Adhyaya 89

Verse 1

श्रीशुक उवाच सरस्वत्यास्तटे राजन्नृषय: सत्रमासत । वितर्क: समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान् ॥ १ ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。「王よ、かつてサラスヴァティー河の岸で聖仙たちがサトラ祭を行っていた。そのとき、三主神のうち誰が最も偉大かという論争が彼らの間に起こった。」

Verse 2

तस्य जिज्ञासया ते वै भृगुं ब्रह्मसुतं नृप । तज्ज्ञप्‍त्‍यै प्रेषयामासु: सोऽभ्यगाद् ब्रह्मण: सभाम् ॥ २ ॥

その疑問を究めようとして、王よ、聖仙たちは梵天ブラフマーの子ブリグを答えを求めて遣わした。彼はまず父ブラフマーの法廷（ सभा ）へ赴いた。

Verse 3

न तस्मै प्रह्वणं स्तोत्रं चक्रे सत्त्वपरीक्षया । तस्मै चुक्रोध भगवान् प्रज्वलन् स्वेन तेजसा ॥ ३ ॥

梵天が善性（サットヴァ）にどれほど安住しているか試すため、ブリグは礼拝も讃歌も捧げなかった。すると梵天は自らの威光に燃え立ち、怒りを起こした。

Verse 4

स आत्मन्युत्थितं मन्युमात्मजायात्मना प्रभु: । अशीशमद् यथा वह्निं स्वयोन्या वारिणात्मभू: ॥ ४ ॥

息子への怒りが胸に起こりながらも、主ブラフマーは理知によってそれを鎮めた。火が自らの産物である水によって消されるように。

Verse 5

तत: कैलासमगमत् स तं देवो महेश्वर: । परिरब्धुं समारेभ उत्थाय भ्रातरं मुदा ॥ ५ ॥

それからブリグはカイラーサ山へ赴いた。そこでは大自在天シヴァが喜びに立ち上がり、兄弟を抱きしめようと前へ進み出た。

Verse 6

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचन: ॥ ६ ॥ पतित्वा पादयोर्देवी सान्‍त्‍वयामास तं गिरा । अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दन: ॥ ७ ॥

しかしブリグは抱擁を拒み、「汝は道を外れた者だ」と言った。すると鋭い眼差しのシヴァは激怒し、三叉戟を掲げてブリグを討とうとした。女神デーヴィーがその足もとに伏して言葉でなだめ、やがてブリグはそこを去り、主ジャナールダナの住まうヴァイクンタへ向かった。

Verse 7

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचन: ॥ ६ ॥ पतित्वा पादयोर्देवी सान्‍त्‍वयामास तं गिरा । अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दन: ॥ ७ ॥

ブリグは抱擁を拒み、「汝は邪道に堕ちた異端者だ」と言った。これに主シヴァは憤怒し、燃える眼で三叉戟を掲げ、ブリグを討たんとした。すると女神デーヴィーが御足にひれ伏し、柔らかな言葉で鎮めた。やがてブリグは、主ジャナールダナの住まうヴァイクンタへ赴いた。

Verse 8

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत् । तत उत्थाय भगवान् सह लक्ष्म्या सतां गति: ॥ ८ ॥ स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदात्रासने क्षणम् । अजानतामागतान् व: क्षन्तुमर्हथ न: प्रभो ॥ ९ ॥

ヴァイクンタで至上主は、妃シュリーの膝に頭を置いて横たわっておられた。そこへブリグは御胸を足で蹴った。すると清き者の究竟の帰依処たるバガヴァーンは、ラクシュミーと共に敬意を示して起き上がり、寝台を降りて仙人に深く礼拝し言われた。「ブラーフマナよ、ようこそ。しばしこの座に坐して休まれよ。主よ、来訪に気づけなかった我らをお赦しください。」

Verse 9

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत् । तत उत्थाय भगवान् सह लक्ष्म्या सतां गति: ॥ ८ ॥ स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदात्रासने क्षणम् । अजानतामागतान् व: क्षन्तुमर्हथ न: प्रभो ॥ ९ ॥

