Adhyaya 15

Mantra 1

अग्ने॑ जा॒तान् प्र णु॑दा नः स॒पत्ना॒न् प्रत्यजा॑तान् नुद जातवेदः। अधि॑ नो ब्रूहि सु॒मना॒ अहे॑डँ॒स्तव॑ स्याम॒ शर्मँ॑स्त्रि॒वरू॑थ उ॒द्भौ

હે અગ્નિ, જન્મેલા અમારા શત્રુઓને દૂર હાંકી દે; અને જે અમારા વિરોધમાં જન્મેલા છે તેમને પણ હાંકી દે, હે જાતવેદસ. અમારા ઉપર કૃપાળુ, અક્રોધિત રહીને આદેશ કર; જેથી અમે તારા બનીએ—ત્રિવરૂથ (ત્રિગુણ રક્ષણ) ધરાવનાર—ઉન્નત આશ્રયમાં સ્થિર રહીએ.

Mantra 2

सह॑सा जा॒तान् प्र णु॑दा नः स॒पत्ना॒न् प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अधि॑ नो ब्रूहि सुमन॒स्यमा॑नो व॒यᳪ स्या॑म॒ प्र णु॑दा नः स॒पत्ना॑न्

હે જાતવેદસ્, બળથી અમારા જન્મેલા શત્રુઓને દૂર હાંકી દે; અને જે અમારા વિરોધમાં જન્મેલા છે તેમને પણ હાંકી કાઢ. સુમનસ્ક બની અમારા ઉપર કલ્યાણવચન ઉચ્ચાર, જેથી અમે નિર્ભય અને સુરક્ષિત રહીએ; અમારા શત્રુઓને દૂર હાંકી દે.

Mantra 3

षो॒ड॒शी स्तोम॒ ओजो॒ द्रवि॑णं चतुश्चत्वारि॒ᳪश स्तोमो॒ वर्चो॒ द्रवि॑णम् । अ॒ग्नेः पुरी॑षम॒स्यप्सो॒ नाम॒ तां त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भि गृ॑णन्तु दे॒वाः । स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णा य॑जस्व

ષોડશી સ્તોમ ઓજ છે અને દ્રવિણ (ધન) છે; ચતુશ્ચત્વારિંશ સ્તોમ વર્ચસ (તેજ) છે અને દ્રવિણ છે. તું અગ્નિનું ‘પુરીષ’ (પૂર્તિ/ભરણ) છે; તારું નામ ‘અપ્સઃ’ છે; સર્વ દેવો તને સર્વત્ર સ્તુતિ કરે. હે સ્તોમપૃષ્ઠા, ઘૃતવતી, અહીં બેસ; અમારે માટે પ્રજાવત દ્રવિણનું યજન કર.

Mantra 4

एव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्द॑: श॒म्भूश्छन्द॑: परि॒भूश्छन्द॑ आ॒च्छच्छन्दो॒ मन॒श्छन्दो॒ व्यच॒श्छन्द॒: सिन्धु॒श्छन्द॑: समु॒द्रश्छन्द॑:सरि॒रं छन्द॑: क॒कुप्छन्द॑स्त्रिक॒कुप्छन्द॑: का॒व्यं छन्दो॒ अङ्कु॒॒पं छन्दो॒ ऽक्षर॑पङ्क्ति॒श्छन्द॑: प॒दप॑ङ्क्ति॒श्छन्दो॑ विष्टा॒रप॑ङ्क्ति॒श्छन्द॑: क्षु॒रो भ्रज॒श्छन्द॑:

‘એવ’ છંદ છે; ‘વરિવસ’ છંદ છે; ‘શંભૂ’ છંદ છે; ‘પરિભૂ’ છંદ છે; ‘આચ્છ’ છંદ છે; ‘મનસ’ છંદ છે; ‘વ્યચસ’ છંદ છે; ‘સિંધુ’ છંદ છે; ‘સમુદ્ર’ છંદ છે; ‘સરીર’ છંદ છે; ‘કકુપ’ છંદ છે; ‘ત્રિકકુપ’ છંદ છે; ‘કાવ્ય’ છંદ છે; ‘અઙ્કુપ’ છંદ છે; ‘અક્ષરપઙ્ક્તિ’ છંદ છે; ‘પદપઙ્ક્તિ’ છંદ છે; ‘વિસ્તારપઙ્ક્તિ’ છંદ છે; ‘ક્ષુર-ભ્રજ’ છંદ છે.

Mantra 5

आ॒च्छच्छन्द॑: प्र॒च्छच्छन्द॑: सं॒यच्छन्दो॑ वि॒यच्छन्दो॑ बृ॒हच्छन्दो॑ रथन्त॒रञ्छन्दो॑ निका॒यश्छन्दो॑ विवधश्छन्दो॒ गिर॒श्छन्दो॒ भ्रज॒श्छन्द॑: स॒ᳪस्तुप्छन्दो॑ ऽनु॒ष्टुप्छन्द॒ एव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्दो॒ वय॒श्छन्दो॑ वय॒स्कृच्छन्दो॒ विष्प॑र्धा॒श्छन्दो॑ विशा॒लं छन्द॑श्छ॒दिश्छन्दो॑ दूरोह॒णं छन्द॑स्त॒न्द्रं छन्दो॑ अङ्का॒ङ्कं छन्द॑:

‘આચ્છ’ છંદ છે; ‘પ્રચ્છ’ છંદ છે; ‘સંય’ છંદ છે; ‘વિય’ છંદ છે; ‘બૃહત્’ છંદ છે; ‘રથંતર’ છંદ છે; ‘નિકાય’ છંદ છે; ‘વિવધ’ છંદ છે; ‘ગિરઃ’ છંદ છે; ‘ભ્રજઃ’ છંદ છે; ‘સંસ્તુપ્’ છંદ છે; ‘અનુષ્ટુપ્’ છંદ છે; ‘એવ’ છંદ છે; ‘વરિવસ્’ છંદ છે; ‘વયસ્’ છંદ છે; ‘વયસ્કૃત્’ છંદ છે; ‘વિષ્પર્ધાઃ’ છંદ છે; ‘વિશાલ’ છંદ છે; ‘છદિ’ છંદ છે; ‘દૂરોહણ’ છંદ છે; ‘તન્દ્ર’ છંદ છે; ‘અઙ્કાઙ્ક’ છંદ છે.

