Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

Uttānapāda berkata: “Aku ingin mendengar lagi—oleh siapakah Gaṅgā diturunkan? Dan bagaimana Dewi suci Puṇyā, yang bersemayam di atas kepala Rudra, datang ke sini?”

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

Ada Puṇyā yang dikenal sebagai Devāśilā—kemuliaannya paling utama. Wahai Śaṅkara, bila Engkau berkenan, ceritakanlah semuanya kepadaku.

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

Īśvara bersabda: “Dengarkanlah dengan pikiran terpusat bagaimana Gaṅgā diturunkan. Demi kesejahteraan semua alam, yang amat mulia itu diturunkan oleh semua para dewa.”

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

Wahai penguasa bumi, di arah selatan ada gunung bernama Vindhya. Wahai raja, semua para dewa (Gīrvāṇa) pergi ke puncaknya.

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

Di sana Gaṅgā dipanggil oleh semua dewa yang dipimpin Brahmā, setelah mereka memuja Īśa—Jagannātha, Dewa para dewa, Guru semesta.

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

Mereka memohon: “Lepaskanlah Gaṅgā yang berada di tengah jalinan rambutmu ke permukaan bumi.” Maka Dewi yang bercahaya itu dilepaskan oleh Rudra dari kepalanya ke dunia.

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

Di tempat itu juga, aliran yang amat suci menampakkan diri—dihadirkan oleh para dewa sendiri. Dari sana ia menjadi ‘Sungai Para Dewa’, muncul di bumi demi kesejahteraan manusia.

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

Mereka yang tinggal di tepinya, mandi dengan bhakti, dan senantiasa meminum airnya—mereka tidak pergi ke kediaman Yama.

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

Wahai raja, di Śūlabheda, pada telaga tempat ia jatuh—di sebelah barat Sungai Ilahi itu mengalir Sarasvatī yang bergerak ke arah timur.

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

Di sisi selatan Śūlabheda terdapat tīrtha yang tiada banding. Di sana berdiri Devaśilā yang suci, tempat batu penuh pahala yang dibentuk oleh Sang Dewa sendiri.

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

Barangsiapa mandi di sana dengan bhakti lalu mempersembahkan tarpaṇa kepada para Pitṛ dan para dewa—para leluhurnya akan puas hingga tiba pralaya, pelarutan semesta.

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

Wahai raja, siapa pun yang mandi di sana lalu dengan bhakti menjamu para Brāhmaṇa—meski hanya dengan sedikit pemberian makanan—pahalanya menjadi tak habis-habis.

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

Uttānapāda berkata: Derma apakah yang dipuji sebagai terbaik di muka bumi—yang bila diberikan dengan bhakti, seseorang terbebas dari segala dosa?

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

Katakan kepadaku kemuliaan Devaśilā—buah yang lahir dari mandi suci, dana, dan sebagainya—serta apa yang dicapai di sana melalui vrata, puasa, dan disiplin tapa-niyama.

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

Īśvara bersabda: Dahulu kala ada seorang raja Cedi yang sangat perkasa dan kuat; ia termasyhur dengan nama Vīrasena, penguasa atas suatu mandala (wilayah).

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

Di kerajaannya tiada musuh, tiada penyakit, dan tiada pencuri; adharma pun tidak muncul di sana—dharma sajalah yang senantiasa berjaya.

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

Raja itu senantiasa bersukacita bersama permaisurinya dan banyak putra; ia memiliki seorang putri tunggal, elok rupanya bagaikan Girijā sendiri.

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

Ia dicintai oleh ayah-ibunya serta seluruh kerabat. Ketika waktunya tiba, upacara pernikahannya dilaksanakan menurut tata-aturan yang semestinya.

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

Kemudian, ketika raja Cedi tengah tekun dalam yajña selama dua belas tahun, suami sang gadis itu jatuh ke dalam kuasa Maut.

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

Melihat putrinya menjadi janda, sang raja diliputi duka. Di sana ia berkata kepada permaisurinya sendiri yang remuk oleh kesedihan.

