Adhyaya 70

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथोषस्युपवृत्तायां कुक्कुटान् कूजतोऽशपन् । गृहीतकण्ठ्य: पतिभिर्माधव्यो विरहातुरा: ॥ १ ॥

シュカデーヴァは語った。夜明けが近づくと、主マーダヴァの妃たちは夫に首を抱かれたまま、鳴き立てる雄鶏を呪った。まもなく主と別れねばならぬと思い、彼女らは胸を乱した。

Verse 2

वयांस्यरोरुवन्कृष्णं बोधयन्तीव वन्दिन: । गायत्स्वलिष्वनिद्राणि मन्दारवनवायुभि: ॥ २ ॥

パーリジャータの園から香る風に誘われた蜂の羽音が鳥たちを眠りから覚まし、鳥が高らかにさえずり始めると、それはまるで宮廷の詩人が主クリシュナの栄光を詠じて御目覚めを促すかのようであった。

Verse 3

मुहूर्तं तं तु वैदर्भी नामृष्यदतिशोभनम् । परिरम्भणविश्लेषात् प्रियबाह्वन्तरं गता ॥ ३ ॥

愛しい方の腕の中に抱かれていたヴァイダルビー王妃は、この上なく麗しいその時刻をも好まなかった。なぜなら、それは抱擁の終わり、すなわち別離を告げるものだったからである。

Verse 4

ब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय वार्युपस्पृश्य माधव: । दध्यौ प्रसन्नकरण आत्मानं तमस: परम् ॥ ४ ॥ एकं स्वयंज्योतिरनन्यमव्ययंस्वसंस्थया नित्यनिरस्तकल्मषम् । ब्रह्माख्यमस्योद्भ‍वनाशहेतुभि:स्वशक्तिभिर्लक्षितभावनिर्वृतिम् ॥ ५ ॥

ブラーフマ・ムフールタにマーダヴァは起き上がり、浄めの水に触れた。澄みわたる心で、闇を超えた自らの本体を観想した――唯一にして自照の光、比類なく不滅の至上真理、ブラフマンと称される御方。御性質により常に穢れを払い、宇宙の創成と滅尽を司る御自身の諸力によって、清浄で歓喜に満ちた存在を顕す。

Verse 5

ब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय वार्युपस्पृश्य माधव: । दध्यौ प्रसन्नकरण आत्मानं तमस: परम् ॥ ४ ॥ एकं स्वयंज्योतिरनन्यमव्ययंस्वसंस्थया नित्यनिरस्तकल्मषम् । ब्रह्माख्यमस्योद्भ‍वनाशहेतुभि:स्वशक्तिभिर्लक्षितभावनिर्वृतिम् ॥ ५ ॥

ブラーフマ・ムフールタにマーダヴァは起き上がり、浄めの水に触れた。澄みわたる心で、闇を超えた自らの本体を観想した――唯一にして自照の光、比類なく不滅の至上真理、ブラフマンと称される御方。御性質により常に穢れを払い、宇宙の創成と滅尽を司る御自身の諸力によって、清浄で歓喜に満ちた存在を顕す。

Verse 6

अथाप्लुतोऽम्भस्यमले यथाविधि क्रियाकलापं परिधाय वाससी । चकार सन्ध्योपगमादि सत्तमो हुतानलो ब्रह्म जजाप वाग्यत: ॥ ६ ॥

ついで最も聖なる御方は、作法どおり清められた水で沐浴し、下衣と上衣をまとい、暁のサンディヤー礼拝に始まる定めの儀礼をすべて行われた。聖火に供物を捧げたのち、主クリシュナは言葉を慎み、静かにガーヤトリー（ブラフマン）真言を誦した。

Verse 7

उपस्थायार्कमुद्यन्तं तर्पयित्वात्मन: कला: । देवानृषीन् पितॄन्वृद्धान्विप्रानभ्यर्च्य चात्मवान् ॥ ७ ॥ धेनूनां रुक्‍मश‍ृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिकस्रजाम् । पयस्विनीनां गृष्टीनां सवत्सानां सुवाससाम् ॥ ८ ॥ ददौ रूप्यखुराग्राणां क्षौमाजिनतिलै: सह । अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने ॥ ९ ॥

