Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । एवं मुनीन्द्राः कथिते प्रभावे शंकरेण तु । पुनः पप्रच्छ सा देवी कृतांजलिपुटा सती

Sūta berkata: Wahai para resi utama, setelah Śaṅkara demikian menjelaskan kemuliaan itu, Devī Satī pun, dengan kedua tangan terkatup penuh hormat, bertanya lagi kepadanya.

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ क्षेत्रतीर्थमय प्रभो । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तरात्कथयस्व मे

Sang Dewi berkata: Wahai Dewa para dewa, Jagannātha, wahai Prabhu yang merangkum segala kṣetra dan tīrtha—kisahkan kepadaku secara terperinci kemuliaan Prabhāsa kṣetra.

Verse 3

कथं तुष्यसि मर्त्यानां क्षेत्रे तत्र विचेतसाम् । जप्तं दत्तं हुतं यष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । प्रभासे तु महाक्षेत्रे कस्मात्तत्राक्षयं भवेत्

Wahai Prabhu, bagaimana Engkau berkenan kepada manusia di kṣetra itu meski batin mereka lalai? Dan mengapa japa, dana, homa, yajña, tapa, serta apa pun yang dilakukan di Prabhāsa—kṣetra agung itu—menjadi tak berkurang, tak binasa?

Verse 4

जात्यंतरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् । तत्कथं क्षयमाप्नोति तन्ममाचक्ष्व शंकर

Wahai Śaṅkara, dosa yang terkumpul dari ribuan kelahiran terdahulu—bagaimanakah ia mencapai lenyapnya? Mohon jelaskan kepadaku.

Verse 5

यदि प्रभासं सर्वेषां तीर्थानां प्रवरं मतम् । किमन्यैर्बहुभिस्तत्र कर्त्तव्यं तीर्थविस्तरैः

Jika Prabhāsa dipandang sebagai yang utama di antara semua tīrtha, maka apakah perlunya membicarakan panjang lebar banyak tīrtha lainnya?

Verse 6

एकं यदि भवेत्तीर्थं मनो निःसंशयं भवेत् । बहुत्वे सति तीर्थानां मनो विचलते नृणाम्

Seandainya hanya ada satu tīrtha, niscaya batin tetap tanpa keraguan; namun ketika tīrtha banyak, pikiran manusia menjadi goyah.

Verse 7

तस्मात्सर्वं परित्यज्य तीर्थजालं सविस्तरम् । प्रभासस्यैव माहात्म्यं कथयस्व सुरेश्वर

Karena itu, tinggalkanlah uraian luas tentang jalinan tīrtha, wahai Penguasa para dewa; ceritakanlah kepadaku hanya kemuliaan Prabhāsa.

Verse 8

क्षेत्रप्रमाणं सीमां च क्षेत्रसारं हि यत्प्रभो । वक्तुमर्हसि तत्सर्वं परं कौतूहलं हि मे

Wahai Tuhan, mohon jelaskan semuanya: ukuran kṣetra, batas-batasnya, dan hakikat kesuciannya; sebab rasa ingin tahuku amat besar.

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सर्वक्षेत्रेषु यत्क्षेत्रं प्रभासं तु प्रियं मम

Īśvara bersabda: Dengarlah, wahai Devī. Akan Kunyatakan kepadamu kṣetra yang paling utama—di antara semua tanah suci, kṣetra Prabhāsa itulah yang paling Kukasihi.

Verse 10

प्रभासे तु परा सिद्धिः प्रभासे तु परा गतिः । यत्र संनिहितो नित्यमहं भद्रे निरन्तरम्

Di Prabhāsa ada siddhi tertinggi; di Prabhāsa ada tujuan tertinggi—di sanalah Aku, wahai yang mulia, senantiasa bersemayam, hadir tanpa putus.

Verse 11

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि सर्वसीमासमन्वितम् । क्षेत्रं तु त्रिविध प्रोक्तं तत्ते वक्ष्याम्यनुक्रमात्

Akan Kusebutkan ukurannya beserta seluruh batas-batasnya. Kṣetra ini dikatakan tiga macam; itu akan Kujelaskan kepadamu menurut urutannya.

Verse 12

क्षेत्रं पीठं गर्भगृहं प्रभासस्य प्रकीर्त्यते । यथाक्रमं फलं तस्य कोटिकोटिगुणं स्मृतम्

Prabhāsa dimasyhurkan memiliki ‘kṣetra’, ‘pīṭha’, dan ‘garbhagṛha’. Menurut urutan itu pula, buah rohaninya dikenang berlipat krore demi krore.

Verse 13

क्षेत्रं तु प्रथमं प्रोक्तं तच्च द्वादशयोजनम् । पञ्चयोजनमानेन क्षेत्रपीठं प्रकीर्तितम्

Yang pertama disebut ‘kṣetra’, ukurannya dua belas yojana. ‘Kṣetra-pīṭha’ dimasyhurkan berukuran lima yojana.

Verse 14

गर्भगृहं च गव्यूतिः कर्णिका सा मम प्रिया । क्षेत्रसीमा प्रवक्ष्यामि शृणु देवि यथाक्रमम्

Garbhagṛha berukuran satu gavyūti; ‘karṇikā’ itu sangat kukasihi. Kini akan kujelaskan batas-batas kṣetra—wahai Devī, dengarkan menurut urutan.

Verse 15

आयामव्यासतश्चैव आदिमध्यान्तसंस्थितम् । पूर्वे तप्तोदक स्वामी पश्चिमे माधवः स्मृतः

Dalam panjang dan lebarnya, dengan awal, tengah, dan akhir tersusun tepat, wilayah suci ini ditandai demikian: di timur Taptodaka Svāmī, di barat Mādhava dikenang sebagai penanda batas.

Verse 16

दक्षिणे सागरस्तद्वद्भद्रा नद्युत्तरे मता । एवं सीमासमायुक्तं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

Di selatan terbentang samudra, dan di utara sungai Bhadrā dipandang sebagai batas. Demikianlah, dengan batas-batas ini, kṣetra suci ini meluas dua belas yojana.

