストラに通暁した二度生まれの者は、皆、清めの力あるヴィプラであり、供養の列に敬って迎え入れられるべきである。

Verse 33

आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे योषितं सेवते द्विजः / पितरस्तस्य तन्मासं तस्मिन्रितसि शेरते

シュラーダに招かれた二度生まれの者が女に耽るなら、その者のピトリ（祖霊）はその季節のその一か月、横たわったままとなる。

Verse 34

ध्याननिष्ठाय दातव्यं सानुक्रोशाय धीमते / यतिं वा वालखिल्यं वा भोजयेच्छ्राद्दकर्मणि

禅定に堅く住し、慈悲深く賢明なる者に施しを与えるべきである。シュラーダ（祖霊供養）の儀においては、ヤティまたはヴァーラキリヤの聖仙に食を供すべし。

Verse 35

वानप्रस्थाय कुर्वाणः पूजामात्रेण तुष्यते / गृहस्थं भोजयेद्यस्तु विश्वेदेवास्तु पूजिताः

林住者（ヴァーナプラスタ）はただ礼拝するだけで満足する。だが家住者（グリハスタ）に食を施す者は、ヴィシュヴェデーヴァ神群をも礼拝したことになる。

Verse 36

वानप्रस्थेन ऋषयो वालखिल्यैः पुरन्दरः / यतीनां तु कृता पूजा साक्षाद्ब्रह्मा तुं पूजितः

林住者（ヴァーナプラスタ）を敬えば聖仙（リシ）を敬うこととなり、ヴァーラキリヤを敬えばプランダラ（インドラ）を敬うこととなる。ヤティを礼拝することは、まさに梵天（ブラフマー）を直接礼拝することである。

Verse 37

आश्रमो ऽपावनो यस्तु पञ्चमस्संकरात्मकः / चत्वारस्त्वाश्रमाः पूच्याः श्राद्धे देवे तथैव च

混淆した第五のアーシュラマは不浄である。シュラーダおよび神々への礼拝においては、四つのアーシュラマのみが尊崇されるべきである。

Verse 38

चतुराश्रमबाह्येभ्य स्तेभ्यः श्राद्धे न दापयेत् / यस्तिष्ठेद्वायुभक्षश्च चातुराश्रमबाह्यतः

シュラーダにおいては、四住期（チャトゥラーシュラマ）の外にある者に施与してはならない。たとえ「風を食とする者」（ヴァーユブハクシャ）であっても、四住期の外にあるなら与えてはならない。

Verse 39

अनाश्रमीतपस्तेपे न तं तत्र निमन्त्रयेत् / अयतिर्मोक्षवादी च श्रुतौ तौ पङ्क्तिदूषकौ

アーシュラマ（住期）に属さずに苦行を行う者を招いてはならない。自制心なく解脱を語る者は、列席を汚す者とされる。

Verse 40

उग्रेण तपसा युक्ता बहुज्ञाश्चित्रवादिनः / निन्दन्ति च द्विजातिभ्यः सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः

過酷な苦行を行う者、博識でありながら奇妙なことを語る者、そして再生族（バラモン等）を非難する者、これらは皆、列席を汚す者である。

Verse 41

औपवस्तास्तथा सांख्या नास्तिका वेदनिन्दकाः / ध्यानं निन्दन्ति ये केचित्सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः

偽善的に断食する者、サーンキヤ学派の者、無神論者、ヴェーダを誹謗する者、そして瞑想を非難する者、これらは皆、列席を汚す者である。

Verse 42

वृथा मुण्डाश्च जटिलाः सर्वे कार्पटिकास्तथा / निर्घृणान्भिन्नवृत्तांश्च सर्वभक्षांश्च वर्जयेत्

無益に頭を剃る者や蓬髪の者、見せかけのために襤褸をまとう者、残酷な者、行いの悪い者、そして何でも食べる者は避けるべきである。

Verse 43

कारुकादीननाचारांल्लोकवेदबहिष्कृतान् / गाय नान्वेदवृत्तांश्च हव्यकव्ये न भोजयेत्

職人、行いの悪い者、社会やヴェーダから追放された者、そして歌手には、神々や祖先への供物の儀式で食事を与えてはならない。

Verse 44

एतैस्तु वर्त्तयेद्यस्तु कृष्णवर्णं स गच्छति / यो ऽश्नाति सह शूद्रेणा सर्वे ते पङ्क्तिदूषणाः