ヴァイクンタで至上主は、妃シュリーの膝に頭を置いて横たわっておられた。そこへブリグは御胸を足で蹴った。すると清き者の究竟の帰依処たるバガヴァーンは、ラクシュミーと共に敬意を示して起き上がり、寝台を降りて仙人に深く礼拝し言われた。「ブラーフマナよ、ようこそ。しばしこの座に坐して休まれよ。主よ、来訪に気づけなかった我らをお赦しください。」

Verse 10

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा ॥ १० ॥ अद्याहं भगवँल्ल‍क्ष्‍म्‍या आसमेकान्तभाजनम् । वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहस: ॥ ११ ॥

バガヴァーンは言われた。「汝の足を洗った足水—あらゆるティールタに聖性を与えるその聖水—によって、我と我が界、そして我に帰依する世界護持者たちの界を清めよ。今日、主よ、汝の足が我が罪垢を打ち払ったゆえに、我はラクシュミーの唯一の依処となった。彼女は我が胸に住むことを承ずるであろう。」

Verse 11

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा ॥ १० ॥ अद्याहं भगवँल्ल‍क्ष्‍म्‍या आसमेकान्तभाजनम् । वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहस: ॥ ११ ॥

バガヴァーンは言われた。「汝の足を洗った足水—あらゆるティールタに聖性を与えるその聖水—によって、我と我が界、そして我に帰依する世界護持者たちの界を清めよ。今日、主よ、汝の足が我が罪垢を打ち払ったゆえに、我はラクシュミーの唯一の依処となった。彼女は我が胸に住むことを承ずるであろう。」

Verse 12

श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा । निर्वृतस्तर्पितस्तूष्णीं भक्त्युत्कण्ठोऽश्रुलोचन: ॥ १२ ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。ヴァイクンタ主の荘重な御言葉を聞いて、ブリグは深く満ち足り、歓喜した。バクティの法悦に圧倒され、彼は黙したまま、目には涙があふれていた。

Verse 13

पुनश्च सत्रमाव्रज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् । स्वानुभूतमशेषेण राजन् भृगुरवर्णयत् ॥ १३ ॥

王よ、ブリグはその後、ブラフマンを説く賢者たちの祭儀の場へ戻り、自らの体験を余すところなく語り尽くした。

Verse 14

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

ブリグの報告を聞くや、聖仙たちは驚嘆し、疑いはすべて消え去って、ヴィシュヌこそ至上の主であるといよいよ確信した。主より、安寧と無畏、ダルマの根本、智を伴う離欲、ヨーガの八つの成就、そして心の垢を洗い清める主の栄光が現れる。暴力を捨て、杖を置き、静謐で平等心に住する無所有のサードゥたちにとって、主は最高の帰趣と称えられる。純粋サットヴァが主の最愛の姿であり、ブラーフマナは主の尊ぶ礼拝対象である。鋭い智慧と内なる平安を得た者は、私欲なく主をバクティによって礼拝する。

Verse 15

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

ブリグの報告を聞くや、聖仙たちは驚嘆し、疑いはすべて消え去って、ヴィシュヌこそ至上の主であるといよいよ確信した。主より、安寧と無畏、ダルマの根本、智を伴う離欲、ヨーガの八つの成就、そして心の垢を洗い清める主の栄光が現れる。暴力を捨て、杖を置き、静謐で平等心に住する無所有のサードゥたちにとって、主は最高の帰趣と称えられる。純粋サットヴァが主の最愛の姿であり、ブラーフマナは主の尊ぶ礼拝対象である。鋭い智慧と内なる平安を得た者は、私欲なく主をバクティによって礼拝する。

Verse 16

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

ブリグの報告を聞くや、聖仙たちは驚嘆し、疑いはすべて消え去って、ヴィシュヌこそ至上の主であるといよいよ確信した。主より、安寧と無畏、ダルマの根本、智を伴う離欲、ヨーガの八つの成就、そして心の垢を洗い清める主の栄光が現れる。暴力を捨て、杖を置き、静謐で平等心に住する無所有のサードゥたちにとって、主は最高の帰趣と称えられる。純粋サットヴァが主の最愛の姿であり、ブラーフマナは主の尊ぶ礼拝対象である。鋭い智慧と内なる平安を得た者は、私欲なく主をバクティによって礼拝する。