Mantra 6

र॒श्मिना॑ स॒त्याय॑ स॒त्यं जि॑न्व॒ प्रेति॑ना॒ धर्म॑णा॒ धर्मं॑ जि॒न्वान्वि॑त्या दि॒वा दिवं॑ जिन्व स॒न्धिना॒ऽन्तरि॑क्षेणा॒न्तरि॑क्षं जिन्व प्रति॒धिना॑ पृथि॒व्या पृ॑थि॒वीं जि॑न्व विष्ट॒म्भेन॒ वृष्ट्या॒ वृष्टिं॑ जिन्व प्र॒वयाऽह्नाऽह॑र्जिन्वानु॒या रात्र्या॒ रात्रीं॑ जिन्वो॒शिजा॒ वसु॑भ्यो॒ वसू॑ञ्जिन्व प्रके॒तेना॑दि॒त्येभ्य॑ आदि॒त्याञ्जि॑न्व

રશ્મિ દ્વારા—સત્ય માટે—સત્યને પ્રેર; પ્રેરણાથી—ધર્મ દ્વારા—ધર્મને પ્રેર. ક્રમથી—દિવ દ્વારા—દિવને પ્રેર; સંધિ દ્વારા—અંતરિક્ષ દ્વારા—અંતરિક્ષને પ્રેર; પ્રતિસંધિ દ્વારા—પૃથિવી દ્વારા—પૃથિવીને પ્રેર. વિષ્ટંભ દ્વારા—વૃષ્ટિ દ્વારા—વૃષ્ટિને પ્રેર; પ્રવયા દ્વારા—અહ્ના દ્વારા—અહરને પ્રેર; અનુયા દ્વારા—રાત્રિ દ્વારા—રાત્રીને પ્રેર; ઓશિજા દ્વારા—વસુઓ માટે—વસુઓને પ્રેર; પ્રકેત દ્વારા—આદિત્યો માટે—આદિત્યોને પ્રેર.

Mantra 7

तन्तु॑ना रा॒यस्पोषे॑ण रा॒यस्पोषं॑ जिन्व सᳪस॒र्पे॑ण श्रु॒ताय॑ श्रु॒तं जि॑न्वै॒डेनौ॑षधीभि॒रोष॑धीर्जिन्वोत्त॒मेन॑ त॒नूभि॑स्त॒नूर्जि॑न्व व॑यो॒धसाधी॑ते॒नाधी॑तं जिन्वाभि॒जिता॒ तेज॑सा॒ तेजो॑ जिन्व

તંતુ દ્વારા—રાયસ્પોષ માટે—રાયસ્પોષને પ્રેર; સંસર્પ દ્વારા—શ્રુત માટે—શ્રુતને પ્રેર. એડેન દ્વારા—ઔષધિઓ દ્વારા—ઔષધિઓને પ્રેર; ઉત્તમ દ્વારા—તનુઓ દ્વારા—તનુને પ્રેર. વયોધસાધીત દ્વારા—અધીત દ્વારા—અધીતને પ્રેર; અભિજિત તેજસ દ્વારા—તેજને પ્રેર.

Mantra 8

प्रति॒पद॑सि प्रति॒पदे॑ त्वा ऽनु॒पद॑स्यनु॒पदे॑ त्वा स॒म्पद॑सि स॒म्पदे॑ त्वा तेजो॑ऽसि॒ तेज॑से त्वा

તું પ્રતિપદ (પ્રતિ-પગલું) છે; પ્રતિપદ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું અનુપદ (અનુગામી પગલું) છે; અનુપદ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું સંપદ (સંપૂર્ણ પગલું) છે; સંપદ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું તેજ છે; તેજ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું.

Mantra 9

त्रि॒वृद॑सि त्रि॒वृते॑ त्वा प्र॒वृद॑सि प्र॒वृते॑ त्वा वि॒वृद॑सि वि॒वृते॑ त्वा स॒वृद॑सि स॒वृते॑ त्वा ऽऽक्र॒मो॒ऽस्याक्र॒माय॑ त्वा संक्र॒मो॒ऽसि संक्र॒माय॑ त्वोत्क्र॒मो॒ऽस्युत्क्र॒माय॒ त्वोत्क्रा॑न्तिर॒स्युत्क्रा॑न्त्यै॒ त्वा ऽधि॑पतिनो॒र्जोर्जं॑ जिन्व

તું ત્રિવૃત્ છે; ત્રિવૃત્ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું પ્રવૃત્ છે; પ્રવૃત્ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું વિવૃત્ છે; વિવૃત્ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું સવૃત્ છે; સવૃત્ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું આક્રમ (આગળ વધવાનો પગલું) છે; આક્રમ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું સંક્રમ (સંક્રમણ-પગલું) છે; સંક્રમ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું ઉત્ક્રમ (ઉપર/બહાર નીકળવાનો પગલું) છે; ઉત્ક્રમ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું ઉત્ક્રાંતિ છે; ઉત્ક્રાંતિ માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું. અધિપતિના ઓજને ઓજથી પ્રેરિત કર; ઓજને બળવાન કર.

Mantra 11

राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्वस॑वस्ते दे॒वा अधि॑पतयो॒ऽग्निर्हे॑ती॒नां प्र॑तिध॒र्ता त्रि॒वृत् त्वा॒ स्तोम॑: पृथि॒व्याᳪ श्र॑य॒त्वाज्य॑मु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु रथन्त॒रᳪ साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु ।। १ ०।। वि॒राड॑सि॒ दक्षि॑णा॒ दिग्रु॒द्रास्ते॑ दे॒वा अधि॑पतय॒ इन्द्रो॑ हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता प॑ञ्चद॒स्त्वा॒ स्तोम॑: पृथि॒व्याᳪश्र॑यतु॒ प्र उ॑गमु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु बृ॒हत्साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु

તું રાજ્ઞી શક્તિ છે—પૂર્વ દિશા. વસુ દેવો તારા અધિપતિ છે; અસ્ત્રોનો પ્રતિધર્તા અગ્નિ છે. તારો સ્તોમ ત્રિવૃત્ છે; તે પૃથ્વી પર આશ્રય પામે. અજય-ઉક્થ તેને નિર્વિઘ્નતા માટે સ્થિર કરે; રથંતર સામ પ્રતિષ્ઠા માટે. અંતરિક્ષમાં, દેવોમાં પ્રથમજ ઋષિઓ, દ્યૌના પ્રમાણ અને વિસ્તૃતતા વડે તને પ્રસરાવે. વિધર્તા અને આ અધિપતિ—બન્ને—તારા છે. સર્વે સંવિદિત થઈ, નાકના પૃષ્ઠે, સ્વર્ગલોકે, યજમાનને પણ સ્થાપિત કરે. તું વિરાટ છે—દક્ષિણ દિશા. રુદ્ર દેવો તારા અધિપતિ છે; અસ્ત્રોનો પ્રતિધર્તા ઇન્દ્ર છે. તારો સ્તોમ પઞ્ચદશ છે; તે પૃથ્વી પર આશ્રય પામે. પ્રઉગ ઉક્થ તેને નિર્વિઘ્નતા માટે સ્થિર કરે; બૃહત્ સામ પ્રતિષ્ઠા માટે. અંતરિક્ષમાં, દેવોમાં પ્રથમજ ઋષિઓ, દ્યૌના પ્રમાણ અને વિસ્તૃતતા વડે તને પ્રસરાવે. વિધર્તા અને આ અધિપતિ—બન્ને—તારા છે. સર્વે સંવિદિત થઈ, નાકના પૃષ્ઠે, સ્વર્ગલોકે, યજમાનને પણ સ્થાપિત કરે.