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

“Wahai kekasih, duka ini telah timbul dan amat tak tertanggungkan sepanjang hidup. Gadis ini, yang angkuh oleh rupa dan masa mudanya, tidak mudah dijaga.”

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

“Di mana pun ia bisa mencemarkan nama keluarga—bagaimana gadis ini harus dilindungi? Tiada jalan apa pun ditemukan untuk menjaga Bhānumatī.” Mendengar keduanya saling berselisih, sang gadis pun berkata.

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

Bhānumatī berkata: “Ayah, aku tidak pernah malu berbicara di hadapanmu. Wahai raja, sungguh jangan sampai timbul cela bagimu karena diriku.”

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

“Mulai hari ini, Ayah, aku tidak akan menyanggul rambutku; dan di rumahmu aku akan mengenakan kain kasar saja, hanya setengah busana.”

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

“Aku akan segera menjalankan vrata, nazar suci yang ditetapkan dalam Purāṇa. Dengan tapa aku akan mengekang diri dan menyenangkan Janārdana (Viṣṇu).”

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

“Inilah tekad yang teguh dalam benakku—jika Ayah berkenan.” Mendengar kata-kata Bhānumatī, sang raja pun sangat bersukacita.

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

Dengan niat menunaikan ziarah tirtha, ia menganugerahkan perbendaharaan yang melimpah; lalu menugaskan para lelaki tua yang tepercaya untuk mengatur perlindungan baginya dengan sempurna.

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

Ia juga menugaskan para lelaki bersenjata, para brāhmaṇa beserta purohita (pendeta keluarga), para dayang dan pelayan, serta prajurit infanteri—mereka yang sanggup menjaga dirinya dengan baik.

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

Kemudian, semata-mata menurut nasihat ayahnya, sang wanita suci pergi ke tepi Sungai Gaṅgā. Setelah berendam (avaghāha) untuk penyucian, wahai raja di antara manusia, ia tinggal di kedua tepi Gaṅgā.

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

Setiap hari ia memuliakan para sadvipra (brāhmaṇa mulia) dengan wewangian, rangkaian bunga, dan perhiasan lainnya; dan selama dua belas tahun ia menetap di tepi Gaṅgā.

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

Kemudian sang ratu meninggalkan Gaṅgā dan berangkat menuju wilayah selatan. Bersama para pembantunya, ia tiba di tempat mengalirnya sungai agung Revā.

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

Ia tinggal di Oṅkāra dan Amarakāṇṭaka selama lima tahun. Lalu, di antara tīrtha-tīrtha suci di utara itu, ia berjalan dari satu tīrtha ke tīrtha yang lain.

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

Berkali-kali ia mandi suci, dan dengan bhakti ia memuja para brāhmaṇa—tanpa lalai dalam upaya. Lalu ia menuju ke arah barat, ke pertemuan dengan sungai ilahi.

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

Ia melihat sebuah āśrama yang suci, dipenuhi oleh himpunan para muni. Melihat kumpulan para resi itu, ia bersujud hormat lalu berkata demikian.

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

“Wahai para resi yang mulia, ceritakanlah kepadaku kemuliaan tīrtha ini dan bagaimana nama sucinya. Berkenanlah memberi anugerah dan menjelaskannya kepadaku.”

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

Para resi berkata: “Inilah Cakratīrtha yang termasyhur. Dahulu kala, Maheśvara—Dewa para dewa, Sang pembawa triśūla—yang berkenan hati, menganugerahkan cakra kepada Hari.”

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

Di tīrtha ini, siapa pun yang mandi lalu mempersembahkan tarpaṇa kepada para Pitṛ dan para dewa, memperoleh tujuan yang tak berbalik lagi; tiada keraguan tentang hal itu.

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

Pada hari kedua sesudah itu, wahai wanita pertapa, hendaklah pergi ke Śūlabheda; dan menurut tata cara yang telah disebutkan sebelumnya, lakukan mandi suci sesuai aturan.

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

Tanpa ragu, seseorang dibebaskan dari dosa yang terkumpul selama tiga kelahiran. Dengan air yang dicampur walau sebutir wijen (til), hendaklah dipersembahkan tiga añjali sebagai libasi.