これらの作法に従って生きる者は、いわゆる「クリシュナ・ヴァルナ」の境地に至る。シュードラと共に食する者は皆、儀礼の食列を汚す者とされる。

Verse 45

व्याकर्षणं सत्त्वनिबर्हणं च कृषिर्वणिज्या पशुपालनं च / शुश्रूषणं चाप्यगुरोररेर्वाप्यकार्यमेतद्धि सदा द्विजानाम्

耕作して犂を引くこと、生き物を殺すこと、農耕・商い・牧畜、また師への奉仕、さらには敵のためであっても不相応な行い—これらは常にドヴィジャに禁じられると説かれる。

Verse 46

मिथ्यासंकल्पिनः सर्वानुद्वृत्तांश्च विवर्जयेत् / मिथ्याप्रवादी निन्दाकृत्तथा सूचकदांभिकौ

偽りの企てを抱く者、驕り高ぶる者はすべて避けよ。さらに虚言の者、誹りの者、密告する者、偽善の驕慢者も避けるべきである。

Verse 47

उपपातकसंयुक्ताः पातकैश्च विशेषतः / वेदे नियोगदातारो लोभमोहफलर्थिनः

副罪（ウパパータカ）に結びつき、ことに重罪に染まる者。ヴェーダにおいて「ニヨーガ」を授ける者を装い、貪りと迷いによって果報を求める者。

Verse 48

ब्रह्मविक्रयिणस्तान्वै श्राद्धकर्मणि वर्जयेत् / न वियोगास्तु वेदानां यो नियुङ्क्ते स पापकृत्

ブラフマ・ヴィディヤー／ヴェーダを売り買いする者は、シュラーダの儀礼において必ず退けよ。ヴェーダを切り離して「ニヨーガ」を課す者は、罪をなす者である。

Verse 49

वक्ता वेदफलाद्भ्रश्येद्दाता दानफलात्तथा / भृतको ऽध्यापयेद्यस्तु भृतकाध्यापितस्तु यः

ヴェーダを説き教える者はヴェーダの果報を失い、教えさせるために施しを与える者も施しの果報を失う。報酬で教える者と報酬で教えられる者—ともに非難される。

Verse 50

नार्हतस्तावपि श्राद्धे ब्रह्माणः क्रयविक्रयी / क्रयश्च विक्रयश्चैवाजीवितार्थे विगर्हितौ

シュラーダでは売買に携わるバラモンもふさわしくない。生計のための買いと売りは、ともに非難されるからである。

Verse 51

वृत्तिरेषा तु वैश्यस्य ब्राह्मणस्य तु पातकम् / आहरेद्भृतितो वेदान् वेदेभ्यश्चोपजीवति

この生業はヴァイシャには相応しいが、バラモンには罪である。報酬のためにヴェーダを得て/教え、ヴェーダで生計を立てる者は過ちを負う。

Verse 52

उभौ तौ नार्हतः श्राद्धं पुत्रिकापतिरेव च / वृथा दारांश्च यो गच्छेद्यो यजेत वृथाध्वरैः

その二人はシュラーダにふさわしくなく、またプトリカーの夫も同様である。むなしく女に通う者、むなしい祭式で供犠する者もまたふさわしくない。

Verse 53

नार्हतस्तावपि श्राद्धं द्विजो यश्चैव वार्धुषी / स्त्रियो रक्तान्तरा येषां परदारपराश्च ये

シュラーダでは、利息で生計を立てる二度生まれもふさわしくない。妻が月経中（不浄）である者、また他人の妻に執着する者も同様にふさわしくない。

Verse 54

अर्थकामरताश्चैव न ताञ्छ्राद्धेषु भोजयेत् / वर्णाश्रमाणां धर्मेषु विरुद्धाःसर्वकर्मणि

財と欲に耽る者を、シュラーダ（śrāddha）の供養で食を受けさせてはならない。ヴァルナとアーシュラマの法に背く者は、あらゆる行において相反する。

Verse 55

स्तेनश्च सर्वयाजी च सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः / यश्च सूकरवद्भुङ्क्ते यश्च पाणितले द्विजः

盗人と、誰彼かまわず供犠（ヤジュニャ）を執り行う者は、皆、食列を汚す者である。豚のように食らう者、また掌に載せて食べる二度生まれ（dvija）も同様である。

Verse 56

न तदश्नन्ति पितरो यश्च वाच्यं समश्नुते / स्त्रीशूद्रायान्नमेतद्वै श्राद्धोच्छिष्टं न दापयेत्