主は毎日、昇る太陽を礼拝し、御自身の分身である神々・聖仙・祖霊にタルパナを捧げられた。自制に満ちた主はさらに、長老とバラモンを丁重に敬い礼拝した。装い整えたバラモンたちには、温和で従順な牝牛の群れを施された――角は金で飾られ、首には真珠の首飾り、身には上質の布、蹄の先は銀で覆われていた。乳は豊かで、一度だけ子を産み、子牛を伴っていた。主は日々、学識あるバラモンに、13,084頭を一組とする多くの牛の群れを、亜麻布・鹿皮・胡麻とともに布施された。

Verse 8

उपस्थायार्कमुद्यन्तं तर्पयित्वात्मन: कला: । देवानृषीन् पितॄन्वृद्धान्विप्रानभ्यर्च्य चात्मवान् ॥ ७ ॥ धेनूनां रुक्‍मश‍ृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिकस्रजाम् । पयस्विनीनां गृष्टीनां सवत्सानां सुवाससाम् ॥ ८ ॥ ददौ रूप्यखुराग्राणां क्षौमाजिनतिलै: सह । अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने ॥ ९ ॥

主は毎日、昇る太陽を礼拝し、御自身の分身である神々・聖仙・祖霊にタルパナを捧げられた。自制に満ちた主はさらに、長老とバラモンを丁重に敬い礼拝した。装い整えたバラモンたちには、温和で従順な牝牛の群れを施された――角は金で飾られ、首には真珠の首飾り、身には上質の布、蹄の先は銀で覆われていた。乳は豊かで、一度だけ子を産み、子牛を伴っていた。主は日々、学識あるバラモンに、13,084頭を一組とする多くの牛の群れを、亜麻布・鹿皮・胡麻とともに布施された。

Verse 9

उपस्थायार्कमुद्यन्तं तर्पयित्वात्मन: कला: । देवानृषीन् पितॄन्वृद्धान्विप्रानभ्यर्च्य चात्मवान् ॥ ७ ॥ धेनूनां रुक्‍मश‍ृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिकस्रजाम् । पयस्विनीनां गृष्टीनां सवत्सानां सुवाससाम् ॥ ८ ॥ ददौ रूप्यखुराग्राणां क्षौमाजिनतिलै: सह । अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने ॥ ९ ॥

主は毎日、昇りゆく太陽を礼拝し、御自身の展開である諸天・聖仙・祖霊にタルパナを捧げて満足させられた。ついで自制円満なる主は、年長者とバラモンたちを丁重に礼拝された。身なり整ったバラモンには、角を金で飾り、首に真珠の花輪を掛け、上質の布をまとい、蹄の先を銀で覆った、温順で乳豊かな牝牛の群れを、子牛とともに施された。それらは一度だけ産んだ牛であり、主は毎日、学識あるバラモンに13,084頭ずつの多くの群れを、亜麻布・鹿皮・胡麻とともに布施された。

Verse 10

गोविप्रदेवतावृद्धगुरून् भूतानि सर्वश: । नमस्कृत्यात्मसम्भूतीर्मङ्गलानि समस्पृशत् ॥ १० ॥

主クリシュナは、牛、バラモン、諸天、年長者と霊的師、そしてあらゆる生きもの—すべて御自身の展開である—に礼拝の敬礼を捧げ、ついで吉祥なるものに触れられた。

Verse 11

आत्मानं भूषयामास नरलोकविभूषणम् । वासोभिर्भूषणै: स्वीयैर्दिव्यस्रगनुलेपनै: ॥ ११ ॥

ついで主は、人間社会そのものの飾りである御身を、御自身の特別な衣と宝飾、そして天上の花鬘と香油によって荘厳された。

Verse 12

अवेक्ष्याज्यं तथादर्शं गोवृषद्विजदेवता: । कामांश्च सर्ववर्णानां पौरान्त:पुरचारिणाम् । प्रदाप्य प्रकृती: कामै: प्रतोष्य प्रत्यनन्दत ॥ १२ ॥