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

Wahai Raja, tanpa ragu para leluhurnya berpuas selama dua belas tahun—dia yang melaksanakan śrāddha dengan bhakti, melalui brāhmaṇa śrotriya yang terpelajar dan terlatih dalam Veda.

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

Namun kesempatan seperti vārddhuṣya dan sejenisnya hendaknya dihindari; persembahan yang diberikan kepada para Pitṛ adalah tak binasa. Lalu pada hari berikutnya, pergilah ke tempat suci yang mujarab dan auspisius bernama Devaśilā.

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

Di sana tampak Jāhnavī yang suci (Gaṅgā), dahulu dimunculkan oleh para dewa. Wahai penguasa manusia, setelah mandi di sana hendaknya mempersembahkan air bercampur wijen (tila).

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

Dengan mempersembahkan piṇḍa walau sekali, seseorang terbebas dari dosa brahmahatyā. Dan pada hari Ekādaśī, pada kedua paruh bulan, hendaknya menjalankan puasa.

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

Hendaknya berjaga sepanjang malam dan membaca kisah Purāṇa. Hendaknya melakukan pemujaan kepada Viṣṇu dengan bunga, dupa, dan naivedya (persembahan makanan).

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

Pada pagi hari hendaknya memberi makan para brāhmaṇa dan bersedekah sesuai kemampuan. Lalu pada hari keempat, hendaknya pergi ke tempat Sarasvatī yang mengalir ke timur berada.

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

(Sarasvatī) itu memancar dari tubuh Brahmā demi penyucian makhluk yang berjasad. Setelah mandi di sana, hendaknya seseorang dengan bhakti melakukan tarpaṇa dan memuaskan para dewa leluhur (pitṛ).

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

Setelah melaksanakan śrāddha menurut tata-aturan yang benar, hendaklah ia menjamu para brāhmaṇa dwija yang tak bercela; tanpa ragu para leluhurnya puas selama dua belas tahun.

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

Tempat ini meresapi kehadiran semua dewa dan juga memuat sari dari segala tīrtha; dipenuhi berjuta-juta dewa, Koṭiliṅga adalah yang paling utama di antara tempat suci.

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

Siapa pun yang di sini, dalam kesucian, mandi dan menaklukkan indria, menjalankan tapa-niyama selama tiga malam—atau dua pekan, sebulan, enam bulan, bahkan setahun penuh—mendapat pahala yang dinyatakan bagi tīrtha suci ini.

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

Baginya tiada lagi kembali ke alam fana; tempat tinggalnya menjadi di surga. Teguh dalam disiplin suci, ia terbebas dari dosa yang terkumpul dari tiga kelahiran.

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

Dan seorang perempuan yang tanpa suami memelihara vrata yang suci selama dua belas tahun—ia berdiam untuk masa yang tak binasa dan dimuliakan di alam Rudra.

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

Mendengar sabda para resi, ia melangkah pergi dengan sukacita tertinggi. Lalu ia berendam di tirtha suci itu, dan siang-malam tinggal tanpa letih.

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

Namun setelah menyaksikan daya tirtha itu, ia berkata lagi: “Dengarkanlah ucapanku hari ini, wahai para brāhmaṇa, beserta para purohita.”

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

“Aku tidak akan meninggalkan tempat seperti ini selama aku hidup, siang dan malam. Sampaikan pula kata-kataku ini kepada ayahku dan ibuku.”

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

“Putrimu tinggal di Śūlabheda, teguh dalam disiplin dan setia menjalankan tapa-vrata.” Setelah berkata demikian, wahai raja, Bhānumatī sungguh menetap di sana.

Verse 56

। अध्याय

“Adhyāya” — penanda pembagian teks; bab berakhir.

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

Siang dan malam ia membakar dupa, mempersembahkan cendana, dan menyalakan pelita. Setelah sendiri membasuh kaki, ia sendiri menjamu para dwija. Selama dua belas tahun sang ratu, teguh dalam tapa-brata yang mulia, tetap bersemayam di sana.

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

Īśvara bersabda: “Wahai raja, dengarkanlah kemuliaan lain dari Devaśilā. Wahai yang berlengan perkasa, akan kuceritakan kepadamu sebuah itihāsa kuno yang suci.”