Verse 17

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

ブリグの語りを聞いて聖仙たちは驚嘆し、疑いはすべて消え、ヴィシュヌこそ至上主であると確信した。彼より平安と無畏、ダルマの精髄、智と結ばれた離欲、ヨーガの八種の成就、そして心の垢を洗い清める讃嘆の名声が生ずる。暴力を捨て、静謐で平等心に住し、無所有・無私の聖者にとって、彼は最高の帰趣である。彼に最も愛される姿は純粋なサットヴァであり、ブラーフマナは彼の崇敬すべき神々である。鋭い बुद्धि と内なる静けさを得た者は、私欲なく彼を礼拝する。

Verse 18

त्रिविधाकृतयस्तस्य राक्षसा असुरा: सुरा: । गुणिन्या मायया सृष्टा: सत्त्वं तत्तीर्थसाधनम् ॥ १८ ॥

主は三種の存在—ラークシャサ、アスラ、スラ—として現れ、いずれもグナを具えたマーヤーによって造られ、その様態に縛られている。だが三つのグナのうち、サットヴァこそが究竟の成就へ至る手段である。

Verse 19

श्रीशुक उवाच इत्थं सारस्वता विप्रा नृणां संशयनुत्तये । पुरुषस्य पदाम्भोजसेवया तद्गतिं गता: ॥ १९ ॥

シュカデーヴァは言った。「このように、サラスヴァティー河畔に住む学識あるブラーフマナたちは、人々の疑いを払うためにこの結論に至った。その後、至上のプルシャの蓮華の御足に奉愛の奉仕を捧げ、彼の住処に到達した。」

Verse 20

श्रीसूत उवाच इत्येतन्मुनितनयास्यपद्मगन्ध- पीयूषं भवभयभित् परस्य पुंस: । सुश्लोकं श्रवणपुटै: पिबत्यभीक्ष्णं पान्थोऽध्वभ्रमणपरिश्रमं जहाति ॥ २० ॥

スータは言った。「このように、聖者ヴィヤーサの子シュカデーヴァの蓮華の口から、芳香ある甘露が流れ出た。至上人格を讃えるこの妙なる詩句は、輪廻の恐れを打ち砕く。旅人が耳の門を通してこれをたえず飲むなら、世路をさまよう疲れを捨て去るであろう。」

Verse 21

श्रीशुक उवाच एकदा द्वारवत्यां तु विप्रपत्न्‍या: कुमारक: । जातमात्रो भुवं स्पृष्ट्वा ममार किल भारत ॥ २१ ॥

シュカデーヴァは言った。「おおバーラタよ。ある時ドヴァーラカーで、一人のブラーフマナの妻が男児を産んだが、その新生児は地に触れた瞬間に死んでしまった。」

Verse 22

विप्रो गृहीत्वा मृतकं राजद्वार्युपधाय स: । इदं प्रोवाच विलपन्नातुरो दीनमानस: ॥ २२ ॥

そのバラモンは亡骸を抱えてウグラセーナ王の宮廷の門前に置き、心乱れ、哀れに嘆きながら次のように語った。

Verse 23

ब्रह्मद्विष: शठधियो लुब्धस्य विषयात्मन: । क्षत्रबन्धो: कर्मदोषात् पञ्चत्वं मे गतोऽर्भक: ॥ २३ ॥

このバラモンを憎む不適格なクシャトリヤは、狡猾で貪欲、感官の快楽に溺れ、職分の過失によって我が幼子を死へと至らせた。

Verse 24

हिंसाविहारं नृपतिं दु:शीलमजितेन्द्रियम् । प्रजा भजन्त्य: सीदन्ति दरिद्रा नित्यदु:खिता: ॥ २४ ॥