ついで主は、ギー、鏡、牛と牡牛、バラモンと諸天を目にし、宮中および都に住むあらゆる階層の人々が施しによって満ち足りるよう取り計らわれた。その後、主は大臣たちに挨拶し、望みを叶えて彼らを喜ばせられた。

Verse 13

संविभज्याग्रतो विप्रान् स्रक्‌ताम्बूलानुलेपनै: । सुहृद: प्रकृतीर्दारानुपायुङ्क्त तत: स्वयम् ॥ १३ ॥

まず主はバラモンたちに花鬘、タンブーラ（パーン）、白檀の塗香を分け与え、次いで同じ贈り物を友人、重臣、妃たちに授け、最後に御自身もそれを受け取って味わわれた。

Verse 14

तावत् सूत उपानीय स्यन्दनं परमाद्भ‍ुतम् । सुग्रीवाद्यैर्हयैर्युक्तं प्रणम्यावस्थितोऽग्रत: ॥ १४ ॥

その頃、御者は至上に驚異なる戦車を引き寄せ、スグリーヴァらの馬を繋いだ。御者は主に礼拝してから、御前に立った。

Verse 15

गृहीत्वा पाणिना पाणी सारथेस्तमथारुहत् । सात्यक्युद्धवसंयुक्त: पूर्वाद्रिमिव भास्कर: ॥ १५ ॥

主シュリー・クリシュナは御者の手を自らの手で取り、サーティヤキとウッダヴァを伴って戦車に乗り込まれた。東の山に昇る太陽のごとく。

Verse 16

ईक्षितोऽन्त:पुरस्‍त्रीणां सव्रीडप्रेमवीक्षितै: । कृच्छ्राद् विसृष्टो निरगाज्जातहासो हरन् मन: ॥ १६ ॥

後宮の女たちは、恥じらいを帯びた愛の眼差しで主を見つめた。主はようやくのことで彼女らを離れ、微笑みを湛えて出立し、その心を奪われた。

Verse 17

सुधर्माख्यां सभां सर्वैर्वृष्णिभि: परिवारित: । प्राविशद् यन्निविष्टानां न सन्त्यङ्ग षडूर्मय: ॥ १७ ॥

愛しき王よ、主はすべてのヴリシュニ族に囲まれて、スダルマーと名づけられた सभाに入られた。そこに入る者には、物質生活の六つの波が及ばない。

Verse 18

तत्रोपविष्ट: परमासने विभु- र्बभौ स्वभासा ककुभोऽवभासयन् । वृतो नृसिंहैर्यदुभिर्यदूत्तमो यथोडुराजो दिवि तारकागणै: ॥ १८ ॥

そこで至高の座に着かれた全能の主は、固有の光輝によって四方を照らし、ひときわ輝かれた。人中の獅子たるヤドゥ族に囲まれたヤドゥの最勝者は、天空の星々の中の月のようであった。

Verse 19

तत्रोपमन्त्रिणो राजन् नानाहास्यरसैर्विभुम् । उपतस्थुर्नटाचार्या नर्तक्यस्ताण्डवै: पृथक् ॥ १९ ॥

そこでは、王よ、道化たちがさまざまな滑稽の趣で至上の主を楽しませ、芸能の達人たちが御前に仕え、舞姫たちはそれぞれに力強いタाण्डヴァの舞を舞った。

Verse 20

मृदङ्गवीणामुरजवेणुतालदरस्वनै: । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सूतमागधवन्दिन: ॥ २० ॥

ムリダンガ、ヴィーナー、ムラジャ、笛、鉦、法螺貝の妙なる音に合わせて彼らは舞い歌い、スータやマーガダ、讃歌の者たちはバガヴァーンの栄光を朗誦して称えた。

Verse 21

तत्राहुर्ब्राह्मणा: केचिदासीना ब्रह्मवादिन: । पूर्वेषां पुण्ययशसां राज्ञां चाकथयन् कथा: ॥ २१ ॥

その सभा殿では、ブラフマンを説くブラーフマナたちの一部が座して流麗にヴェーダのマントラを唱え、また別の者たちは功徳の名声高き古の王たちの物語を語っていた。

Verse 22

तत्रैक: पुरुषो राजन्नागतोऽपूर्वदर्शन: । विज्ञापितो भगवते प्रतीहारै: प्रवेशित: ॥ २२ ॥