Verse 17

एतत्प्राभासिकं क्षेत्रं सर्वपातकनाशनम् । तन्मध्ये पीठिका प्रोक्ता पञ्चयोजनविस्तृता

Kṣetra suci Prābhāsa ini melenyapkan segala dosa. Di dalamnya dinyatakan sebuah singgasana suci (pīṭhikā) di pusat, yang membentang lima yojana.

Verse 18

न्यंकुमन्यपरेणैव वज्रिण्याः पूर्वतस्तथा । माहेश्वर्या दक्षिणतः समुद्रोत्तरतस्तथा

Di sebelah barat adalah Nyaṅkumanī; di timur demikian pula Vajriṇī; di selatan Māheśvarī; dan di utara samudra—demikianlah batas-batasnya ditetapkan.

Verse 19

आयामव्यासतश्चैव पञ्चयोजनविस्तरम् । पीठमेतत्समाख्यातमथो गर्भगृहं शृणु

Dalam panjang dan lebar, wilayah ini membentang lima yojana; inilah yang dimasyhurkan sebagai pīṭha, singgasana suci. Kini dengarkan tentang garbhagṛha, ruang suci terdalam.

Verse 20

दक्षिणोत्तरतो यावत्समुद्रा त्कौरवेश्वरी । पूर्वपश्चिमतो यावद्गोमुखाच्चाश्वमेधिकम् । एतद्गर्भगृहं प्रोक्तं कैलासान्मम वल्लभम्

Dari selatan ke utara, terbentang dari samudra hingga Kauraveśvarī; dari timur ke barat, dari Gomukha hingga Aśvamedhika. Inilah yang disebut garbhagṛha—yang paling kukasihi, bahkan melebihi Kailāsa.

Verse 21

अत्रान्तरे तु देवेशि यानि तीर्थानि भूतले । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

Di dalam wilayah batin ini, wahai Dewi para dewa, segala tīrtha yang ada di bumi—sumur, telaga bertangga, kolam, serta tempat suci para dewa—semuanya terdapat di sini.

Verse 22

सरांसि सरितश्चैव पल्वलानि ह्रदास्तथा । तानि मेध्यानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च

Danau dan sungai, rawa-rawa serta kolam-kolam—semuanya menyucikan, dan semuanya melenyapkan segala dosa.

Verse 23

यत्र तत्र नरः स्नात्वा स्वर्गलोके महीयते । क्षेत्रस्य प्रथमो भागो मेध्यो माहेश्वरः स्मृतः

Di mana pun seseorang mandi suci di sini, ia dimuliakan di alam surga. Bagian pertama dari kṣetra ini dikenang sebagai bagian Māheśvara yang menyucikan.

Verse 24

द्वितीयो वैष्णवो भागो ब्रह्मभागस्तृतीयकः । तीर्थानां कोटिरेका तु ब्राह्मे भागे व्यवस्थिता

Bagian kedua adalah bagian Vaiṣṇava, dan bagian ketiga adalah bagian Brāhma (berkaitan dengan Brahmā). Dalam bagian Brāhma itu ditegakkan tīrtha sebanyak satu krore dan satu lagi.

Verse 25

वैष्णवे कोटिरेका तु तीर्थानां वरवर्णिनि । सार्द्धकोटिस्तु संप्रोक्ता रुद्रभागे च मध्यतः

Wahai Dewi yang elok rupanya, pada bagian Vaiṣṇava dikatakan ada satu krore tīrtha dan lebih. Dan pada bagian Rudra, di wilayah tengah, dinyatakan satu krore setengah.

Verse 26

एवं देवि समाख्यातं तत्क्षेत्रं हि त्रिदैवतम् । गुह्याद्गुह्यतरं क्षेत्रं मम प्रियतरं शुभे

Demikianlah, wahai Dewi, kṣetra itu telah dijelaskan sebagai milik tiga dewa. Wahai yang suci, lebih rahasia daripada rahasia, kṣetra itu paling kukasihi.

Verse 27

तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च क्षेत्रे प्रोक्ता विभागतः । यात्रा तु त्रिविधा ज्ञेया तां शृणुष्व वरानने

Di kṣetra ini, menurut pembagian, disebutkan tiga krore dan setengah krore tīrtha. Yātrā hendaknya diketahui tiga macam—dengarkanlah, wahai yang berwajah elok.

Verse 28

रौद्री तु प्रथमा यात्रा वैष्णवी च द्वितीयिका । ब्राह्मी तृतीया संख्याता सर्वपातकनाशिनी

Yātrā pertama adalah Raudrī, dan yang kedua Vaiṣṇavī. Yang ketiga dihitung sebagai Brāhmī; yātrā tiga macam ini melenyapkan segala dosa.

Verse 29

ब्राह्मे विभागे संप्रोक्ता इच्छाशक्तिर्वरानने । क्रिया च वैष्णवे भागे द्वितीये तु प्रकीर्तिता

Wahai yang berwajah elok, dalam bagian Brāhma dinyatakan Icchā-śakti, daya kehendak; dan dalam bagian kedua, yakni Vaiṣṇava, diproklamasikan Kriyā-śakti, daya tindakan.

Verse 30

रौद्रे भागे तृतीये तु ज्ञानशक्तिर्वरानने । यदि पापो यदि शठो यदि नैष्कृतिको नरः

Wahai yang berwajah elok, dalam bagian ketiga, Raudra, ditegakkan Jñāna-śakti, daya pengetahuan. Walau seseorang berdosa, walau ia licik, walau ia pelaku kejahatan—

Verse 31

निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो मध्यभागे वसेत्तु यः । हिमवंतं परित्यज्य पर्वतं गंधमादनम्

Barangsiapa berdiam di wilayah tengah, ia terbebas dari segala dosa. Bagi orang demikian, bahkan meninggalkan Himālaya dan gunung Gandhamādana pun seakan terjadi—

Verse 32

कैलासं निषधं चैव मेरुपृष्ठं महाद्युतिम् । रम्यं त्रिशिखरं चैव मानसं च महागिरिम्

(Bahkan) Kailāsa, Niṣadha, punggung Meru yang bercahaya agung, Triśikhara yang elok, serta gunung besar Mānasā—

Verse 33

देवोद्यानानि रम्याणि नंदनं वनमेव च । स्वर्गस्थानानि रम्याणि तीर्थान्यायतनानि च । तानि सर्वाणि संत्यज्य प्रभासे तु रतिर्मम

Taman-taman para dewa yang elok, termasuk hutan Nandana; kediaman surga yang menawan, serta tīrtha dan tempat suci di sana—meninggalkan semuanya, sukacitaku hanya pada Prabhāsa semata.