そのような食は祖霊（Pitṛ）に受け取られない。忌むべき（禁じられた）ものを食する者についても同じである。シュラーダ（śrāddha）の残食は、女とシュードラに与えてはならない。

Verse 57

यो दद्याच्चानुसंमोहान्न तद्गच्छति वै पितॄन् / तस्मान्न देयमन्नाद्यमुच्छिष्टं श्राद्धकर्मणि

迷い（無知）からそれを与えても、それは祖霊（Pitṛ）に届かない。ゆえにシュラーダの儀礼では、残食（ucchiṣṭa）などの食物を施してはならない。

Verse 58

अन्यच्च दधिसर्पिर्भ्यां शिष्टं पुत्राय नान्यथा / अवशेषं तु दातव्यमन्नाद्यं तु विशेषतः

また、凝乳（dadhi）とギー（ghṛta）の残りは、他ならぬ息子にのみ与えるべきである。だがそれ以外の残余は施すべきであり、とりわけ食物類は然り。

Verse 59

पुष्पमूलफलैर्वापि तुष्टा गच्छेयुरन्ततः / यावन्न श्रपितं चान्नं यावतौष्ण्यं न मुञ्चति

花・根・果実によっても、祖霊（ピトリ）はついには満足して去ってゆく—煮炊きした食がその温かさを失わぬ間は。

Verse 60

तावदश्नन्ति पितरो यावदश्नन्ति वाग्यताः / दत्तं प्रतिग्रहो होमो भोजनं बलिरेव च

言を慎む者（バラモン）が食する間、祖霊（ピトリ）もまた食する。施与、受施、ホーマ、供食、そしてバリ—これらはすべてシュラーダの行である。

Verse 61

सांगुष्ठेन तथा पाद्यं नासुरेभ्यो यथा भवेत् / एतान्येव च सर्वाणि दानानि च विशेषतः

拇指を添える作法により足洗いの水（パードヤ）を供え、アスラに渡らぬようにせよ。とりわけ、これらこそが（シュラーダにおける）諸施与である。

Verse 62

अन्तर्जानूपविष्टेन तद्वदाचमनं भवेत् / मुण्डाञ्जटिलकाषायाञ्श्राद्धकर्मणि वर्जयेत्

膝を内に寄せて座し、そのようにアーチャマナを行うべきである。シュラーダの儀では、剃髪者・ジャターの者・赭衣（カーシャーヤ）をまとう者（出家相）を避けよ。

Verse 63

ये तु वृत्ते स्थिता नित्यं ज्ञानिनो ध्यानिनस्तथा / देवभक्ता महात्मानः पुनीयुर्दर्शनादपि

常に正しい行いに住し、智と禅定を備え、神々に帰依する大いなる魂（マハートマ）たちは、ただ拝見するだけでも人を清める。

Verse 64

शिखिभ्यो धातुरक्तेभ्यस्त्रिदण्डेभ्यः प्रदापयेत् / सर्वं योगेश्वरैर्व्याप्तं त्रैलोक्यं हि निरन्तरम्

鉱の赤のごときシカーを結う者と、三杖（トリ・ダンダ）を持つ者に施しをなせ。三界はつねにヨーゲーシュヴァラたちによって遍満され、絶え間がない。

Verse 65

तस्मात्पश्यन्ति ते सर्वं यत्किञ्चिज्जगतीगतम् / व्यक्ताव्यक्तं वशे कृत्वा सर्वस्यापि च यत्परम्

ゆえに彼らは世にある一切を見通す。顕れたものと顕れぬものを自在にし、万有を超える至上の真理をも知る。

Verse 66

सत्यासत्यं च यद्दृष्टं सद सच्च महात्मभिः / सर्वज्ञानानि सृष्टानि मोक्षादीनिमहात्मभिः

大聖（マハートマ）たちが真と非真、有と無として見たもの――その大聖たちこそが、解脱（モークシャ）などを含むあらゆる知を打ち立てた。

Verse 67

तस्मात्तेषां सदा भक्तः फलं प्राप्नोति वोत्तमम्

ゆえに、常に彼らに帰依する भक्तは、最上の果報を得る。

Verse 68

ऋचश्च यो वेद स वेद वेदान्यजूंषि यो वेद यज्ञम् / सामानि यो वेद स वेद ब्रह्म यो मानसं वेद स वेद सर्वम्

リチ（Ṛc）を知る者はヴェーダを知る。ヤジュス（Yajus）を知る者はヤジュニャ（祭祀）を知る。サーマン（Sāman）を知る者はブラフマンを知る。マーナサ（心）を知る者は一切を知る。