暴力を楽しみ、素行が悪く、感官を制せぬ王に仕える民は、貧しさに沈み、常に苦しむ運命となる。

Verse 25

एवं द्वितीयं विप्रर्षिस्तृतीयं त्वेवमेव च । विसृज्य स नृपद्वारि तां गाथां समगायत ॥ २५ ॥

この賢きバラモンは第二子、第三子にも同じ悲劇を味わった。彼はそのたびに亡き子の身を王の門前に置き、同じ嘆きの歌を唱えた。

Verse 26

तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत ॥ २६ ॥ किंस्विद् ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धर: । राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणा: सत्रमासते ॥ २७ ॥

九番目の子も亡くなったとき、主ケーシャヴァのそばにいたアルジュナは、たまたまそのバラモンの嘆きを耳にした。そこでアルジュナは言った。「尊きバラモンよ、どうしたのか。ここには、せめて弓を手にしてお前の家の前に立てる弓の使い手すらいないのか。これらのクシャトリヤは、火の供犠に怠けて座るバラモンのように振る舞っている！」

Verse 27

तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत ॥ २६ ॥ किंस्विद् ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धर: । राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणा: सत्रमासते ॥ २७ ॥

九番目の子供が亡くなった時、ケーシャヴァ卿のそばにいたアルジュナは、バラモンの嘆きを耳にしました。アルジュナは言いました。「親愛なるバラモンよ、ここには弓の使い手がいないのですか？これらのクシャトリヤたちは、まるで火の儀式に没頭する暇なバラモンのように振る舞っています。」

Verse 28

धनदारात्मजापृक्ता यत्र शोचन्ति ब्राह्मणा: । ते वै राजन्यवेषेण नटा जीवन्त्यसुम्भरा: ॥ २८ ॥

バラモンが財産や妻、子供を失って嘆き悲しむような王国の支配者は、ただ生計を立てるために王の役を演じている詐欺師に過ぎません。

Verse 29

अहं प्रजा: वां भगवन् रक्षिष्ये दीनयोरिह । अनिस्तीर्णप्रतिज्ञोऽग्निं प्रवेक्ष्ये हतकल्मष: ॥ २९ ॥

我が主よ、苦悩の中にあるあなたと奥様の子供たちを私が守ります。もしこの約束を果たせなかったなら、私は火に入り、罪を償います。

Verse 30

श्रीब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेव: प्रद्युम्नो धन्विनां वर: । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत् ॥ ३० ॥ तत् कथं नु भवान् कर्म दुष्करं जगदीश्वरै: । त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात् तन्न श्रद्दध्महे वयम् ॥ ३१ ॥

バラモンは言いました。「サンカルシャナも、ヴァースデーヴァも、弓の名手プラデュムナも、無双の戦士アニルッダでさえも、私の息子たちを救うことはできませんでした。」

Verse 31

श्रीब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेव: प्रद्युम्नो धन्विनां वर: । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत् ॥ ३० ॥ तत् कथं नु भवान् कर्म दुष्करं जगदीश्वरै: । त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात् तन्न श्रद्दध्महे वयम् ॥ ३१ ॥

宇宙の全能の主たちでさえ成し遂げられなかった偉業を、なぜあなたは無邪気にも成し遂げようとするのですか？私たちはあなたを真剣に受け止めることはできません。

Verse 32

श्रीअर्जुन उवाच नाहं सङ्कर्षणो ब्रह्मन् न कृष्ण: कार्ष्णिरेव च । अहं वा अर्जुनो नाम गाण्डीवं यस्य वै धनु: ॥ ३२ ॥

シュリー・アルジュナは言った。「おおブラーフマナよ、私はサンカルシャナでもなく、シュリー・クリシュナでもなく、ましてやクリシュナの御子でもない。私はガーンディーヴァの弓を執るアルジュナである。」

Verse 33

मावमंस्था मम ब्रह्मन् वीर्यं त्र्यम्बकतोषणम् । मृत्युं विजित्य प्रधने आनेष्ये ते प्रजा: प्रभो ॥ ३३ ॥