Verse 34

यस्तत्र वसते देवि संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

Wahai Dewi, siapa yang tinggal di sana dengan pengendalian diri dan batin yang terpusat—meski makan pada tiga waktu—menjadi laksana yang dipelihara oleh udara semata, amat suci dan ringan.

Verse 35

विघ्नैरालोड्यमानोऽपि यः प्रभासं न मुंचति । स मुंचति जरां मृत्युं जन्मचक्रमशाश्वतम्

Walau diguncang dan diganggu oleh rintangan, siapa yang tidak meninggalkan Prabhāsa, ia dilepaskan dari tua dan mati, serta dari roda kelahiran berulang yang tiada berakhir.

Verse 36

जन्मांतरशतैर्देवि योगो वा यदि लभ्यते । मोक्षस्य च सहस्रेण जन्मनां लभ्यते न च

Wahai Devī, Yoga mungkin diperoleh setelah ratusan kelahiran; namun mokṣa tidak juga diperoleh bahkan setelah seribu kelahiran.

Verse 37

प्रभासे तु महादेवि ये स्थिता कृतनिश्चयाः । एकेन जन्मना तेषां मोक्षो नैवात्र संशयः

Namun, wahai Mahādevī, mereka yang tetap di Prabhāsa dengan tekad yang teguh—dalam satu kelahiran saja mokṣa mereka pasti; tiada keraguan akan hal ini.

Verse 38

प्रभासे तु स्थिता ये वै ब्राह्मणाः संशितव्रताः । मृत्युंजयेन संयुक्तं जपंति शतरुद्रियम्

Di Prabhāsa, para Brāhmaṇa yang teguh dalam tapa-vrata melantunkan Śatarudrīya, disertai Mantra Mṛtyuñjaya.

Verse 39

कालाग्निरुद्रसांनिध्ये दक्षिणां दिशमाश्रिताः । ज्ञानं चोत्पद्यते तत्र षण्मासाभ्यंतरेण तु

Di dekat hadirat Kālāgnirudra, mereka yang berlindung pada arah selatan—di sana pengetahuan suci bangkit dalam diri mereka dalam waktu enam bulan.

Verse 40

शिवस्तु प्रोच्यते वेदो नामपर्यायवाचकैः । तस्य चात्मस्वरूपं तु शतरुद्रं प्रकीर्तितम्

Dengan sebutan-sebutan sinonim, Śiva sendiri disebut sebagai Veda; dan Śatarudra dinyatakan sebagai hakikat diri-Nya yang sejati.

Verse 41

कल्पेषु वेदाश्च पुनःपुनरावर्तकाः स्मृताः । मंत्राश्चैव तथा देवि मुक्त्वा तु शतरुद्रियम्

Dalam siklus-siklus kalpa, Veda diingat sebagai berulang kali kembali; demikian pula mantra-mantra, wahai Devī—kecuali Śatarudrīya.

Verse 42

ईड्यं चैव तु मंत्रेण मामेव हि यजंति ये । प्रभासक्षेत्रमासाद्य ते मुक्ता नात्र संशयः

Dan mereka yang, setelah mencapai Prabhāsa Kṣetra, menyembah hanya Aku dengan mantra pujian—mereka mencapai mokṣa; tiada keraguan di sini.

Verse 43

समंत्रोऽमंत्रको वापि यस्तत्र वसते नरः । सोऽपि यां गतिमाप्नोति यज्ञैर्दानैर्न साध्यते

Baik dengan mantra maupun tanpa mantra, siapa pun yang tinggal di sana tetap meraih keadaan luhur yang bahkan tidak dapat dicapai oleh yajña dan dana.

Verse 44

अस्मिक्षेत्रे स्वयंभूश्च स्थितः साक्षान्महेश्वरः । रुद्राणां कोटयश्चैव प्रभासे संव्यवस्थिताः

Di kṣetra suci ini, Maheśvara yang Svayambhū bersemayam sendiri, tampak nyata; dan di Prabhāsa pun berjuta-juta Rudra turut berjaga dan menetap.

Verse 45

ध्यायमानास्तथोंकारं स्थिताः सोमेशदक्षिणे

Dengan demikian mereka bermeditasi pada aksara suci Oṃkāra, dan tetap berdiam di sebelah selatan Someśvara.

Verse 46

ब्रह्मांडोदरमध्ये तु यानि तीर्थानि सुव्रते । सोमेश्वरं गमिष्यंति वैशाखस्य चतुर्दशी

Wahai yang berbudi luhur, semua tīrtha yang berada di dalam rahim jagat raya menuju ke Someśvara pada hari caturdaśī bulan Vaiśākha.

Verse 47

मनोबुद्धिरहंकारः कामक्रोधौ तथाऽपरे । एते रक्षंति सततं सोमेशं पापनाशनम्

Pikiran, budi, ego, demikian pula nafsu dan amarah serta daya batin lainnya—semuanya senantiasa menjaga Someśa, pemusnah dosa.

Verse 48

न सा गतिः कुरुक्षेत्रे गंगाद्वारे त्रिपुष्करे । या गतिर्विहिता पुंसां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

Keadaan akhir yang dicapai di Kurukṣetra, di Gaṅgādvāra, atau di Tripuṣkara tidaklah menyamai jalan luhur yang ditetapkan bagi mereka yang berdiam di Prabhāsa Kṣetra.

Verse 49

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये प्रभासे कृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

Bahkan makhluk yang lahir dalam rahim hewan, bila menetap di Prabhāsa, maka ketika tiba saat kematian, mereka pun mencapai keadaan tertinggi.