そのとき、王よ、そこでは見たことのない一人の男がやって来た。門番たちは主に取り次ぎ、そして彼を中へと案内した。

Verse 23

स नमस्कृत्य कृष्णाय परेशाय कृताञ्जलि: । राज्ञामावेदयद् दु:खं जरासन्धनिरोधजम् ॥ २३ ॥

その者は合掌して至上主クリシュナに礼拝し、ジャラーサンダによる幽閉のために多くの王たちが苦しんでいることを主に申し述べた。

Verse 24

ये च दिग्विजये तस्य सन्नतिं न ययुर्नृपा: । प्रसह्य रुद्धास्तेनासन्नयुते द्वे गिरिव्रजे ॥ २४ ॥

彼の世界征服において完全に屈服しなかった二万の王たちは、ジャラーサンダによって力ずくでギリヴラジャという要塞に幽閉されていた。

Verse 25

राजान ऊचु: कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् प्रपन्नभयभञ्जन । वयं त्वां शरणं यामो भवभीता: पृथग्धिय: ॥ २५ ॥

王たちは言った。「おおクリシュナ、クリシュナよ、測り知れぬ真我、帰依する者の恐れを砕く御方よ。分離の思いに囚われていた私たちも、輪廻への恐れゆえにあなたの庇護に参りました。」

Verse 26

लोको विकर्मनिरत: कुशले प्रमत्त: कर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे । यस्तावदस्य बलवानिह जीविताशां सद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै ॥ २६ ॥

この世の人々は罪の行いに耽り、真の務め—あなたの御教えに従ってあなたを礼拝すること—を見失っている。それこそが真の吉祥である。時として現れ、ここで長命への頑なな望みを瞬時に断ち切る全能の主に、我らは礼拝する。

Verse 27

लोके भवाञ्जगदिन: कलयावतीर्ण: सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय चान्य: । कश्चित् त्वदीयमतियाति निदेशमीश किं वा जन: स्वकृतमृच्छति तन्न विद्म: ॥ २७ ॥

あなたは宇宙を統べる主であり、自らの力とともにこの世に降り、善き者を守り悪しき者を鎮められる。されど主よ、いかにして誰かがあなたの法を越えながら、なお自らの業の果を享受し続け得るのか、私たちには分かりません。

Verse 28

स्वप्नायितं नृपसुखं परतन्त्रमीश शश्वद्भ‍येन मृतकेन धुरं वहाम: । हित्वा तदात्मनि सुखं त्वदनीहलभ्यं क्लिश्यामहेऽतिकृपणास्तव माययेह ॥ २८ ॥

主よ、他に依存する王の幸福は夢のごとく、常に恐れに満ちたこの屍のような身体の重荷を私たちは担っております。あなたへの無私の奉仕によって得られる魂の真の安楽を捨てたため、あまりに哀れな私たちはここであなたのマーヤーの支配の下に苦しんでおります。

Verse 29

तन्नो भवान् प्रणतशोकहराङ्‍‍घ्रियुग्मो बद्धान् वियुङ्‍क्ष्व मगधाह्वयकर्मपाशात् । यो भूभुजोऽयुतमतङ्गजवीर्यमेको बिभ्रद् रुरोध भवने मृगराडिवावी: ॥ २९ ॥

ゆえに主よ、帰依する者の悲しみを除くあなたの蓮華の御足にすがる私たちを、マガダ王として現れた業の鎖から解き放ってください。彼はただ一人で一万頭の狂象の力を帯び、獅子が羊を捕らえるように私たちを自邸に閉じ込めました。

Verse 30

यो वै त्वया द्विनवकृत्व उदात्तचक्र भग्नो मृधे खलु भवन्तमनन्तवीर्यम् । जित्वा नृलोकनिरतं सकृदूढदर्पो युष्मत्प्रजा रुजति नोऽजित तद् विधेहि ॥ ३० ॥