「ブラーフマナよ、三つ目の主（シヴァ）をも満足させたこの我が武勇を侮るな。主よ、戦場で死そのものに勝ってでも、あなたの子らを連れ戻してみせよう。」

Verse 34

एवं विश्रम्भितो विप्र: फाल्गुनेन परन्तप । जगाम स्वगृहं प्रीत: पार्थवीर्यं निशामयन् ॥ ३४ ॥

敵を悩ます者よ、こうしてファールグナ（アルジュナ）に安心させられたブラーフマナは、パールタの武勇の宣言を聞いて満ち足り、己の家へ帰って行った。

Verse 35

प्रसूतिकाल आसन्ने भार्याया द्विजसत्तम: । पाहि पाहि प्रजां मृत्योरित्याहार्जुनमातुर: ॥ ३५ ॥

高徳のブラーフマナの妻の出産の時が再び近づくと、彼は大いに不安に駆られてアルジュナのもとへ行き、「守ってくれ、守ってくれ！我が子を死から救ってくれ！」と懇願した。

Verse 36

स उपस्पृश्य शुच्यम्भो नमस्कृत्य महेश्वरम् । दिव्यान्यस्‍त्राणि संस्मृत्य सज्यं गाण्डीवमाददे ॥ ३६ ॥

彼は清らかな水に触れて身を清め、マヘーシュヴァラ（シヴァ）に礼拝し、天上の武器の真言を想起して、ガーンディーヴァの弓に弦を張った。

Verse 37

न्यरुणत् सूतिकागारं शरैर्नानास्‍त्रयोजितै: । तिर्यगूर्ध्वमध: पार्थश्चकार शरपञ्जरम् ॥ ३७ ॥

アルジュナは種々の神武器を帯びた矢を放ち、出産の家を囲い込んだ。こうしてプリターの子パールタは、上も下も左右も覆う矢の守護の檻を築いた。

Verse 38

तत: कुमार: सञ्जातो विप्रपत्न्‍या रुदन्मुहु: । सद्योऽदर्शनमापेदे सशरीरो विहायसा ॥ ३८ ॥

ついに婆羅門の妻は男児を産んだが、幼子はしばし泣いたのち、たちまちその身のまま虚空へ消え失せた。

Verse 39

तदाह विप्रो विजयं विनिन्दन् कृष्णसन्निधौ । मौढ्यं पश्यत मे योऽहं श्रद्दधे क्लीबकत्थनम् ॥ ३९ ॥

すると婆羅門は主クリシュナの御前でアルジュナを嘲って言った。「見よ、我が愚かさを。私は宦官の大言に信を置いてしまったのだ！」

Verse 40

न प्रद्युम्नो नानिरुद्धो न रामो न च केशव: । यस्य शेकु: परित्रातुं कोऽन्यस्तदवितेश्वर: ॥ ४० ॥

「プラデュムナもアニルッダも、ラーマもケーシャヴァも人を救えぬなら、ほかに誰が守護者となり得ようか？」

Verse 41

धिगर्जुनं मृषावादं धिगात्मश्लाघिनो धनु: । दैवोपसृष्टं यो मौढ्यादानिनीषति दुर्मति: ॥ ४१ ॥

「偽りを語るアルジュナなど呪われよ！ 自慢する者の弓も呪われよ！ 運命に奪われた者を自分が連れ戻せると、この悪しき者は愚かにも思い迷っている。」

Verse 42

एवं शपति विप्रर्षौ विद्यामास्थाय फाल्गुन: । ययौ संयमनीमाशु यत्रास्ते भगवान् यम: ॥ ४२ ॥

賢きブラーフマナ聖者がなおも彼を罵り続ける中、ファールグナたるアルジュナは秘呪の力を用い、ただちに主ヤマラージャの住まうサンヤマニーの都へ赴いた。

Verse 43

विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥

そこにブラーフマナの子が見当たらないため、アルジュナはインドラ、アグニ、ニルリティ、ソーマ、ヴァーユ、ヴァルナの都へ赴いた。武器を整え、ラサータラの底から天の頂まで宇宙のあらゆる領域を捜し回った。だがどこにも二生者の子は見つからず、誓いを果たせぬまま、彼は聖火に入ろうとした。その瞬間、主シュリー・クリシュナが制して言葉を告げた。