Verse 50

तद्गुह्यं देवदेवस्य तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । तत्र ब्रह्मादयो देवा नारायणपुरोगमाः

Itulah tempat suci rahasia milik Dewa para dewa; itulah tīrtha, itulah hutan tapa. Di sana para dewa mulai dari Brahmā, dipimpin oleh Nārāyaṇa, bersemayam dan berbhakti.

Verse 51

योगिनश्च तथा सांख्या भगवंतं सनातनम् । उपासते प्रभासं तु मद्भक्ता मत्परायणाः

Para yogin dan penganut Sāṅkhya pun memuja Bhagavān yang abadi; dan para bhakta-Ku, yang sepenuhnya berserah kepada-Ku, berbhakti di Prabhāsa.

Verse 52

अष्टौ मासान्विहारः स्याद्यतीनां संयतात्मनाम् । एके च चतुरो मासानष्टौ वा नियतं वसेत्

Bagi para yati yang mengekang diri, pengembaraan diperkenankan selama delapan bulan; namun sebagian hendaknya tinggal menetap dengan disiplin selama empat bulan—atau delapan bulan.

Verse 53

प्रभासे तु प्रविष्टानां विहारस्तु न विद्यते । अत्र योगश्च मोक्षश्च प्राप्यते दुर्लभो नरैः

Namun bagi mereka yang telah memasuki Prabhāsa, tidak ada lagi tempat bagi pengembaraan. Di sini Yoga dan Mokṣa diperoleh—yang di tempat lain amat sukar dicapai oleh manusia.

Verse 54

तस्मात्प्रभासं संत्यज्य नान्यद्गच्छेत्तपोवनम् । प्रभासं ये न सेवंते मूढास्ते तमसा वृताः

Karena itu, setelah berpegang pada Prabhāsa, janganlah pergi ke hutan tapa yang lain. Mereka yang tidak berbhakti melayani Prabhāsa adalah tersesat—terselubung kegelapan.

Verse 55

विण्मूत्ररेतसां मध्ये संभवंति पुनःपुनः । कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभः स्तंभोऽथ मत्सरः

Di tengah kotoran, air kencing, dan mani, mereka muncul berulang-ulang: nafsu, amarah, keserakahan, kemunafikan, keangkuhan, dan iri dengki.

Verse 56

निद्रा तंद्रा तथाऽलस्यं पैशुन्यमिति ते दश । एते रक्षंति सततं सोमेशं तीर्थनायकम्

Tidur, kantuk, demikian pula kemalasan, dan fitnah—itulah genap sepuluh. Semua ini senantiasa ‘menjaga’ Someśa, pemimpin tirtha yang suci.

Verse 57

न प्रभासे मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । यावज्जीवं नरो यस्तु वसते कृतनिश्चयः

Tiada pendosa yang wafat di Prabhāsa pergi ke neraka. Dan orang yang tinggal di sana seumur hidup dengan tekad yang teguh…

Verse 58

अग्निहोत्रैश्च संन्यासैराश्रमैश्च सुपालितैः । त्रिदंडैरेकदंडैश्च शैवैः पाशुपतैरपि

Dengan upacara Agnihotra, dengan jalan saṃnyāsa, dengan disiplin āśrama yang dijalankan baik; oleh para tridaṇḍin dan ekadaṇḍin, juga oleh para Śaiva dan Pāśupata—

Verse 59

एतैरन्यैश्च यतिभिः प्राप्यते यत्फलं शुभम् । तत्सर्वं लभ्यते देवि श्रीसोमेश्वरयात्रया

Segala buah kebajikan yang diperoleh oleh para pertapa ini dan yang lainnya—semuanya itu, wahai Dewi, diperoleh melalui ziarah suci ke Śrī Someśvara.

Verse 61

यत्तद्योगे च सांख्ये च सिद्धांते पंचरात्रिके । अन्यैश्च शास्त्रैर्विज्ञेयं प्रभासे संव्यवस्थितम्

Kebenaran yang harus diketahui melalui Yoga, melalui Sāṅkhya, melalui Siddhānta, melalui Pañcarātra, dan melalui śāstra lainnya—telah tegak sepenuhnya di Prabhāsa.

Verse 62

लिंगे चैव स्थितं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्माल्लिंगे सदा देवः पूजनीयः प्रयत्नतः

Sesungguhnya, di dalam Liṅga-lah seluruh jagat ini—yang bergerak maupun yang tak bergerak—bersemayam. Maka, Tuhan dalam Liṅga hendaknya senantiasa dipuja dengan sungguh-sungguh.

Verse 63

ममैव सा परा मूर्तिः श्रीसोमेशाख्यया स्थिता । तेन चैषा त्मनात्मानमाराधनपरो ह्यहम्

Wujud tertinggi itu sungguh milik-Ku sendiri, yang ditegakkan dengan nama ‘Śrī Someśa’. Karena itu, melalui perwujudan ini, Aku berbakti menyembah Diri-Ku sendiri oleh Diri-Ku sendiri.

Verse 64

अनेकजन्मसाहस्रैर्भ्रममाणस्तु जन्मभिः । कस्तां प्राप्नोति वै मुक्तिं विना सोमेशपूजनात्

Mengembara menempuh ribuan kelahiran dalam tak terhitung kehidupan—siapakah yang sungguh dapat meraih mokṣa tanpa pemujaan kepada Someśa?

Verse 65

यत्किञ्चिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना । तत्सर्वं विलयं याति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

Segala perbuatan tidak suci yang dilakukan karena pertimbangan manusia semata—semuanya luluh lenyap melalui pemujaan kepada Śrī Someśvara.

Verse 66

अनेकजन्मकोटीभिर्जंतुभिर्यत्कृतं ह्यघम् । तत्सर्वं नाशमायाति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

Dosa apa pun yang dilakukan makhluk hidup sepanjang puluhan juta kelahiran—semuanya musnah melalui pemujaan kepada Śrī Someśvara di Prabhāsa.

Verse 67

तीर्थानि यानि लोकेऽस्मिन्सेव्यंते पापमोक्षिभिः । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं प्रभासे संविशंति हि

Segala tīrtha di dunia ini yang didatangi para pencari pembebasan dari dosa—semuanya, demi penyucian, dikatakan masuk ke dalam Prabhāsa.