円盤を携える御方よ、あなたの力は無限であり、ゆえに戦場でジャラーサンダを十七度も打ち砕かれました。けれど人間界の務めに心を向け、一度だけ彼に勝利を許されました。今や彼は驕り高ぶり、あなたの民である私たちを苦しめています。無敵なる御方よ、どうかこれを正してください。

Verse 31

दूत उवाच इति मागधसंरुद्धा भवद्दर्शनकाङ्‍‍क्षिण: । प्रपन्ना: पादमूलं ते दीनानां शं विधीयताम् ॥ ३१ ॥

使者は言った。「これはマガダ王に閉じ込められた諸王の言葉です。彼らはあなたのダルシャナを切望し、御足のもとに帰依しました。どうかこの哀れな者たちに吉祥をお授けください。」

Verse 32

श्रीशुक उवाच राजदूते ब्रुवत्येवं देवर्षि: परमद्युति: । बिभ्रत्पिङ्गजटाभारं प्रादुरासीद् यथा रवि: ॥ ३२ ॥

シュカデーヴァは語った。王たちの使者がそのように述べていると、神々の聖仙ナーラダが、至高の光輝を放ちながら忽然と現れた。黄金色の結髪を頭にたたえ、まばゆい太陽のように入って来た。

Verse 33

तं द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्ण: सर्वलोकेश्वरेश्वर: । ववन्द उत्थित: शीर्ष्णा ससभ्य: सानुगो मुदा ॥ ३३ ॥

ナーラダ牟尼を見た瞬間、万界の支配者たちの主であるバガヴァーン・クリシュナは喜びに立ち上がり、廷臣と従者とともに頭を垂れて敬礼し、深く礼拝した。

Verse 34

सभाजयित्वा विधिवत् कृतासनपरिग्रहम् । बभाषे सुनृतैर्वाक्यै: श्रद्धया तर्पयन् मुनिम् ॥ ३४ ॥

ナーラダが捧げられた座に着くと、主シュリー・クリシュナは聖典の規定に従ってその仙者を敬い、信敬をもって満足させつつ、真実で甘美な言葉を語られた。

Verse 35

अपि स्विदद्य लोकानां त्रयाणामकुतोभयम् । ननु भूयान् भगवतो लोकान् पर्यटतो गुण: ॥ ३५ ॥

今日、三界はまことに恐れを離れました。あなたのような偉大な聖者が意のままに諸世界を巡り、その徳の力を及ぼすからです。

Verse 36

न हि तेऽविदितं किञ्चिल्ल‍ोकेष्वीश्वरकर्तृषु । अथ पृच्छामहे युष्मान्पाण्डवानां चिकीर्षितम् ॥ ३६ ॥

主の創造の諸世界において、あなたに知られぬことは何もありません。ゆえに、パーンダヴァたちが何を企てているのか、どうかお聞かせください。

Verse 37

श्रीनारद उवाच द‍ृष्टा मया ते बहुशो दुरत्यया माया विभो विश्वसृजश्च मायिन: । भूतेषु भूमंश्चरत: स्वशक्तिभि- र्वह्नेरिवच्छन्नरुचो न मेऽद्भ‍ुतम् ॥ ३७ ॥

シュリー・ナーラダは言った。「全能の御方よ、私は幾度も、宇宙の創造者ブラフマーさえ惑わす、あなたの越え難いマーヤーの力を見てきました。遍満の主よ、あなたが被造の者たちの間を歩みつつ、自らのエネルギーで身を隠されるのは、火が煙で自らの光を覆うようなもので、私には驚きではありません。」

Verse 38

तवेहितं कोऽर्हति साधु वेदितुं स्वमाययेदं सृजतो नियच्छत: । यद् विद्यमानात्मतयावभासते तस्मै नमस्ते स्वविलक्षणात्मने ॥ ३८ ॥

あなたの御意（みこころ）を正しく知り得る者が誰でしょうか。あなたはご自身のマーヤーによってこの創造を広げ、また収められるゆえ、それは確かな実在のように現れます。思議を超えた、比類なき超越の御位にあるあなたに、敬礼いたします。