Mantra 12

स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिगा॑दि॒त्यास्ते॑ दे॒वा अधि॑पतयो॒ वरु॑णो हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता स॑प्तद॒शस्त्वा॒ स्तोम॑: पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतु मरुत्व॒तीय॑मु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु वैरू॒पᳪसाम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु

તું સમ્રાટ છે; તારી દિશા પશ્ચિમ (પ્રતીચી) છે. આદિત્યો તારા દેવો છે; વરુણ શસ્ત્રો/ક્ષેપણોના પ્રતિધર્તા (નિવારક) છે. સત્તરદશ (Saptadaśa) તારો સ્તોમ છે—તે પૃથ્વી પર આશ્રય પામે; મરુત્વતીય ઉક્થ તેને અવ્યથા (અહિંસા/અનુપદ્રવ) માટે સ્થિર કરે; વૈરૂપ સામ પ્રતિષ્ઠા માટે સ્થાપિત કરે. અંતરિક્ષમાં ઋષિઓ—દેવોમાં પ્રથમજ—દિવની માત્રા અને વિસ્તૃત પરિમાણથી તને પ્રસરાવે. વિધર્તા અને આ અધિપતિ પણ તારા છે. તેઓ સર્વે સંવિદિત (એકમત) થઈ, નાકના પૃષ્ઠે, સ્વર્ગલોકે, યજમાનને પણ તારી સાથે બેસાડે/સ્થાપે.

Mantra 13

स्व॒राड॒स्युदी॒ची॒ दिङ्म॒रुत॑स्ते दे॒वा अधि॑पतय॒: सोमो॑ हेती॒नां प्र॑तिध॒र्तैक॑वि॒ᳪशस्त्वा॒ स्तोम॑: पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतु॒ निष्के॑वल्यमु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु वैरा॒जँ साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु

તું સ્વરાટ છે; તારી દિશા ઉત્તર (ઉદીચી) છે. મરુતો તારા દેવો છે; સોમ શસ્ત્રો/ક્ષેપણોના પ્રતિધર્તા (નિવારક) છે. એકવિંશ (Ekaviṃśa) તારો સ્તોમ છે—તે પૃથ્વી પર આશ્રય પામે; નિષ્કેવલ્ય ઉક્થ તેને અવ્યથા (અહિંસા/અનુપદ્રવ) માટે સ્થિર કરે; વૈરાજ સામ પ્રતિષ્ઠા માટે સ્થાપિત કરે. અંતરિક્ષમાં ઋષિઓ—દેવોમાં પ્રથમજ—દિવની માત્રા અને વિસ્તૃત પરિમાણથી તને પ્રસરાવે. વિધર્તા અને આ અધિપતિ પણ તારા છે. તેઓ સર્વે સંવિદિત થઈ, નાકના પૃષ્ઠે, સ્વર્ગલોકે, યજમાનને પણ તારી સાથે બેસાડે/સ્થાપે.

Mantra 14

अधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिग्विश्वे॑ ते दे॒वा अधि॑पतयो॒ बृह॒स्पति॑र्हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ त्वा॒ स्तोमौ॑ पृथि॒व्याᳪ श्र॑यतां वैश्वदेवाग्निमारु॒ते उ॒क्थे अव्य॑थायै स्तभ्नीताᳪ शाक्वररैव॒ते साम॑नी॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु

તું અધિપત્ની છે—બૃહતી દિશા; સર્વ દેવો તારા અધિપતિઓ છે. બૃહસ્પતિ હેતીઓ (ક્ષેપણાં) નો પ્રતિધર્તા—પ્રતિરોધક છે. ત્રિણવ અને ત્રયસ્ત્રિંશ સ્તોમ—એ બે આધાર પૃથ્વી પર આશ્રય પામે. વૈશ્વદેવ અને અગ્નિમારુત ઉક્થમાં, કંપન-નિવૃત્તિ માટે, તું સ્થંભિત થા; શાક્વર-રૈવત સામનીમાં પ્રતિષ્ઠિત થા. અંતરિક્ષના ઋષિઓ—દેવોમાં પ્રથમજ—દિવના માપથી અને વિસ્તારથી તને પ્રસરાવે. વિધર્તા અને તારો અધિપતિ—એ પણ—સર્વે સંવિદિત થઈ, નાકના પૃષ્ઠે, સ્વર્ગ લોકમાં, યજમાનને પણ બેસાડે (સ્થાપે).

Mantra 15

अ॒यं पु॒रो हरि॑केश॒: सूर्य॑रश्मि॒स्तस्य॑ रथगृ॒त्सश्च॒ रथौ॑जाश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॒ | पु॒ञ्जि॒क॒स्थ॒ला च॑ क्रतुस्थ॒ला चा॑प्स॒रसौ॑ द॒ङ्क्ष्णव॑: प॒शवो॑ हे॒तिः पौ॑रुषेयो व॒धः प्रहे॑ति॒स्तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः

આ આગળ હરિકેશ છે—સૂર્યનો રશ્મિ. તેના રથગૃત્સ અને રથૌજાસ—બે નેતા: સેનાની અને ગ્રામણી. પુઞ્જિકસ્થલા અને ક્રતુસ્થલા—બે અપ્સરાઓ. દંક્ષ્ણવ (કાટનારા) પશુઓ છે. હેતિ (અસ્ત્ર) તેની છે; પૌરુષેય વધ (માનવપ્રેરિત સંહાર) અને પ્રહેતિ (પ્રક્ષેપિત અસ્ત્ર) પણ. તેમને નમસ્કાર હો. તેઓ અમને રક્ષે; તેઓ અમને પ્રસન્ન કરે. જેનો અમે દ્વેષ કરીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે—તેને અમે એમના જંભમાં (દાઢમાં) મૂકી દઈએ.

Mantra 16

अ॒यं द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॑ रथस्व॒नश्च॒ रथे॑चित्रश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॒ । मे॒न॒का च॑ सहज॒न्या चा॑प्स॒रसौ॑ यातुधा॒ना हे॒ती रक्षा॑ᳪसि॒ प्रहे॑ति॒स्तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः

આ દક્ષિણ દિશામાં વિશ્વકર્મા છે; તેના રથસ્વન અને રથેચિત્ર—બે નેતા, સેનાપતિ અને ગ્રામણી—છે। મેનકા અને સહજન્યા—બે અપ્સરાઓ—છે; યાતુધાનાઓ (યાતુધાના) છે; હેતિ (શસ્ત્ર) અને રક્ષાંસિ તથા પ્રહેતિ (પ્રક્ષિપ્ત શસ્ત્ર) તેના છે। તેમને નમસ્કાર હો; તેઓ અમને રક્ષે, તેઓ અમ પર કૃપા કરે। જેને અમે દ્વેષ કરીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે, તેને અમે એમના જંભમાં (જડામાં) મૂકીએ છીએ।

Mantra 17

अ॒यं प॒श्चाद्वि॒श्वव्य॑चा॒स्तस्य॒ रथ॑प्रो॒तश्चास॑मरथश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॒ । प्र॒म्लोच॑न्ती चानु॒म्लोच॑न्ती चाप्स॒रसौ॑ व्या॒घ्रा हे॒तिः स॒र्पा: प्रहे॑ति॒स्तेभ्यो॒ नमो अ॑स्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः

આ પશ્ચિમ તરફ વિશ્વવ્યચાસ (સર્વવ્યાપી) છે; તેના રથપ્રોત અને અસામરથ—બે નેતા, સેનાપતિ અને ગ્રામણી—છે। પ્રમ્લોચંતી અને અનુમ્લોચંતી—બે અપ્સરાઓ—છે; વ્યાઘ્રો (વાઘ) છે; હેતિ (શસ્ત્ર) અને સર્પો તથા પ્રહેતિ (પ્રક્ષિપ્ત શસ્ત્ર) તેના છે। તેમને નમસ્કાર હો; તેઓ અમને રક્ષે, તેઓ અમ પર કૃપા કરે। જેને અમે દ્વેષ કરીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે, તેને અમે એમના જંભમાં (જડામાં) મૂકીએ છીએ।

Mantra 18

अ॒यमु॑त्त॒रात्सं॒यद्व॑सु॒स्तस्य॒ तार्क्ष्य॒श्चारि॑ष्टनेमिश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॒ । वि॒श्वाची॑ च घृ॒ताची॑ चाप्स॒रसा॒वापो॑ हे॒तिर्वात॒: प्रहे॑ति॒स्तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः

આ ઉત્તર દિશાથી સંયદ્વસુ છે; તેના તાર્ક્ષ્ય અને અરિષ્ટનેમિ—બે નેતા, સેનાપતિ અને ગ્રામણી—છે। વિશ્વાચી અને ઘૃતાચી—બે અપ્સરાઓ—છે; આપઃ (જળ) છે; હેતિ (શસ્ત્ર) અને વાત (પવન) તથા પ્રહેતિ (પ્રક્ષિપ્ત શસ્ત્ર) તેના છે। તેમને નમસ્કાર હો; તેઓ અમને રક્ષે, તેઓ અમ પર કૃપા કરે। જેને અમે દ્વેષ કરીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે, તેને અમે એમના જંભમાં (જડામાં) મૂકીએ છીએ।

Mantra 19

अ॒यमु॒पर्य॒र्वाग्व॑सु॒स्तस्य॑ सेन॒जिच्च॑ सु॒षेण॑श्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॒ । उ॒र्वशी॑ च पू॒र्वचि॑त्तिश्चाप्स॒रसा॑वब॒स्फूर्ज॑न् हे॒तिर्वि॒द्युत्प्रहे॑ति॒स्तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः

આ વસુ ઉપરથી નીચે તરફ આવતો છે; તેના બે સેનાપતિ—સેનજિત અને સુષેણ—સેનાના અને ગણના આગેવાનો છે. અને ઉર્વશી તથા પૂર્વચિત્તિ—અપ્સરાઓ; ગર્જન કરતો ગડગડાટ, હેતિ (ક્ષેપણાસ્ત્ર), વિદ્યુત, પ્રહેતિ (આગળ ફેંકાતું શસ્ત્ર)—તેમને નમસ્કાર હો. તેઓ અમને રક્ષે; તેઓ અમ પર કૃપા કરે. જેનો અમે દ્વેષ કરીએ છીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે છે, તેને અમે એમના જંભમાં (દાંતમાં) મૂકીએ છીએ.

Mantra 20

अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪ रेता॑ᳪसि जिन्वति

અગ્નિ દ્યૌનો મસ્તક છે; પૃથ્વીના શિખરનો સ્વામી આ (અગ્નિ) છે. તે જ અપાં રેતાઁસિ—જળોના જનનબીજોને—પ્રેરિત કરે છે.

Mantra 21

अ॒यम॒ग्निः स॑ह॒स्रिणो॒ वाज॑स्य श॒तिन॒स्पति॑: । मू॒र्धा क॒वी र॑यी॒णाम्

આ અગ્નિ સહસ્રગણ વાજનો સ્વામી છે, શતગણ પુરસ્કારનો અધિપતિ છે; ધન-સંપત્તિઓનો મસ્તક, કવિ (ઋષિ) છે.

Mantra 22

त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घत॑:

હે અગ્ને, તને અથર્વાએ પુષ્કર-સરોથી, ઉપરથી, મથન કરીને પ્રગટ કર્યો; સર્વ ઉપાસકોનો મસ્તક (અગ્રણી) તું છે.

Mantra 23

भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: । दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म्

હે અગ્ને, તું ભૂલોકનો, યજ્ઞનો અને રજસ (અંતરિક્ષ) નો નેતા છે; જ્યાં તું શુભ, નિયુત્ (યુક્ત) શક્તિઓ સાથે જોડાય છે. સ્વર્ગમાં તું તારો મસ્તક સ્થાપે છે; સ્વર્ગ-પ્રાપ્તિ કરાવતી જીભ તું ઘડી છે—હવ્યવાહક રૂપે.

Mantra 24

अबो॑ध्य॒ग्निः स॒मिधा॒ जना॑नां॒ प्रति॑ धे॒नुमि॑वाय॒तीमु॒षास॑म् । य॒ह्वा इव॒ प्र व॒यामु॒ज्जिहा॑ना॒: प्र भा॒नव॑: सिस्रते॒ नाक॒मच्छ॑

માનવોની સમિધાથી અગ્નિ જાગૃત થયો છે; દૂધાળ ગાયને મળવા જેમ, તેમ ઉષાને મળવા આગળ વધે છે. ઉત્સાહી અશ્વો સમા, જીભો આગળ ધકેલી, તેની કિરણધારાઓ વહે છે અને આકાશીય ગુંબજ તરફ દોડી જાય છે.

Mantra 25

अवो॑चाम क॒वये॒ मेध्या॑य॒ वचो॑ व॒न्दारु॑ वृष॒भाय॒ वृष्णे॑ । गवि॑ष्ठिरो॒ नम॑सा॒ स्तोम॑म॒ग्नौ दि॒वी॒व रु॒क्ममु॑रु॒व्यञ्च॑मश्रेत्

અમે કવિ—મેધાવાન પવિત્રને—વાણી ઉચ્ચારી; બળવાન વૃષભ, વૃષ્ણે માટે સ્તુતિનું વચન અર્પ્યું. ગાયો માટે અતિ ઉત્સુક, નમસ્કારપૂર્વક તેણે અગ્નિમાં સ્તોમ સ્થાપ્યો—દિવ્ય આકાશમાં સુવર્ણ આભૂષણ સમો, દૂર સુધી તેજસ્વી અને વિશાળપણે વિસ્તરેલો.