Verse 68

योऽसौ कालाग्निरुद्रस्तु प्रोच्यते वेदवादिभिः । सोऽयं भैरवनाम्ना तु प्रभासे संव्यवस्थितः

Dia yang oleh para penafsir Weda disebut Kālāgnirudra—Dialah yang tegak di Prabhāsa ini dengan nama Bhairava.

Verse 69

जनानां दुष्कृतं सर्वं क्षेत्रमध्ये व्यवस्थितः । भैरवं रूपमास्थाय नाशयामि सुरेश्वरि

Bersemayam di tengah-tengah kṣetra suci ini, Aku—mengambil wujud Bhairava—melenyapkan segala perbuatan jahat manusia, wahai Ratu para Dewa.

Verse 70

जगत्सर्वं चरित्वा तु स्थितोऽहं सचराचरम् । तेन भैरवनामाहं प्रभासे संव्यवस्थितः

Setelah menjelajahi seluruh jagat—yang bergerak dan yang tak bergerak—aku pun menetap; karena itu di Prabhāsa aku ditegakkan dengan nama Bhairava.

Verse 71

अग्निना यत्र तप्तं तु दिव्याब्दानां चतुर्युगम् । मेघवाहनकल्पे तु तत्र लिंगं बभूव ह

Di tempat yang tersengat api selama empat yuga dari tahun-tahun ilahi, di sanalah pada Kalpa Meghavāhana sebuah Liṅga menampakkan diri.

Verse 72

अग्निमीडेति वेदोक्तप्रभावः सुरसुंदरि । कालाग्निरुद्रनामा च देवैः सर्वैरुदाहृतम्

Wahai dewi nan elok, daya yang disebut dalam Weda dengan kata ‘agnim īḍe’ itu dipuji oleh semua dewa sebagai bernama Kālāgnirudra.

Verse 73

अग्नीशानेति देवेशि नामत्रितयमुच्यते । कल्पेकल्पे तु नामानि कथितुं नैव शक्यते । असंख्यत्वाच्च कल्पानां ब्रह्मणा च वरानने

Wahai Dewi para dewa, triad nama disebut sebagai ‘Agni’ dan ‘Īśāna’ dan sebagainya. Namun dari kalpa ke kalpa, nama-nama itu tak mungkin dituturkan sepenuhnya; sebab kalpa tak terbilang, wahai yang berwajah elok, bahkan oleh Brahmā.

Verse 74

एवं चैव रहस्यं च महागोप्यं वरानने । स्नेहान्महत्या भक्त्या च मया ते परिकीर्तितम्

Demikianlah, wahai yang berwajah elok, rahasia ini—amat tersembunyi dan luhur—telah kukatakan kepadamu karena kasih sayang yang dalam dan bhakti yang agung.

Verse 75

एकतस्तु जगत्सर्वं कर्म कांडे प्रतिष्ठितम् । यज्ञदानतपोहोमैः स्वाध्यायैः पितृतर्पणैः

Di satu sisi, seluruh jagat bertumpu pada jalan karma-kāṇḍa—melalui yajña, dāna, tapa, homa, svādhyāya, dan tarpaṇa bagi para pitṛ (leluhur).

Verse 76

उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैश्चांद्रायणशतैस्तथा । षड्रात्रैश्च त्रिरात्रैश्च तीर्थादिगमनैः परैः

Bahkan dengan puasa dan laku-vrata yang sempurna, bahkan dengan ratusan tapa Cāndrāyaṇa, dengan nazar enam malam dan tiga malam, atau dengan ziarah unggul ke tīrtha dan lainnya—(keadaan tertinggi itu tidak mudah dicapai).

Verse 77

आश्रमैर्विविधाकारैर्यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः । वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च वेदकर्मपरायणैः

Dan (keadaan itu) pun tidak dicapai melalui beragam bentuk hidup āśrama—oleh para yati dan brahmacārin, oleh vānaprastha dan gṛhastha—meski mereka tekun pada karma dan dharma Weda.

Verse 78

अन्यैश्च विविधाकारैर्लोकमार्गस्थितैः शुभैः । न तत्पदं परं देवि शक्यं वीक्षयितुं क्वचित्

Dan dengan sarana-sarana suci lainnya yang beraneka, ditempuh di jalan-jalan dunia pun—wahai Devī—keadaan tertinggi itu tidak dapat sungguh-sungguh disaksikan (dicapai) di mana pun.

Verse 79

यावन्न चार्चयेद्देवि सोमेशं लिंगनायकम् । लीलया वापि तैर्द्रष्टुं तत्पदं दुर्लभं परम्

Selama seseorang, wahai Devī, tidak memuja Someśa, Penguasa Liṅga, maka sekalipun dengan semua laku itu, menyaksikan keadaan tertinggi tersebut tetap amat sukar—bahkan seakan-akan dengan mudah pun tidak.

Verse 80

पूजितो यैर्जगन्नाथः सोमेशः किल भैरवः । तिर्यग्योनिगता ये तु पशुपक्षिपिपीलिकाः

Mereka yang memuja Jagannātha—Someśa, sungguh Bhairava—dengan bhakti; sekalipun terlahir dalam rahim makhluk bukan manusia, sebagai binatang, burung, bahkan semut, tetap terangkat oleh kemuliaan pemujaan itu.

Verse 83

मूर्खास्तु पण्डिताश्चापि ये चान्ये कुत्सिता भुवि । ते सर्वे मुक्तिमायांति प्रभासे ये मृताः शुभे

Entah ia bodoh atau cendekia, bahkan yang dicela di bumi sekalipun—siapa pun yang wafat di Prabhāsa yang suci, semuanya mencapai mokṣa (pembebasan).

Verse 84

कालानलस्य रुद्रस्य कालराजेन चाग्निना । दग्धास्ते जन्तवः सर्वे प्रभासे ये मृताः शुभे

Oleh api Kāla—nyala Rudra yang membara—dan oleh api Kālarāja (Yama), semua makhluk yang wafat di Prabhāsa yang suci terbakar; yakni belenggu karmanya hangus musnah.