Verse 44

विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥

そこにブラーフマナの子が見えぬため、アルジュナはインドラ、アグニ、ニルリティ、ソーマ、ヴァーユ、ヴァルナの都へ赴いた。武器を整え、ラサータラから天の穹まで捜索した。だが二生者の子は見つからず、誓いを果たせぬまま聖火に入ろうとしたとき、バガヴァーン・シュリー・クリシュナが制して語った。

Verse 45

दर्शये द्विजसूनूंस्ते मावज्ञात्मानमात्मना । ये ते न: कीर्तिं विमलां मनुष्या: स्थापयिष्यन्ति ॥ ४५ ॥

わたしがそのブラーフマナの子らを見せよう。だからそのように自らを卑しめてはならぬ。今われらを非難するこの人々こそ、まもなくわれらの清らかな名声を打ち立てるであろう。

Verse 46

इति सम्भाष्य भगवानर्जुनेन सहेश्वर: । दिव्यं स्वरथमास्थाय प्रतीचीं दिशमाविशत् ॥ ४६ ॥

このようにアルジュナを諭した後、至上主バガヴァーンは彼をともに神妙なる戦車に乗せ、二人は西方へと進んだ。

Verse 47

सप्त द्वीपान् ससिन्धूंश्च सप्तसप्तगिरीनथ । लोकालोकं तथातीत्य विवेश सुमहत्तम: ॥ ४७ ॥

主の御車は、中界の七つの島大陸とそれぞれの海、さらに各々の七つの主山を越え、ついにローカーローカの境界を渡って、完全なる闇の広大な領域へと入った。

Verse 48

तत्राश्वा: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहका: । तमसि भ्रष्टगतयो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ ४८ ॥ तान् द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वर: । सहस्रादित्यसङ्काशं स्वचक्रं प्राहिणोत् पुर: ॥ ४९ ॥

その闇の中で、御車の馬――シャイビヤ、スグリーヴァ、メーガプシュパ、バラーハカ――は道を見失った、バーラタの最勝者よ。これを見た万ヨーガの主にして主なる世尊シュリー・クリシュナは、千の太陽のごとく輝く御自身のスダルシャナ輪を車前へと放たれた。

Verse 49

तत्राश्वा: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहका: । तमसि भ्रष्टगतयो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ ४८ ॥ तान् द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वर: । सहस्रादित्यसङ्काशं स्वचक्रं प्राहिणोत् पुर: ॥ ४९ ॥

その闇の中で、御車の馬――シャイビヤ、スグリーヴァ、メーガプシュパ、バラーハカ――は道を見失った、バーラタの最勝者よ。これを見た万ヨーガの主にして主なる世尊シュリー・クリシュナは、千の太陽のごとく輝く御自身のスダルシャナ輪を車前へと放たれた。

Verse 50

तम: सुघोरं गहनं कृतं महद् विदारयद् भूरितरेण रोचिषा । मनोजवं निर्विविशे सुदर्शनं गुणच्युतो रामशरो यथा चमू: ॥ ५० ॥

主のスダルシャナ輪は燃えさかる光輝で闇を貫いた。思念の速さで疾走し、原質より広がった恐るべき濃密な冥暗を切り裂くさまは、シュリー・ラーマの弓より放たれた矢が敵軍を貫くがごとくであった。

Verse 51

द्वारेण चक्रानुपथेन तत्तम: परं परं ज्योतिरनन्तपारम् । समश्न‍ुवानं प्रसमीक्ष्य फाल्गुन: प्रताडिताक्षो पिदधेऽक्षिणी उभे ॥ ५१ ॥

輪の進む道に従って御車もまた闇の門を越え、無辺無際の至上の光――遍満するブラフマ・ジョーティ――に到った。その眩い光輝を見たファールグナ（アルジュナ）は目を射られ、両眼を閉じた。