Mantra 26

अ॒यमि॒ह प्र॑थ॒मो धा॑यि धा॒तृभि॒र्होता॒ यजि॑ष्ठो अध्व॒रेष्वीड्य॑: । यमप्न॑वानो॒ भृग॑वो विरुरु॒चुर्वने॑षु चि॒त्रं वि॒भ्वं॒ वि॒शे-वि॑शे

આ અહીંનો (અગ્નિ) સ્થાપકો દ્વારા સૌપ્રથમ સ્થાપિત થયો—હોતૃ, અતિ યજ્ઞકર્તા, અધ્વરોમાં પૂજનીય. જેને પ્રાપ્ત કરીને ભૃગુઓએ વનોમાં પ્રકાશિત કર્યો—અદ્ભુત, સર્વવ્યાપી—પ્રત્યેક વિશ અને પ્રત્યેક જન માટે.

Mantra 27

जन॑स्य गो॒पा अ॑जनिष्ट॒ जागृ॑विर॒ग्निः सु॒दक्ष॑: सुवि॒ताय॒ नव्य॑से । घृ॒तप्र॑तीको बृह॒ता दि॑वि॒स्पृशा॑ द्यु॒मद्वि भा॑ति भर॒तेभ्य॒: शुचि॑:

જનનો ગોપા જન્મ્યો—જાગૃત અગ્નિ, સુદક્ષ, સદૈવ નવી કલ્યાણતા માટે. ઘૃત-પ્રતીક, મહાન, દ્યૌને સ્પર્શનાર; દ્યુમંત તેજથી તે પ્રકાશે છે—શુચિ—ભારતો માટે.

Mantra 28

त्वाम॑ग्ने॒ अङ्गि॑रसो॒ गुहा॑ हि॒तमन्व॑विन्दञ्छिश्रिया॒णं वने॑ – वने । स जा॑यसे म॒थ्यमा॑न॒: सहो॑ म॒हत्त्वामा॑हु॒: सह॑सस्पु॒त्रम॑ङ्गिरः

હે અગ્નિ, અંગિરસોએ તને ગુહામાં નિહિત—છુપાયેલ—રૂપે શોધી કાઢ્યો; તું વન-વનમાં આશ્રિત હતો. તું મથન થતાં જન્મે છે; તારો પરાક્રમ મહાન છે. હે અંગિરસ, તને તેઓ ‘સહસનો પુત્ર’ (શક્તિનો પુત્ર) કહે છે.

Mantra 29

सखा॑य॒: सं व॑: स॒म्यञ्च॒मिष॒ᳪ स्तोमं॑ चा॒ग्नये॑ । वर्षि॑ष्ठाय क्षिती॒नामू॒र्जो नप्त्रे॒ सह॑स्वते

હે સખાઓ, તમે સૌ એકાગ્ર થઈ એક જ દિશામાં મળીને—પોષણ (ઇષ) અને સ્તોત્ર—અગ્નિ માટે અર્પણ કરો; પ્રજાઓમાં સર્વોત્કૃષ્ટ, ઊર્જાના નપ્ત્ર (ઊર્જાનો પુત્ર), સહસ્વાન (પરાક્રમી) એવા અગ્નિ માટે.

Mantra 30

सᳪस॒मिद्यु॑वसे वृष॒न्नग्ने॒ विश्वा॑न्य॒र्य आ । इ॒डस्प॒दे समि॑ध्यसे॒ स नो॒ वसू॒न्या भ॑र

હે વૃષભ સમાન બળવાન અગ્નિ, યુવાન માટે તું સુપ્રજ્વલિત થા; આર્ય (ઉદાર) એવા તું સર્વ શુભ વસ્તુઓ સાથે અહીં આવ. ઇડા-પદે તું પ્રજ્વલિત થાય છે; અમને વસુઓ (ધન-સંપત્તિ) લાવી આપ.

Mantra 31

त्वां चि॑त्रश्रवस्तम॒ हव॑न्ते वि॒क्षु ज॒न्तव॑: । शो॒चिष्के॑शं पुरुप्रि॒याग्ने॑ ह॒व्याय॒ वोढ॑वे

વંશો વચ્ચેના પ્રાણીઓ તને જ આહ્વાન કરે છે—અતિચિત્ર યશવંતને; જ્વાલા-કેશવાળા, અનેકને પ્રિય એવા, હે અગ્નિ, હવિષ્યને વહન કરવા માટે.

Mantra 32

ए॒ना वो॑ अ॒ग्निं नम॑सो॒र्जो नपा॑त॒मा हु॑वे । प्रि॒यं चेति॑ष्ठमर॒तिᳪ स्व॑ध्व॒रं विश्व॑स्य दू॒तम॒मृत॑म्

આ મંત્રથી અને નમસ્કારપૂર્વક હું તમને અહીં અગ્નિને આહ્વાન કરું છું—ઊર્જાનો નપાત, પ્રિય, અતિપ્રજ્ઞ, દૂરગામી નેતા, સુયજ્ઞનો, સર્વનો દૂત, અમૃત (અમર) ને.

Mantra 33

विश्व॑स्य दू॒तम॒मृतं॒ विश्व॑स्य दू॒तम॒मृत॑म् । स यो॑जते अरु॒षा वि॒श्वभो॑जसा॒ स दु॑द्रव॒त्स्वा॑हुतः

સર્વનો અમૃત દૂત, સર્વનો અમૃત દૂત। જ્યારે તે પોતાની અરુષ (રુધિર-વર્ણ) શક્તિઓ સાથે, વિશ્વભોજસ (સર્વભક્ષક) બની, જોડાય છે—ત્યારે સ્વાહુતિથી સમ્યક્ અર્પિત થઈ, તે વેગથી દોડી નીકળે છે.

Mantra 34

स दु॑द्रव॒त्स्वा॒हुत॒: स दु॑द्रव॒त्स्वा॒हुतः । सु॒ब्रह्मा॑ य॒ज्ञः सु॒शमी॒ वसू॑नां दे॒वᳪ राधो॒ जना॑नाम्

સ્વાહા-ઉચ્ચાર સાથે યથાવિધિ અર્પિત થયેલું તે ઝડપી દોડ્યું; સ્વાહા-ઉચ્ચાર સાથે યથાવિધિ અર્પિત થયેલું તે ઝડપી દોડ્યું. યજ્ઞ સુબ્રહ્મા છે—શુભ બ્રહ્મવચનથી યુક્ત; વસુઓ માટે અતિપ્રસન્નકારક; મનુષ્યો માટે દેવિક રાધા (દાન-સમૃદ્ધિ) છે.

Mantra 35

अग्ने॒ वाज॑स्य॒ गोम॑त॒ ईशा॑नः सहसो यहो । अ॒स्मे धे॑हि जातवेदो॒ महि॒ श्रव॑:

હે અગ્નિ, ગોમત્ વાજ (પુરસ્કાર) ના ઈશાન, સહસ-બળ અને તેજના મહાન! હે જાતવેદસ, અમને મહાન યશ (શ્રવ) પ્રદાન કર.

Mantra 36

स इ॑धा॒नो वसु॑ष्क॒विर॒ग्निरी॒डेन्यो॑ गि॒रा । रे॒वद॒स्मभ्यं॑ पुर्वणीक दीदिहि

સ એ ઇંધાયેલો—અગ્નિ, વસુઓનો કવિ, અમારી વાણીથી સ્તુત્ય—હે પ્રાચીન સ્વરૂપવાળા, અમારે માટે ધનસંપત્તિ સાથે પ્રકાશિત થા; તેજસ્વી રીતે પ્રજ્વલિત થા.