Verse 39

जीवस्य य: संसरतो विमोक्षणं न जानतोऽनर्थवहाच्छरीरत: । लीलावतारै: स्वयश:प्रदीपकं प्राज्वालयत्त्वा तमहं प्रपद्ये ॥ ३९ ॥

生死の輪廻に囚われた जीव（ジーヴァ）は、数多の苦をもたらす物質の身体から解放される道を知らない。だが至上主よ、あなたは種々のリーラー・アヴァターラとして降臨し、御名声の燃える松明によって魂の道を照らされる。ゆえに私はあなたに帰依する。

Verse 40

अथाप्याश्रावये ब्रह्म नरलोकविडम्बनम् । राज्ञ: पैतृष्वस्रेयस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम् ॥ ४० ॥

それでも、ああブラフマン――人間の役を演じ給う至高の真理よ――あなたの भक्तであり、あなたの父の姉の子であるユディシュティラ王が成そうとしていることを、私は申し上げます。

Verse 41

यक्ष्यति त्वां मखेन्द्रेण राजसूयेन पाण्डव: । पारमेष्ठ्यकामो नृपतिस्तद् भवाननुमोदताम् ॥ ४१ ॥

比類なき王権を望み、パーンダヴァの王ユディシュティラは、最上の火供養であるラージャスーヤによってあなたを礼拝しようとしております。どうかその企てをお認めになり、祝福してください。

Verse 42

तस्मिन् देव क्रतुवरे भवन्तं वै सुरादय: । दिद‍ृक्षव: समेष्यन्ति राजानश्च यशस्विन: ॥ ४२ ॥

主よ、その最上の祭儀には、あなたを拝見したいと願う देवたちをはじめ、名高い王たちが皆、集い来るでしょう。

Verse 43

श्रवणत्कीर्तनाद् ध्यानात्पूयन्तेऽन्तेवसायिन: । तव ब्रह्ममयस्येश किमुतेक्षाभिमर्शिन: ॥ ४३ ॥

主よ、あなたはブラフマンそのもの。あなたの栄光を聞き、唱え、瞑想するだけで、賤民でさえ清められる。ましてや、あなたを見て触れる者については言うまでもない。

Verse 44

यस्यामलं दिवि यश: प्रथितं रसायां भूमौ च ते भुवनमङ्गल दिग्वितानम् । मन्दाकिनीति दिवि भोगवतीति चाधो गङ्गेति चेह चरणाम्बु पुनाति विश्वम् ॥ ४४ ॥

ああ、万界を吉祥へ導く主よ。あなたの清らかな名声は、上界・中界・下界のすべてに天蓋のように広がっています。あなたの蓮華の御足を洗う超越の水は、天界ではマンダーキニー、下界ではボーガヴァティー、この地上ではガンガーと呼ばれ、宇宙の隅々を流れて行く先々を浄めます。

Verse 45

श्रीशुक उवाच तत्र तेष्वात्मपक्षेष्वगृणत्सु विजिगीषया । वाच: पेशै: स्मयन् भृत्यमुद्धवं प्राह केशव: ॥ ४५ ॥

シュカデーヴァは語った。味方であるヤードゥ族が、ジャラーサンダを打ち破りたい熱意からその提案に異を唱えたとき、主ケーシャヴァは微笑み、巧みな言葉で従者ウッダヴァに語りかけた。

Verse 46

श्रीभगवानुवाच त्वं हि न: परमं चक्षु: सुहृन्मन्त्रार्थतत्त्ववित् । अथात्र ब्रूह्यनुष्ठेयं श्रद्दध्म: करवाम तत् ॥ ४६ ॥

至上主は言われた。「汝はまことに我らの最良の眼であり、最も近しい友である。さまざまな助言の意味と重みを完全に知っているからだ。ゆえにこの状況で何をなすべきか告げよ。我らは汝の判断を信じ、そのとおりに行う。」

Verse 47

इत्युपामन्त्रितो भर्त्रा सर्वज्ञेनापि मुग्धवत् । निदेशं शिरसाधाय उद्धव: प्रत्यभाषत ॥ ४७ ॥

【シュカデーヴァは続けた】このように、全知でありながら困惑したかのように振る舞う主君に求められ、ウッダヴァはその命を頭上に戴き、次のように答えた。