Verse 52

तत: प्रविष्ट: सलिलं नभस्वता बलीयसैजद् बृहदूर्मिभूषणम् । तत्राद्भ‍ुतं वै भवनं द्युमत्तमं भ्राजन्मणिस्तम्भसहस्रशोभितम् ॥ ५२ ॥

それから彼らは、強大な風にかき立てられた巨大な波が飾りとなって輝く水域へと入った。その大海の内でアルジュナは、これまで見た何ものにも勝る光輝を放つ驚異の宮殿を見た。無数の宝玉をちりばめた装飾柱が幾千と立ち、その美を増していた。

Verse 53

तस्मिन् महाभोगमनन्तमद्भ‍ुतं सहस्रमूर्धन्यफणामणिद्युभि: । विभ्राजमानं द्विगुणेक्षणोल्बणं सिताचलाभं शितिकण्ठजिह्वम् ॥ ५३ ॥

その宮殿には、巨大で畏るべき蛇アナンタ・シェーシャがいた。千の頭のフードに輝く宝珠の光が、倍する数の恐るべき眼に映えて、いよいよ燦然としていた。白きカイラーサ山のごとく見え、首と舌は濃い青であった。

Verse 54

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

アルジュナは次に、蛇シェーシャの寝台に安らかに坐す、遍在にして全能、プルショーッタマの中の至高なる主マハー・ヴィシュヌを見た。濃い雨雲のような青黒い御身に、美しい黄衣をまとい、御顔は晴れやかで、広い眼差しは麗しく、八本の長く端正な御腕を備えていた。冠と耳飾りを飾る宝玉の群れの光が四方から照り返し、豊かな御髪は燦然と輝いていた。カウストゥバ宝珠、シュリーヴァツァの聖印、そして森の花の花鬘を身に帯びていた。スナンダ、ナンダらの近侍、人格化されたチャクラ等の武器、さらにプシュティ、シュリー、キールティ、アジャーをはじめ一切の神秘力が、梵天らの主君にして至上の主に奉仕していた。

Verse 55

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

アルジュナは、遍在全能の至上主マハー・ヴィシュヌが、蛇シェーシャの寝台に安らかに坐すのを見た。濃い雨雲のような青黒い御身に黄衣をまとい、御顔は晴れやかで、広い眼差しは麗しく、八本の長く端正な御腕を備えていた。冠と耳飾りの宝玉の光が御髪を四方から照らし、カウストゥバ宝珠、シュリーヴァツァの聖印、森の花の花鬘が身を飾っていた。スナンダ、ナンダらの近侍、人格化されたチャクラ等の武器、そしてプシュティ、シュリー、キールティ、アジャーをはじめ一切の神秘力が、至上の主に奉仕していた。

Verse 56

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

アルジュナは、遍在全能の至上主マハー・ヴィシュヌが、蛇シェーシャの寝台に安らかに坐すのを見た。濃い雨雲のような青黒い御身に黄衣をまとい、御顔は穏やかで、広い眼差しは麗しく、八本の長く端正な御腕を備えていた。冠と耳飾りの宝玉の光が御髪を照らし、カウストゥバ宝珠、シュリーヴァツァの聖印、森の花の花鬘が身を飾っていた。スナンダ、ナンダらの近侍、人格化されたチャクラ等の武器、そしてプシュティ、シュリー、キールティ、アジャーをはじめ一切の神秘力が、至上の主に奉仕していた。

Verse 57

ववन्द आत्मानमनन्तमच्युतो जिष्णुश्च तद्दर्शनजातसाध्वस: । तावाह भूमा परमेष्ठिनां प्रभु- र्बद्धाञ्जली सस्मितमूर्जया गिरा ॥ ५७ ॥

無辺の御姿において、シュリー・クリシュナは自らの御本体に礼拝し、マハー・ヴィシュヌのダルシャナに驚嘆したアルジュナもまた伏して拝した。やがて二人が合掌して御前に立つと、万有の支配者たちの上に立つ至高の主、全能のマハー・ヴィシュヌは微笑み、荘厳な権威に満ちた声で語られた。