Verse 85

दुर्ल्लभं तु मम क्षेत्रं प्रभासं देवि पापिनाम् । न तत्र लभते मृत्युं पापात्मा लोकवंदिते

Wahai Devī, yang dipuji oleh segala dunia, kṣetra-ku Prabhāsa amat sukar diperoleh oleh para pendosa; di sana orang yang berhati dosa tidak mudah memperoleh kematian—yakni akhir yang membebaskan dalam kṣetra itu.

Verse 86

मया दक्षिणभागे च विघ्नेशः संप्रतिष्ठितः । उत्तरे दण्डपाणिस्तु क्षेत्रमेतच्च रक्षति

Oleh-Ku, di bagian selatan telah ditegakkan Vighneśa; dan di utara, Daṇḍapāṇi menjaga serta melindungi wilayah suci ini.

Verse 87

तथान्ये गणपाः सर्वे मदाज्ञावशवर्तिनः । क्षेत्रं रक्षंति देवेशि तेषां नामानि मे शृणु

Demikian pula semua pemimpin Gaṇa lainnya, tunduk pada perintahku, wahai Dewīśī (Wahai Ibu para dewa), menjaga kṣetra suci ini; dengarkan dariku nama-nama mereka.

Verse 88

महाबलस्तु चण्डीशो घंटाकर्णस्तु गोमुखः । विनायको महानादः काकवक्त्रः शुभेक्षणः । एकाक्षो दुन्दुभिश्चंडस्तालजंघस्तथैव च

Di Prabhāsa ada Gaṇa-gaṇa Śiva yang perkasa—Mahābala dan Caṇḍīśa; Ghaṇṭākarṇa dan Gomukha; Vināyaka dan Mahānāda; Kākavaktra dan Śubhekṣaṇa; juga Ekākṣa, Dundubhi, Caṇḍa yang garang, serta Tāla-jaṅgha.

Verse 90

हस्तिवक्त्रः श्वानवक्त्रो बिडालवदनस्तथा । सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्ये वीरभद्रादयस्तथा

Sebagian berwajah gajah; sebagian berwajah anjing; yang lain berwajah seperti kucing. Ada pula yang bermuka singa dan harimau—beserta Vīrabhadra dan yang sejenisnya.

Verse 91

विनायकं पुरस्कृत्य देव देवं कपर्द्दिनम् । एकादश तथा कोट्यो नियुतानि त्रयोदश

Dengan Vināyaka ditempatkan di barisan depan, para Gaṇa melayani Kapardin, Dewa para dewa—jumlahnya sebelas koṭi dan tiga belas niyuta.

Verse 92

अर्बुदं च गणानां च प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः । द्वारिद्वारि प्रचंडास्ते शूलमुद्गरपाणयः

Satu arbuda Gaṇa telah berlindung di kṣetra suci Prabhāsa. Di setiap gerbang mereka berdiri, amat dahsyat, dengan trisula dan gada di tangan.

Verse 93

प्रभासक्षेत्रं रक्षंति देवदेवस्य वै गृहम् । न कश्चिद्दुष्टबुद्ध्या तु प्रविशेदिति संस्थितिः

Prabhāsa-kṣetra dijaga laksana kediaman Dewa para dewa. Ketetapan yang berlaku: jangan seorang pun masuk dengan niat jahat.

Verse 94

शतकोटिगणैश्चापि पूर्वद्वारि तु संवृतः । अट्टहासो गणो नाम प्रभासं तत्र रक्षति

Di gerbang timur, dikepung oleh seratus koṭi Gaṇa, berdirilah seorang Gaṇa bernama Aṭṭahāsa yang menjaga Prabhāsa di sana.

Verse 95

कालाक्षो भीषणश्चंडो वृतोऽष्टादशकोटिभिः । घंटाकर्णगणो नाम दक्षिणं द्वारमाश्रितः

Kālākṣa—yang mengerikan dan garang—dikelilingi delapan belas koṭi Gaṇa, ditempatkan di gerbang selatan dalam pasukan Gaṇa bernama Ghaṇṭākarṇa.

Verse 96

पश्चिमद्वारमाश्रित्य स्थितवान्विष्टरो गणः । दण्डपाणिः स्थितस्तत्र देवदेवस्य चोत्तरे

Di gerbang barat berdiri Gaṇa bernama Viṣṭara; dan di sana pula, di sebelah utara Dewa para dewa, berdiri Daṇḍapāṇi.

Verse 97

योगक्षेमं वहन्नित्यं प्रभासे भावितात्मनाम् । भीषणाक्षस्तथैशान्यामाग्नेय्यां छागवक्त्रकः

Senantiasa memikul yoga-kṣema—kesejahteraan dan perlindungan—bagi para jiwa yang terolah di Prabhāsa, Bhīṣaṇākṣa berdiri di timur laut; dan di tenggara ada Chāgavaktraka, sang bermuka kambing.

Verse 98

नैरृत्यां चंडनादस्तु वायव्यां भैरवाननः । नन्दी चैव महाकालो दण्डपाणिर्विनायकः

Di arah barat daya ada Caṇḍanāda; di barat laut ada Bhairavānana. Juga hadir Nandī, Mahākāla, Daṇḍapāṇi, serta Vināyaka.

Verse 99

एतेङ्गरक्षका मध्ये शतकोटिगणैर्वृताः । एवं रक्षंति बहवो ह्यसंख्येया गणेश्वराः

Di tengah para penjaga ini, dikelilingi ratusan krore gaṇa Śiva, para gaṇeśvara yang tak terhitung pun senantiasa berjaga dan melindungi.

Verse 100

कलिकल्मषसंभूत्या येषां चोपहता मतिः । न तेषां तद्भवेद्गम्यं स्थानमर्धेन्दुमौलिनः

Mereka yang budinya telah ditimpa kegelapan dosa yang lahir dari zaman Kali, sungguh tak mampu mencapai kediaman suci Sang Tuhan yang bermahkota bulan sabit.

Verse 101

गंधर्वैः किन्नरैर्यक्षैरप्सरोभिस्तथोरगैः । सिद्धैः संपूज्य देवेशं सोमेशं पापनाशनम्

Gandharva, Kinnara, Yakṣa, Apsaras, Nāga, dan para Siddha memuja Dewa para dewa—Someśa—sang pemusnah dosa.