Mantra 37

क्ष॒पो रा॑जन्नु॒त त्मनाग्ने॒ वस्तो॑रु॒तोषस॑: । स ति॑ग्मजम्भ र॒क्षसो॑ दह॒ प्रति॑

હે રાત્રિઓના રાજા, અને પોતાની જ શક્તિથી, હે અગ્નિ—વસ્તોર (પ્રભાત) અને ઉષાઓમાં પણ—હે તીક્ષ્ણ-જંભવાળા, રાક્ષસોને પ્રતિ દહ, પાછા હટાવીને ભસ્મ કર.

Mantra 38

भ॒द्रो नो॑ अ॒ग्निराहु॑तो भ॒द्रा रा॒तिः सु॑भग भ॒द्रो अ॑ध्व॒रः । भ॒द्रा उ॒त प्रश॑स्तयः

અમારા માટે અગ્નિ આહુત થયે ભદ્ર છે; હે સુભગ, ભદ્ર છે દાન; ભદ્ર છે અધ્વર (યજ્ઞ); અને ભદ્ર છે, વધુમાં, પ્રશસ્તિઓ (સ્તુતિઓ).

Mantra 39

भ॒द्रा उ॒त प्रश॑स्तयो भ॒द्रं मन॑: कृणुष्व वृत्र॒तूर्ये॑ । येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सह॑: ।

ભદ્ર છે, અને પ્રશંસાઓ પણ ભદ્ર છે; વૃત્ર-તૂર્યમાં (વૃત્રના સંહારના યુદ્ધમાં) મનને ભદ્ર બનાવ. જેના દ્વારા તું સમરોમાં વિજયી બને છે.

Mantra 40

येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सहोऽव॑ स्थि॒रा त॑नुहि॒ भूरि॒ शर्ध॑ताम् । व॒नेमा॑ ते अ॒भिष्टि॑भिः ।

જેનાથી તું સમરોમાં વિજયી છે,—રક્ષણરૂપે સ્થિર (રક્ષણ-વ્યવસ્થાઓ) વિસ્તૃત કર; અનેક સેનાઓ સામે. તારા અભિષ્ટિભિઃ (સહાયોથી) અમે વિજય પ્રાપ્ત કરીએ.

Mantra 41

अ॒ग्निं तं म॑न्ये॒ यो वसु॒रस्तं॒ यं यन्ति॑ धे॒नव॑: । अस्त॒मर्व॑न्त आ॒शवोऽस्तं॒ नित्या॑सो वा॒जिन॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आ भ॑र ।

હું અગ્નિને તે વસુ (શ્રેષ્ઠ/કલ્યાણકારી) માનું છું, જેના ગૃહ તરફ દૂધાળ ગાયો જાય છે; જેના ગૃહ તરફ ઝડપી અશ્વો જાય છે; જેના ગૃહ તરફ સદા જોડાયેલા વિજયી વાજિનો જાય છે. હે અગ્નિ, સ્તોતાઓ માટે પોષણ (ઇષ્) અહીં લાવી આપ.

Mantra 42

सो अ॒ग्निर्यो वसु॑र्गृ॒णे सं यमा॒यन्ति॑ धे॒नव॑: । समर्व॑न्तो रघु॒द्रुव॒: सᳪ सु॑जा॒तास॑: सू॒रय॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आ भ॑र ।

તે અગ્નિ—વસુ (શ્રેષ્ઠ/કલ્યાણકારી)—સ્તુતિથી ગવાય છે, જેના પાસે દૂધાળ ગાયો એકત્ર થાય છે; એકત્ર થાય છે ઝડપી દોડતા અશ્વો; એકત્ર થાય છે સુજાત દાતાર સૂરયો. હે અગ્નિ, સ્તોતાઓ માટે પોષણ (ઇષ્) અહીં લાવી આપ.

Mantra 43

उ॒भे सु॑श्चन्द्र स॒र्पिषो॒ दर्वी॑ श्रीणीष आ॒सनि॑ । उ॒तो न॒ उत्पु॑पूर्या उ॒क्थेषु॑ शवसस्पत॒ इष॑ᳪ स्तो॒तृभ्य॒ आ भ॑र ।

હે સુશ્ચન્દ્ર (સુપ્રકાશમાન), ઘૃતની બન્ને દર્વીઓ તું આસન પરની દર્વી સાથે મિશ્રિત કરે છે. અને હે શવસસ્પતિ (બળના સ્વામી), ઉકથોમાં અમને પરિપૂર્ણ કર; સ્તોતાઓ માટે પોષણ (ઇષ્) અહીં લાવી આપ.

Mantra 44

अग्ने॒ तम॒द्याश्वं॒ न स्तोमै॒ः क्रतुं॒ न भ॒द्रᳪ हृ॑दि॒स्पृश॑म् । ऋ॒ध्यामा॑ त॒ ओहै॑ः

હે અગ્નિ, આજ આને—અશ્વ સમાન—સ્તુતિઓથી; હૃદયને સ્પર્શે તેવી શુભ ક્રતુ સમાન—તારા ઓહૈ (સહાય/પ્રેરણા) દ્વારા અમે સમૃદ્ધ થાઈએ.

Mantra 45

अधा॒ ह्य॒ग्ने॒ क्रतो॑र्भ॒द्रस्य॒ दक्ष॑स्य सा॒धोः । र॒थीरृ॒तस्य॑ बृह॒तो ब॒भूथ॑

ત્યારે, હે અગ્નિ, શુભ ક્રતુના, કુશળ અને સિદ્ધ કર્મના, તું મહાન ઋતનો રથસારથી બન્યો છે.

Mantra 46

ए॒भिर्नो॑ अर्कै॒र्भवा॑ नो अ॒र्वाङ् स्व॒र्ण ज्योति॑: । अग्ने॒ विश्वे॑भिः सु॒मना॒ अनी॑कैः

આ અમારા સ્તોત્રો વડે તું અમારા માટે અહીં તરફ આવ; સૂર્યસમાન તેજસ્વી પ્રકાશ બની રહે. હે અગ્નિ, તારા સર્વ મુખો (અનીક) સાથે સુમનસ્ક, કૃપાળુ રહેજે.

Mantra 47

अ॒ग्निᳪ होता॑रं मन्ये॒ दास्व॑न्तं॒ वसु॑ᳪ सू॒नुᳪ सह॑सो जा॒तवे॑दसं॒ विप्रं॒ न जा॒तवे॑दसम् । य ऊ॒र्ध्वया॑ स्वध्व॒रो दे॒वो दे॒वाच्या॑ कृ॒पा । घृ॒तस्य॒ विभ्रा॑ष्टि॒मनु॑ वष्टि शो॒चिषा॒ऽऽजुह्वा॑नस्य स॒र्पिष॑ः

હું અગ્નિને હોતૃ માનું છું—દાતાર, ધનરૂપ ખજાનો; સહસ (બળ)નો પુત્ર; જાતવેદસ—હા, વિપ્ર, જાતવેદસ. જે ઊર્ધ્વ ગતિ ધરાવે છે, સુવિધિપૂર્વક યજ્ઞ કરાવનાર, દેવરૂપે દેવસમાન કૃપાવાન; જે જ્વાલાથી ઘૃતના ઝગમગતા અગ્રને અનુસરે છે—આહુતિ આપનારના સર્પિષ (પિગળેલા ઘી)ને અનુસરી.