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

Ada seorang pemburu penghuni rimba, seorang Śabara, yang bersama istrinya tertindih oleh kelaparan. Demi memperoleh daging sebagai bekal hidup, ia masuk ke hutan.

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

Di sana ia tidak melihat burung, tidak pula rusa, bahkan buah pun tiada. Lalu ia melihat sebuah telaga, berhias rumpun-rumpun padma yang elok.

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

Melihat telaga itu, Śabarī berkata: “Ambillah kumuda yang bersifat ilahi ini, agar makanan kita tercukupi.”

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

Untuk pemujaan kepada Dewa, orang-orang yang dengan sungguh-sungguh berusaha datang ke Śūlabheda; karena itu di sana semuanya pasti laku terjual, sebab orang-orang yang berpegang pada dharma berdatangan.

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

Mendengar ucapan istrinya, ia pun mengumpulkan bunga teratai kumuda. Lalu setelah naik ke tepi sungai, ia melihat di hadapannya sebuah śrī-vṛkṣa, pohon yang membawa keberkahan.

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

Dengan membawa śrī-phala, terutama yang benar-benar masak, ia tiba di Śūlabheda dan melihat kerumunan besar manusia di sana.

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

Wahai raja, pada bulan Caitra, di paruh terang, pada hari Ekādaśī (hari kesebelas), pada hari itu bahkan anak-anak, orang tua, dan para wanita pun tidak makan.

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

Di sana ia melihat sebuah maṇḍapa yang didirikan di atas batu suci, terbalut kain-kain indah dan dihiasi dengan rangkaian bunga serta untaian kalung yang elok.

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

Di sana para resi dan para pertapa penghuni āśrama telah datang. Semuanya menjalani upavāsa dan niyama, serta memelihara api suci (agni) sebagai laku dharma.

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

Di tepi sungai ilahi yang elok itu, rombongan para muni berjejal memenuhi tempat. Wahai raja terbaik, mereka yang datang hampir tak menemukan jalan untuk melintas.

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

Melihat permukiman di sana, Śabara berkata kepada istrinya: “Pergilah, tanyakan kepada mereka—hari apakah ini, dan karena sebab apa orang-orang mandi suci?”

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

“Apakah ini salah satu parva suci yang termasyhur? Ataukah terjadi pertemuan (saṃplava) Matahari dan Bulan? Apakah hari ini ayana, atau mungkin kṣaya-tṛtīyā—tithi ketiga yang ‘lenyap’?”

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

Kemudian, menurut ucapan suaminya, Śabarī pun berangkat. Melihat seorang perempuan di depan, ia terlebih dahulu mempersembahkan bunga teratai yang suci, lalu bertanya kepadanya.

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

Tithi apakah yang telah ditetapkan untuk hari ini? Perayaan suci apakah ini—katakanlah kepadaku. Mengapa orang-orang ini mandi suci, dan apakah sebab dari mandi suci ini?

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

Perempuan itu berkata: “Hari ini adalah Ekādaśī yang suci, pemusnah segala dosa. Siapa pun yang berpuasa walau sekali pada hari ini, ia memperoleh pencapaian surga.”

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

Mendengar ucapan perempuan itu, Śabarī tanpa ragu menyampaikan perkataan perempuan itu kepada Śabara—wahai raja yang utama.

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

Hari ini sungguh Ekādaśī yang suci, dipuasai (dijalani puasa) oleh muda dan tua. Namanya Madana-Ekādaśī, pemusnah segala dosa.

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

Dikisahkan bahwa di sana ada seorang putri raja yang bercahaya dan berdisiplin; bernama Bhānumatī, seorang wanita suci—teguh dalam vrata, menahan diri dalam santapan, dan berbudi luhur.

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

Di tiga loka tiada perempuan lain yang termasyhur sepertinya. Sang wanita mulia itu tampak seakan-akan turun menjelma di bumi ini.

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

Mendengar ucapan istrinya, Śabara berkata kepadanya: “Persembahkanlah bunga teratai semampumu, lalu makanlah segera.”