Verse 102

अन्तर्धानं गतैर्नित्यं प्रभासं तु निषेव्यते । सप्तलोकेषु ये सन्ति सिद्धाः पातालवासिनः । प्रदक्षिणं ते कुर्वंति सोमेशं कालभैरवम्

Prabhāsa senantiasa dikunjungi oleh mereka yang bergerak dalam keadaan tak terlihat. Para Siddha penghuni Pātāla di tujuh loka pun melakukan pradakṣiṇa kepada Someśa, Kālabhairava yang perkasa.

Verse 103

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । लाकुलिं भारभूतिं च आषाढिं दण्डमेव च

Segala tīrtha dan kediaman suci yang ada di bumi—termasuk Lākulī, Bhārabhūti, Āṣāḍhī, dan Daṇḍa—

Verse 104

पुष्करं नैमिषं चैव अमरेशं तथापरम् । भैरवं मध्यमं कालं केदारं कणवीरकम्

—Puṣkara, Naimiṣa, Amarēśa dan yang lainnya; Bhairava, Madhyama, Kāla; Kedāra serta Kaṇavīraka—

Verse 105

हरिचंद्रस्तु शैलेशस्तथा वस्त्रांतिकेश्वरः । अट्टहासं महेन्द्रं च श्रीशैलं च गया तथा

—Haricaṃdra, Śaileśa, dan Vastrāṃtikeśvara; Aṭṭahāsa, Mahendra; Śrīśaila dan juga Gayā—

Verse 106

एतानि सर्वतीर्थानि देवं सोमेश्वरं प्रभुम् । प्रदक्षिणं प्रकुर्वंति तत्र लिंगं स्तुवंति च

Semua tīrtha ini mengelilingi (pradakṣiṇā) Tuhan Someśvara, Sang Prabhu, dan di sana pula mereka memuji liṅga itu.

Verse 107

ब्रह्मा जनार्दनश्चान्ये ये देवा जगति स्थिताः । अग्निलिंगसमीपस्थाः संध्याकाले स्तुवंति च

Brahmā, Janārdana, dan para dewa lain yang bersemayam di jagat—berdiri dekat Agni-liṅga—melantunkan pujian pada waktu sandhyā.

Verse 108

षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । सर्वे सोमेश्वरं यांति माघकृष्णचतुर्द्दशीम्

Enam puluh krore ribuan dan enam puluh krore ratusan—semuanya pergi menghadap Someśvara pada caturdaśī (hari ke-14) paruh gelap bulan Māgha.

Verse 109

तस्मिन्काले च यो दद्यात्सोमेशे घृतकम्बलम्

Barangsiapa pada saat yang suci itu mempersembahkan kepada Someśa (Tuhan Soma) dana bernama ghṛta-kambala, ia memperoleh pahala dharma yang agung.

Verse 110

घृतं रसं तिलान्दुग्धं जलं चंद्राधिवासितम् । एकत्र कृत्वा काश्मीरमित्येतद्घृतकंबलम्

Ghee, sari manis, wijen, susu, dan air yang disucikan oleh sinar bulan—semuanya dihimpun lalu dicampur saffron (kāśmīra); inilah yang disebut persembahan ghṛta-kambala.

Verse 111

शिवरात्र्यां तु कर्त्तव्यमेतद्गोप्यं मम प्रियम् । एवं कृते च यत्पुण्यं गदितुं तन्न शक्यते

Hendaknya ini dilakukan pada Śivarātri; ini adalah tata-ritus rahasia yang kukasihi. Bila dikerjakan demikian, pahala yang timbul tak terlukiskan.

Verse 112

तत्र दक्षिणभागे तु स्वयं भूतविनायकम् । प्रथमं पूजयेद्देवि यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

Di sana, pada sisi selatan, hendaknya terlebih dahulu memuja Bhūtavināyaka yang hadir sendiri; wahai Dewi, bila seseorang menginginkan siddhi bagi dirinya.

Verse 113

ऊषराणां च सर्वेषां प्रभासक्षेत्रमूषरम् । पीठानां चैव पीठं च क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सन्देहानां च सर्वेषामयं संदेह उत्तमः

Di antara semua ūṣara yang suci, Prabhāsakṣetra adalah ūṣara yang tertinggi; di antara semua pīṭha, inilah pīṭha; di antara semua tanah suci, inilah kṣetra yang paling utama. Dan di antara segala keraguan, keraguan inilah yang terutama (layak dituntaskan di sini).

Verse 114

ये केचिद्योगिनः संति शतकोटिप्रविस्तराः । तेषां क्षेत्रे प्रभासे तु रतिर्न्नान्यत्र कुत्रचित्

Para yogin siapa pun adanya—terbentang hingga ratusan krore—bagi mereka, hanya di kṣetra Prabhāsa terdapat rati sejati; sama sekali tidak di tempat lain.

Verse 115

लिंगादीशानभागे तु संस्थिता सुरसुन्दरि

Wahai jelita surgawi, ia bersemayam di sana, pada sisi Īśāna (timur laut) dari Liṅga.

Verse 116

मया या कथिता तुभ्यमुमा नाम कला शुभा । सा सती प्रोच्यते देवि दक्षस्य दुहिता पुरा

Bagian ilahi yang suci yang telah kukatakan kepadamu, bernama Umā—wahai Dewi—dialah yang disebut Satī, yang dahulu adalah putri Dakṣa.

Verse 117

दक्षकोपाच्छरीरं तु संत्यज्य परमा कला । हिमवंतगृहे जाता उमानाम्ना च विश्रुता

Karena murka Dakṣa, bagian ilahi yang tertinggi itu meninggalkan tubuhnya; lalu ia lahir di rumah Himavat dan termasyhur dengan nama Umā.

Verse 118

तेन देवि त्वया सार्द्धं तत्रस्था वरदाः स्मृताः । नवकोट्यस्तु चामुंडास्तस्मिन्क्षेत्रे स्थिताः स्वयम्

Karena itu, wahai Dewi, bersama-Mu mereka dikenang sebagai yang bersemayam di sana dan sebagai pemberi anugerah. Sungguh, sembilan krore Cāmuṇḍā sendiri menetap di kṣetra suci itu.