Mantra 48

अग्ने॒ त्वं नो॒ अन्त॑म उ॒त त्रा॒ता शि॒वो भ॑व वरू॒थ्य॒ः । वसु॑र॒ग्निर्वसु॑श्रवा॒ अच्छा॑ नक्षि द्यु॒मत्त॑मᳪ र॒यिं दा॑ः । तं त्वा॑ शोचिष्ठ दीदिवः सु॒म्नाय॑ नू॒नमी॑महे॒ सखि॑भ्यः

હે અગ્નિ, તું અમારો સર્વથી નજીકનો છે; અને તું જ અમારો રક્ષક છે. કલ્યાણકારી બન, આશ્રયદાતા બન. વસુરૂપ અગ્નિ, વસુ-શ્રવાવાળો, અહીં આવ; અમને પ્રાપ્ત થા અને સર્વથી તેજસ્વી ધન આપ. હે અતિપ્રકાશમાન, દીપ્તિમાન, તારી કૃપા માટે અમે હવે તને પ્રાર્થીએ છીએ—અમારા સખાઓ માટે.

Mantra 49

येन॒ ऋष॑य॒स्तप॑सा स॒त्रमाय॒न्निन्धा॑ना अ॒ग्निᳪ स्व॑रा॒भर॑न्तः । तस्मि॑न्न॒हं नि द॑धे॒ नाके॑ अ॒ग्निं यमा॒हुर्मन॑व स्ती॒र्णब॑र्हिषम्

જેના દ્વારા ઋષિઓ તપસાથી સત્ર (યજ્ઞસત્ર) તરફ ગયા—અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરતા અને સ્વર્ગીય પ્રકાશોને આગળ વહન કરતા—તેમાં જ હું હવે નાકે (આકાશમંડળમાં) અગ્નિને સ્થાપું છું; તેને મનુના પુત્રો ‘સ્તીર્ણબર્હિષ’ (પાથરેલા બર્હિષવાળો) અગ્નિ કહે છે.

Mantra 50

तं पत्नी॑भि॒रनु॑ गच्छेम देवाः पु॒त्रैर्भ्रातृ॑भिरु॒त वा॒ हिर॑ण्यैः । नाकं॑ गृभ्णा॒नाः सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के तृ॒तीये॑ पृ॒ष्ठे अधि॑ रोच॒ने दि॒वः

હે દેવો, પત્નીઓ સાથે, પુત્રો અને ભાઈઓ સાથે, તેમજ સોનાં સાથે પણ—અમે તેને અનુસરીએ. સુકૃતના લોકમાં સ્વર્ગને પકડી રાખતા, દિવ્ય આકાશના તેજસ્વી ક્ષેત્રમાં, ત્રીજા પૃષ્ઠ (ઉચ્ચ સ્તર) પર અમે આરોહણ કરીએ.

Mantra 51

आ वा॒चो मध्य॑मरुहद्भुर॒ण्युर॒यम॒ग्निः सत्प॑ति॒श्चेकि॑तानः । पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या निहि॑तो॒ दवि॑द्युतद॒धस्प॒दं कृ॑णुतां॒ ये पृ॑त॒न्यव॑:

વાણીના મધ્યસ્થ આસન પર વેગવાન ભુરણ્યુ આરોહણ કરે છે; સદ્ગુણોના સ્વામી અગ્નિ પ્રગટ થયો છે. પૃથ્વીના પીઠ પર સ્થાપિત થઈ તે ઝળહળી ઊઠ્યો; જે વિવાદપ્રિય છે તેઓ પોતે માટે નીચું આધારસ્થાન બનાવે.

Mantra 52

अ॒यम॒ग्निर्वी॒रत॑मो वयो॒धाः स॑ह॒स्रियो॑ द्योतता॒मप्र॑युच्छन् । वि॒भ्राज॑मानः सरि॒रस्य॒ मध्य॒ उप॒ प्र या॑हि दि॒व्यानि॒ धाम॑

આ અગ્નિ સર્વથી વીર, બળદાતા, સહસ્રગુણ; અપ્રયુચ્છન—અવિરત—પ્રકાશિત થાઓ. શરીરના મધ્યમાં વિભ્રાજમાન, આગળ વધો; દિવ્ય ધામોમાં પ્રસ્થાન કરો.

Mantra 53

स॒म्प्रच्य॑वध्व॒मुप॑ स॒म्प्रया॒ताग्ने॑ प॒थो दे॑व॒याना॑न् कृणुध्वम् । पुन॑: कृण्वा॒ना पि॒तरा॒ युवा॑ना॒ऽन्वाता॑ᳪसी॒त् त्वयि॒ तन्तु॑मे॒तम्

એકસાથે ગતિ કરો, નજીક આવો અને આગળ પ્રસ્થાન કરો; હે અગ્નિ, દેવયાન માર્ગો રચો. પોતાને પુનઃ નવયૌવન આપતા પિતૃઓ—યુવાન બનેલા—પાછળથી અનુસર્યા છે; આ તંતુ તારા અંદર દૃઢપણે બંધાયેલો છે.

Mantra 54

उद्बु॑ध्यस्वाग्ने॒ प्रति॑ जागृहि॒ त्वमि॑ष्टापू॒र्ते सᳪ सृ॑जेथाम॒यं च॑ । अ॒स्मिन्त्स॒धस्थे॒ अध्युत्त॑रस्मि॒न् विस्वे॑ देवा॒ यज॑मानाश्च सीदत

હે અગ્નિ, જાગૃત થા; પ્રતિજાગૃત રહી તું સાવધાન રહેજે. ઇષ્ટાપૂર્ત અને આ યજમાન—બન્ને એકસાથે સંયુક્ત થાઓ. આ સામાન્ય આસન પર, આ ઉચ્ચ સ્થાને, સર્વ દેવો અને યજમાનો બેસો.

Mantra 55

येन॒ वह॑सि स॒हस्रं॒ येना॑ग्ने सर्ववेद॒सम् । तेने॒मं य॒ज्ञं नो॑ नय॒ स्व॒र्दे॒वेषु॒ गन्त॑वे

જે દ્વારા તું હજારને વહન કરે છે, અને હે સર્વવેદસ અગ્નિ, જે દ્વારા તું સર્વ ધનને વહન કરે છે—તે જ દ્વારા અમારા આ યજ્ઞને આગળ લઈ જા, જેથી તે સ્વર્ગના દેવો સુધી પહોંચે.