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

“Inilah tekad yang teguh dalam benakku: aku pasti tidak akan memakannya. Wahai wanita yang suci, tiada kebaikan sejati yang dapat kuraih dengan niat berdosa, dan ini pun bukan hasil jerih payahku yang benar.”

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

Śabarī berkata: “Dahulu, pada hari mana pun, aku tak pernah makan seperti ini. Sepanjang yang kuingat, aku hanya makan sisa setelah orang lain makan.”

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

Mengetahui keteguhan tekad istrinya, ia pergi untuk mandi suci. Dengan hanya sehelai kain atas setengah, ia mandi dengan bhakti.

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

Setelah bersujud kepada semua dewa, ia pergi menuju Devaśilā, batu suci itu. Walau masih gelisah, ia berdiri di sana setelah bersujud kepada Janārdana (Viṣṇu).

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

Ketika ia mempersembahkan sepasang teratai kumuda, persembahan itu disampaikan kepada sang ratu. Melihat dua bunga teratai itu, ratu pun berkata kepada dayang tersebut.

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

“Dari mana dua teratai ini didapat? Katakan segera kepadaku. Cepatlah pergi ke tempat itu juga dan bawakan teratai-teratai yang lain.”

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

“Bawalah teratai-teratai itu, sekalipun harus membayar dengan gandum atau harta.” Mendengar titah Bhānumatī, dayang itu pun pergi menemui Śabara.

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

“Berikan kepadaku śrīphala (kelapa) dan banyak jenis bunga lainnya juga.”

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

Śabarī berkata: “Aku akan memberikan śrīphala (kelapa) beserta bunga-bunga, bahkan dengan berlimpah. Tiada loba dan tiada hasrat dalam diriku; pergilah dan sampaikan kepada sang ratu.”

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

Ia segera pergi dan melaporkan semuanya tepat sebagaimana terjadi. Di hadapan sang ratu, ia menyampaikan ucapan Śabarī dengan rinci sepenuhnya.

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

Mendengar ucapannya, sang ratu sendiri pergi ke sana. Dengan kasih, ia berkata kepada perempuan Śabarī: “Berikanlah teratai itu; ambillah harga yang patut.”

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

Śabarī berkata: “Wahai Dewi, aku tidak menginginkan bayaran atas apa yang lahir sebagai buah dan bunga. Ambillah sesukamu śrīphala (kelapa) dan bunga-bunga ini dariku.”

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

Laksanakanlah arcanā (pemujaan) dengan benar, menurut tata yang semestinya, kepada Vāsudeva, Tuhan semesta alam.

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

Sang ratu: “Aku tidak akan mengambil teratai-terataimu sekarang tanpa harga. Aku berikan satu takaran khārikā gandum—terimalah, mohon.”

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

“Ambillah sepuluh, atau dua puluh, atau tiga puluh, bahkan empat puluh; atau ambillah seratus khāri. Atasilah derita paceklik dan bangkit melampauinya.”

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

“Harta, permata, emas—dan apa pun lagi yang kau inginkan; demi teratai-teratai ini akan kuberikan semuanya, tiada ragu.”

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

Śabarī berkata: “Wahai Ibu berwajah elok, hari ini aku tidak memikirkan makananku; selain Sang Dewa aku tinggalkan segalanya. Wahai yang mulia, buddhi-ku tidak bergerak selain pada pelayanan kepada Tuhan.”

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

Sang ratu berkata: “Engkau tidak seharusnya meninggalkan makanan; segala sesuatu bertumpu pada pangan. Karena itu, dengan sungguh-sungguh terimalah makanan dariku.”

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

Para pertapa yang amat berbahagia yang tinggal di rimba, semuanya tanpa lalai memohon makanan di ambang pintu para grihastha (perumah tangga).

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

Śabarī berkata: “Penolakan telah dibuat sebelumnya; segala sesuatu tegak berlandaskan satya (kebenaran). Oleh satya matahari memancarkan panas; oleh satya api menyala.”

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

Oleh satya samudra tetap pada tempatnya; oleh satya pula angin benar-benar berhembus. Oleh satya tanaman menjadi masak, dan sapi-sapi pun mengalirkan susu.