Verse 58

द्विजात्मजा मे युवयोर्दिद‍ृक्षुणा मयोपनीता भुवि धर्मगुप्तये । कलावतीर्णाववनेर्भरासुरान् हत्वेह भूयस्त्वरयेतमन्ति मे ॥ ५८ ॥

マハー・ヴィシュヌは仰せになった。「このブラーフマナの子らをここへ連れて来たのは、地上でダルマを護るために降臨した、わが拡展である汝ら二人に会いたかったからである。大地の重荷となるアスラどもを討ち終えたなら、速やかに我がもとへ戻りなさい。」

Verse 59

पूर्णकामावपि युवां नरनारायणावृषी । धर्ममाचरतां स्थित्यै ऋषभौ लोकसङ्ग्रहम् ॥ ५९ ॥

たとえ汝らの願いがすべて満たされていようとも、最勝の御方たちよ、世の人々の利益のために、ナラとナーラーヤナの聖仙のごとく、ダルマの行いを模範として示し続けなさい。

Verse 60

इत्यादिष्टौ भगवता तौ कृष्णौ परमेष्ठिना । ॐ इत्यानम्य भूमानमादाय द्विजदारकान् ॥ ६० ॥ न्यवर्तेतां स्वकं धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु: पुत्रान् यथारूपं यथावय: ॥ ६१ ॥

至高主の命を受け、クリシュナとアルジュナは「オーム」と唱えて承諾し、全能のマハー・ヴィシュヌに礼拝してブラーフマナの子らを携えた。二人は来た道をそのまま辿り、歓喜のうちに自らの都ドヴァーラカーへ帰還し、失われた時と同じ乳児の姿・同じ年頃のまま、その子らをブラーフマナに返し奉った。

Verse 61

इत्यादिष्टौ भगवता तौ कृष्णौ परमेष्ठिना । ॐ इत्यानम्य भूमानमादाय द्विजदारकान् ॥ ६० ॥ न्यवर्तेतां स्वकं धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु: पुत्रान् यथारूपं यथावय: ॥ ६१ ॥

至高主の命を受け、クリシュナとアルジュナは「オーム」と唱えて承諾し、全能のマハー・ヴィシュヌに礼拝してブラーフマナの子らを携えた。二人は来た道をそのまま辿り、歓喜のうちに自らの都ドヴァーラカーへ帰還し、失われた時と同じ乳児の姿・同じ年頃のまま、その子らをブラーフマナに返し奉った。

Verse 62

निशाम्य वैष्णवं धाम पार्थ: परमविस्मित: । यत्किञ्चित् पौरुषं पुंसां मेने कृष्णानुकम्पितम् ॥ ६२ ॥

ヴィシュヌのヴァイシュナヴァの聖域を見て、アルジュナは至極驚嘆した。人に現れるいかなる非凡な力も、ただシュリー・クリシュナの慈悲の顕れにほかならぬと悟った。

Verse 63

इतीद‍ृशान्यनेकानि वीर्याणीह प्रदर्शयन् । बुभुजे विषयान् ग्राम्यानीजे चात्युर्जितैर्मखै: ॥ ६३ ॥

このように主シュリー・クリシュナは、この世で同様の英雄的な御業を数多く示された。世俗の人間生活の楽しみを味わうかのように見え、また大いなる力をもつ火供の祭儀を執り行われた。

Verse 64

प्रववर्षाखिलान् कामान् प्रजासु ब्राह्मणादिषु । यथाकालं यथैवेन्द्रो भगवान् श्रैष्ठ्यमास्थित: ॥ ६४ ॥

主は至上の御威光を示されたのち、ふさわしい時に、ブラーフマナをはじめとする民にあらゆる望ましい恵みを雨のように注がれた。まさにインドラが雨を降らせるがごとく。

Verse 65

हत्वा नृपानधर्मिष्ठान् घातयित्वार्जुनादिभि: । अञ्जसा वर्तयामास धर्मं धर्मसुतादिभि: ॥ ६५ ॥

不義に沈む王たちを自ら討ち、またアルジュナら献身者に他の者を討たせたのち、主はユディシュティラのような敬虔な王たちを通して、容易にダルマの実行を確かなものとされた。