Verse 119

चैत्रे मासि सिताष्टम्यां तत्र त्वां यदि पूजयेत् । एक विंशतिजन्मानि दारिद्र्यं तस्य नो भवेत्

Bila pada bulan Caitra, pada tithi aṣṭamī paruh terang, seseorang memuja-Mu di sana, maka selama dua puluh satu kelahiran kemiskinan tidak akan menimpa bhakta itu.

Verse 120

अमा सोमेन संयुक्ता कदाचिद्यदि लभ्यते । तस्यां सोमेश्वरं दृष्ट्वा कोटियज्ञफलं लभेत्

Jika suatu ketika hari amāvasyā bertepatan dengan Soma (Bulan), maka pada saat itu, dengan memandang Someśvara, seseorang memperoleh buah dari sepuluh juta yajña.

Verse 121

एतत्क्षेत्रं महागुह्यं सर्वपातकनाशनम् । रुद्राणां कोटयो यत्र एकादश समासते

Kṣetra ini amat rahasia dan melenyapkan segala dosa. Di sini sebelas Rudra bersemayam—bahkan dalam jumlah krore-krore.

Verse 122

द्वादशात्र दिनेशानां वसवोऽष्टौ समागताः । गन्धर्वयक्षरक्षांसि असंख्याता गणेश्वराः

Di sana dua belas Āditya dan delapan Vasu telah berhimpun; para Gandharva, Yakṣa, dan Rākṣasa hadir, serta tak terhitung banyaknya rombongan para gaṇa-īśvara.

Verse 123

उमापि तत्र पार्श्वस्था सर्वदेवैस्तु संस्तुता । नन्दी च गणनाथो यो देवदेवस्य शूलिनः

Di sana Umā pun berdiri di sisi-Nya, dipuji oleh semua dewa; dan Nandī juga—pemimpin para gaṇa milik Dewa para dewa, Śiva sang pembawa triśūla.

Verse 124

महाकालस्य ये चान्ये गणपाः संति पार्श्वगाः । गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती

Para gaṇa-pā lainnya milik Mahākāla juga hadir di sana, berdiri dekat; Gaṅgā dan Yamunā pun ada, demikian pula Dewi Sarasvatī.

Verse 125

अन्याश्च सरितः पुण्या नदाश्चैव ह्रदास्तथा । समुद्राः पर्वताः कूपा वनस्पतय एव च

Aliran suci lainnya dan sungai-sungai pun ada di sana, juga danau-danau; samudra, gunung, sumur, serta pepohonan dan tumbuhan yang disucikan.

Verse 126

स्थावरं जंगमं चैव प्रभासे तु समागतम् । अन्ये चैव गणास्तत्र प्रभासे संव्यवस्थिताः

Di Prabhāsa, baik yang tak bergerak maupun yang bergerak—seluruh ciptaan telah berkumpul; dan banyak gaṇa lainnya pun ditempatkan di sana, di Prabhāsa.

Verse 127

न मया कथिताः सर्व उद्देशेन क्वचित्क्वचित् । भक्त्या परमया युक्तो देवदेवि विनायकम् । तृतीयं पूजयेत्तत्र वांछेत्क्षेत्रफलं यदि

Aku tidak menceritakan semuanya—hanya memberi petunjuk di sana-sini. Dengan bhakti tertinggi, bila seseorang menghendaki buah penuh dari kṣetra ini, hendaklah ia memuja Vināyaka di sana pada tithi ketiga.

Verse 128

द्वादशैवं तथा चाष्टौ चत्वारिंशच्च कोटयः । नदीनामग्नितीर्थस्य द्वारे तिष्ठंति भामिनि

Demikianlah dua belas dan delapan, serta empat puluh krore sungai berdiri di gerbang Agnitīrtha, wahai yang elok rupawan.

Verse 129

निर्माल्यलंघनं किंचिदज्ञाताद्यदि वै कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति अग्नितीर्थस्य दर्शनात्

Walau tanpa sadar seseorang melakukan pelanggaran kecil, seperti melangkahi nirmālya (sisa persembahan suci), semuanya lenyap dengan memandang Agni-tīrtha.

Verse 131

ये चांतरिक्षे भुवि ये च देवास्तीर्थानि वै यानि दिगंतरेषु । क्षेत्रं प्रभासं प्रवरं हि तेषां सोमेश्वरं देवि तथा वरिष्ठम्

Segala dewa yang berdiam di angkasa dan di bumi, serta semua tīrtha di segala penjuru—di antara semuanya, wahai Devī, Kṣetra Prabhāsa adalah yang utama, dan Somanātha (Someśvara) pun demikian paling luhur.

Verse 132

ये चांडजाश्चोद्भिजाश्चैव जीवाः सस्वेदजाश्चैव जरायुजाश्च । देवि प्रभासे तु गतासवोऽथ मुक्तिं परं यांति न संशयोऽत्र

Wahai Devī, makhluk apa pun—yang lahir dari telur, dari tunas, dari keringat, ataupun dari rahim—yang menghembuskan napas terakhir di Prabhāsa, sesudah itu mencapai mokṣa tertinggi; tiada keraguan di sini.

Verse 133

इति निगदितमेतद्देवदेवस्य चित्रं चरितमिदमचिंत्यं देवि ते शंकरस्य । कलिकलुषविदारं सर्वलोकोऽपि यायाद्यदि पठति शृणोति स्तौति नित्यं य इत्थम्

Demikian telah dinyatakan, wahai Devī, kisah suci Śaṅkara, Dewa para dewa—menakjubkan dan tak terpikirkan. Ia meremukkan noda Kali-yuga; siapa yang senantiasa membacanya, mendengarnya, atau memujinya, menuntun semua insan menuju kebajikan rohani.

Verse 989

भूमिदंडश्च चंडश्च शंकुकर्णश्च वैधृतिः । तालचण्डो महातेजा विकटास्यो हयाननः

Bhūmidaṇḍa, Caṇḍa, Śaṃkukarṇa, Vaidhṛti, Tāla-caṇḍa yang amat bercahaya, Vikaṭāsya, dan Hayānana—itulah nama-nama yang disebutkan.