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

Seluruh jagat ini—yang tak bergerak maupun yang bergerak—berpijak pada satya. Maka dengan segenap upaya, hendaknya satya dijaga oleh satya itu sendiri.

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

Selain pelayanan kepada Dewa, tiada niat lain yang bergerak dalam diriku. Wahai Ratu, terimalah bunga-bunga ini dan lakukan pemujaan kepada Hari, Sang Pemegang Gada.

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

Dari sabda para dwija terdengar bahwa dalam hal ini sama sekali tiada cela. Rumput kuśa, sayur-mayur, susu, ikan, wewangian, bunga, beras utuh, dadih—juga daging, ranjang dan tempat duduk, biji-bijian—jangan ditolak; bahkan air pun jangan ditampik.

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

Sang Permaisuri berkata: “Bunga ada empat macam—yang dibawa dari taman, bunga hutan, yang dibeli, dan bunga yang diperoleh dengan menerima pemberian.”

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

Bunga hutan yang dipetik dengan tangan sendiri adalah yang paling utama. Bunga yang didapat di taman bernilai sedang, sedangkan bunga yang dibeli adalah rendah. Bunga yang diperoleh dengan menerima hadiah, oleh para bijak dinyatakan tak berbuah (pahalanya) untuk pemujaan.

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

Sang pendeta berkata: “Wahai Permaisuri, terimalah bunga-bunga itu dan lakukan pemujaan kepada Tuhan pemegang gada. Kadang-kadang, perbuatan kebajikan patut dilaksanakan dengan alasan yang tepat agar terlaksana.”

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

Tuhan bersabda: “Śabara mempersembahkan kelapa dan bunga teratai. Sang Permaisuri menerimanya lalu melaksanakan pemujaan yang amat indah.”

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

Setelah mendengar kisah Purāṇa, mereka berjaga semalam suntuk. Lalu Śabara berkata demikian kepada istrinya.

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

“Untuk pelita, wahai jelita, ambillah minyak atau ghee sesuai yang tersedia.” Lalu setelah menyiapkan pelita, keduanya melakukan pūjā yang suci kepada Hari.

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

Mereka berjaga sepanjang malam sambil bermeditasi pada Sang Pemangku Bumi. Lalu saat fajar, mereka melihat orang-orang bergegas ingin mandi suci.

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

Sebagian mandi di Śūlabheda, dan sebagian lagi di Deva-nadī. Ada yang mandi di Sarasvatī, dan yang lain di telaga Mārkaṇḍa.

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

Sebagian pergi ke Cakratīrtha dan mandi menurut tata cara yang benar. Semua orang itu menjadi suci; setelah mandi, mereka berkumpul di atas batu suci para dewa.

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

Mereka melaksanakan śrāddha dengan sungguh-sungguh, penuh śraddhā dan batin yang disucikan. Melihat itu, seorang Śabara (penghuni rimba) pun menyiapkan persembahan piṇḍa dengan buah bilva, dengan tekun.

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

Bhānumatī pun melakukan piṇḍa-nirvapaṇa bagi suaminya. Para brāhmaṇa yang tak tercela diberi santapan—bebas dari pamer dan keangkuhan.

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

Dengan makanan haviṣya, juga dengan dadih, gula, madu, dan ghee; terutama dengan pāyasa dari susu sapi serta hidangan yang disiapkan dengan saksama (persembahan dan jamuan itu dilakukan).

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

Sesudah menjamu mereka, sang ratu memberi dāna menurut ketentuan: sandal dan sepatu, payung, ranjang, serta seekor sapi dan seekor lembu jantan.

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

Di sana dianjurkan berbagai dāna—emas, permata, dan harta pula. Wahai mahārāja, siapa yang menghadiahkan sapi kapilā (berwarna tawny) di Cakratīrtha, ia dipandang telah mendermakan seluruh bumi beserta gunung, hutan, dan rimbanya.

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

Uttānapāda berkata: “Wahai Penguasa para dewa, demi anugerah-Mu, jelaskan kepadaku semua dana itu—satu per satu—yang dipuji sebagai paling utama bagi seorang raja, tuan atas bumi.”