Mantra 56

अ॒यं ते॒ योनि॑रृ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथा । तं जा॒नन्न॑ग्न आ रो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम्

હે ઋત્વિય અગ્નિ, આ તારો યોનિ (ઉદ્ભવસ્થાન) છે, જ્યાંથી તું જન્મ્યો અને પ્રકાશિત થયો. તેને જાણીને, હે અગ્નિ, અહીં આરોહણ કર; અને અમારા માટે રયિ (ધન) વધાર.

Mantra 57

तप॑श्च तप॒स्य॒श्च शैशि॒रावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्मम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः। ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे| शै॒शि॒रावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वे सी॑दतम्

તપસ્ અને તપસ્ય—શૈશિર અને હેમંત, આ બે ઋતુઓ—તું અગ્નિની અંદરની સંલગ્નતા (શ્લેષ) છે. દ્યાવા-પૃથિવી સુવ્યવસ્થિત થાય; આપઃ (જળ) સુવ્યવસ્થિત થાય; ઓષધયઃ (ઔષધિઓ) સુવ્યવસ્થિત થાય; અગ્નયઃ—પ્રત્યેક અલગ, એકવ્રત (સવ્રત) —મારા જ્યૈષ્ઠ્ય (પ્રાધાન્ય/સર્વોચ્ચતા) માટે સુવ્યવસ્થિત થાય. જે અગ્નયો એકમનસ્ક છે અને દ્યાવા-પૃથિવી વચ્ચે સ્થિત છે—તે શૈશિર અને હેમંત ઋતુઓને અભિકલ્પમાન (સુસંયોજિત) કરતાં દેવો જેમ ઇન્દ્રને અભિસંવિશંતિ (આશ્રયે પ્રવેશે) તેમ પ્રવેશ કરે. તે દેવતાથી, અઙ્ગિરસ્વત્, ધ્રુવા, તું સ્થિરપણે બેસી જા.

Mantra 58

प॒र॒मे॒ष्ठी त्वा॑ सादयतु दि॒वस्पृ॒ष्ठे ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । सूर्य॒स्तेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

પરમેષ્ઠી તને દ્યૌના પૃષ્ઠ પર, જ્યોતિષ્મતી (પ્રકાશમય) રૂપે, બેસાડે. વિશ્વ માટે—પ્રાણ, અપાન અને વ્યાન માટે—તું સર્વત્ર જ્યોતિ (સર્વવ્યાપી પ્રકાશ) અર્પણ કર. સૂર્ય તારો અધિપતિ છે; તે દેવતાથી, અઙ્ગિરસ્વત્, હે ધ્રુવા, તું સ્થિરપણે બેસી જા.

Mantra 59

लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन्योना॑वसीषदन्

લોકને પરિપૂર્ણ કર; છિદ્રને ભર; ત્યાર પછી, હે ધ્રુવ (સ્થિર) તું બેસ. ઇન્દ્ર-અગ્નિ અને બૃહસ્પતિએ તને આ યોનિ (આસન)માં બેસાડ્યા છે.

Mantra 60

ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒: सोम॑ᳪ श्रीणन्ति॒ पृश्न॑यः । जन्म॑न्दे॒वानां॒ विश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः

તે ચિતરાં (પૃશ્નિ) ગાયો, દોહનમાં સમૃદ્ધ, તેના માટે સોમને મિશ્રિત/સંસ્કૃત કરે છે. આ દેવોના ગણોનું જન્મસ્થાન છે—દિવના ત્રણ તેજોમય પ્રદેશોમાં.

Mantra 61

इन्द्रं॒ विश्वा॑ अवीवृधन्त्समु॒द्रव्य॑चसं॒ गिर॑: । र॒थीत॑मᳪ र॒थीनां॒ वाजा॑ना॒ᳪ सत्प॑तिं॒ पति॑म्

ઇન્દ્રને સર્વ ગીરો (સ્તુતિગીતો) વધારતી રહી છે—સમુદ્ર સમો વ્યાપક, વિશાળ વિસ્તૃતિવાળો; રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ રથી, વિજય-ધનોનો સ્વામી, સદ્પતિ—પતિ (પ્રભુ)।

Mantra 62

प्रोथ॒दश्वो॒ न यव॑सेऽवि॒ष्यन्य॒दा म॒हः सं॒वर॑णा॒द्वयस्था॑त् । आद॑स्य॒ वातो॒ अनु॑वाति शो॒चिरध॑ स्म ते॒ व्रज॑नं कृ॒ष्णम॑स्ति

મહાન સંવરણ (આવરણ/વાડ)માંથી જ્યારે તે ઊભો થયો, ત્યારે અશ્વ ચારા તરફ દોડે તેમ આગળ ફૂટ્યો. ત્યાર પછી પવન તેની જ્વાલા પાછળ અનુવાય છે; અને પછી, તારા માટે માર્ગ અંધકારમય થાય છે।

Mantra 63

आ॒योष्ट्वा॒ सद॑ने सादया॒म्यव॑तश्छा॒याया॑ᳪ समु॒द्रस्य॒ हृद॑ये । र॒श्मी॒वतीं॒ भास्व॑ती॒मा या द्यां भास्यापृ॑थि॒वीमोर्व॒न्तरि॑क्षम्

આયુના સદનમાં હું તને બેસાડું છું—નીચે પડતી છાયામાં, સમુદ્રના હૃદયમાં; કિરણવતી, તેજસ્વિની—જે દ્યૌને પ્રકાશિત કરે છે, વિસ્તૃત પૃથ્વીને (અને) ઉર્વ અંતરિક્ષને।

Mantra 64

प॒र॒मे॒ष्ठी त्वा॑ सादयतु दि॒वस्पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वतीं॒ दिवं॑ यच्छ॒ दिवं॑ दृᳪह॒ दिवं॒ मा हि॑ᳪसीः । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । सूर्य॑स्त्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

પરમેષ્ઠી (પ્રજાપતિ) તને દિવના પૃષ્ઠે બેસાડે—વિસ્તૃત થતી, પ્રસરતી. દિવને ધારણ કર; દિવને દૃઢ કર; દિવને હિંસા ન કર. સર્વ જગત માટે—પ્રાણ, અપાન, વ્યાન, ઉદાન માટે; પ્રતિષ્ઠા માટે અને ચરિત્ર (સુવ્યવસ્થિત ગતિ/આચરણ) માટે. સૂર્ય તને મહાન કલ્યાણથી, સ્વસ્તિથી, અતિશય શાંત છર્દિષા (રક્ષણ/આશ્રય) વડે રક્ષે. તે દેવતા સાથે, અંગિરસવત્, ધ્રુવ સ્થાને બેસો.

Mantra 65

स॒हस्र॑स्य प्र॒माऽसि॑ स॒हस्र॑स्य प्रति॒माऽसि॑ स॒हस्र॑स्यो॒न्माऽसि॑ साह॒स्रो॒ऽसि स॒हस्रा॑य त्वा

તું સહસ્રનું પ્રમાણ છે; તું સહસ્રનું પ્રતિપ્રમાણ છે; તું સહસ્રનું ઉન્માન છે; તું સહસ્રગુણ છે; સહસ્ર માટે હું તને ગ્રહણ કરું છું.