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

Īśvara bersabda: “Pemberi wijen memperoleh keturunan yang dicintai; pemberi pelita memperoleh penglihatan yang utama. Pemberi tanah mencapai surga; pemberi emas memperoleh umur panjang.”

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

Pemberi rumah menjadi bebas dari penyakit; pemberi perak menjadi elok rupawan. Pemberi pakaian mencapai alam Candra (Bulan), dan pemberi kuda mencapai sāyujya—penyatuan dengan Surya (Matahari).

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

Pemberi lembu jantan memperoleh kemakmuran yang subur; pemberi sapi mencapai Triviṣṭapa (surga). Pemberi kendaraan dan ranjang memperoleh pasangan yang mulia; pemberi abhaya (rasa aman) memperoleh kewibawaan dan bebas dari takut.

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

Pemberi biji-bijian memperoleh kebahagiaan yang lestari; pemberi brahma-vidyā (pengetahuan suci) mencapai Brahman yang kekal. Demikian pula mulia pahala dana air, makanan, tanah, tempat tinggal, wijen, emas, dan ghee (samin).

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

Di antara segala dana, Brahma-dāna—yakni persembahan pengetahuan suci—adalah yang paling utama. Apa pun dana yang dipersembahkan seseorang, dan dengan niat serta bhakti apa pun ia mempersembahkannya—

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

Dengan niat yang sama itulah ia meraih buah yang sepadan dan dimuliakan. Setelah melihat semua dana yang telah dianugerahkan sang permaisuri—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

Śabara berkata kepada istrinya: “Dengarkanlah ini, wahai penguasa manusia. Wahai yang mulia, sebuah Purāṇa telah dilantunkan oleh para Brāhmaṇa yang menuntaskan penguasaan atas Veda.”

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

“Aku telah mendengar semuanya—buah mulia dari dharma kedermawanan. Dosa yang terhimpun dari kelahiran-kelahiran lampau dilenyapkan oleh mandi suci di tīrtha, oleh dana, oleh vrata, dan laku tapa sejenisnya.”

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

“Dengan menanggalkan raga ini—yang amat sukar ditinggalkan—seseorang meraih gati yang tertinggi. Karena gentar akan samudra saṁsāra, wahai yang mulia, kukatakan kepadamu kebenaran.”

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

Berkali-kali aku telah melakukan banyak dosa. Wahai yang mulia, olehku makhluk-makhluk telah dibunuh, dan gunung-gunung pun berulang kali dibakar.

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

Terbakar oleh dosa itu, kemiskinanku tak juga sirna. Dahulu, karena kejahatanku, aku tidak melakukan penyelaman suci (avaghāhana) di tīrtha-tīrtha.

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

Karena itu, wahai yang mulia, aku menderita; kemiskinan yang tak kunjung surut ini tak berbalik. Pergilah ke rumah ibumu, lepaskan keterikatanmu padaku. Aku akan mendaki puncak gunung, sebab aku ingin melepaskan raga ini.

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

Śabarī berkata: “Aku tidak bergantung pada ibu dan ayah, pun pada sanak saudara dan kerabatku. Wahai tuan hidupku, apa pun nasibmu, itulah pula nasibku.”

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

Bagi perempuan, hidup terpisah tanpa suami tidaklah dipandang sebagai dharma. Dalam Dharma-śāstra banyak cela disebutkan dengan berbagai cara.

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

Wahai tuan yang mulia, lakukan pāraṇa (santap penutup) agar tapa-vrata itu tidak gugur. Dan persembahan apa pun yang engkau dambakan, laksanakanlah dengan semestinya bagi Viṣṇu.

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

Mendengar kata-kata istrinya, Śabara pun bersukacita. Segera ia mengambil śrīphala (kelapa) dan melaksanakan homa sesuai tata-aturan.

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

Setelah bersujud kepada semua dewa, ia pun makan bersama dengannya. Mengetahui datangnya viṣuva (titik ekuinoks) pada bulan Caitra, ia tinggal di sana selama tiga hari.