Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Rishi: Yājñavalkya (general Śukla-Yajurveda attribution; not explicit here)
Devata: Harikeśa Sūryaraśmi (directional guardian) with his retinue
Chandas: Prose-yajus (directional protective formula)

अ॒यं पु॒रो हरि॑केश॒: सूर्य॑रश्मि॒स्तस्य॑ रथगृ॒त्सश्च॒ रथौ॑जाश्च सेनानीग्राम॒ण्यौ॒ | पु॒ञ्जि॒क॒स्थ॒ला च॑ क्रतुस्थ॒ला चा॑प्स॒रसौ॑ द॒ङ्क्ष्णव॑: प॒शवो॑ हे॒तिः पौ॑रुषेयो व॒धः प्रहे॑ति॒स्तेभ्यो॒ नमो॑ अस्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः

ayaṁ puraḥ harikeśaḥ sūryaraśmiḥ tasya rathagr̥tsaś ca rathaujāś ca senānīgrāmaṇyau | puñjikāsthalā ca kratusthalā cāpsarasau daṅkṣṇavaḥ paśavo hetiḥ pauruṣeyo vadhaḥ prahetiḥ tebhyo namo astu te no ’vantu te no mr̥ḍayantu te yaṁ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tameṣāṁ jambhe dadhmaḥ

આ આગળ હરિકેશ છે—સૂર્યનો રશ્મિ. તેના રથગૃત્સ અને રથૌજાસ—બે નેતા: સેનાની અને ગ્રામણી. પુઞ્જિકસ્થલા અને ક્રતુસ્થલા—બે અપ્સરાઓ. દંક્ષ્ણવ (કાટનારા) પશુઓ છે. હેતિ (અસ્ત્ર) તેની છે; પૌરુષેય વધ (માનવપ્રેરિત સંહાર) અને પ્રહેતિ (પ્રક્ષેપિત અસ્ત્ર) પણ. તેમને નમસ્કાર હો. તેઓ અમને રક્ષે; તેઓ અમને પ્રસન્ન કરે. જેનો અમે દ્વેષ કરીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે—તેને અમે એમના જંભમાં (દાઢમાં) મૂકી દઈએ.

अ॒यम् । पु॒रः । हरि॑-केशः । सूर्य॑-रश्मिः । तस्य॑ । रथ-गृ॒त्सः । च । रथ-ओ॒जाः । च । सेनानी-ग्राम॒ण्यौ॒ । पु॒ञ्जि॒क॒स्थ॒ला । च । क्रतु-स्थ॒ला । च । अ॒प्स॒रसौ॑ । द॒ङ्क्ष्णवः॑ । प॒शवः॑ । हे॒तिः । पौ॑रुषेयः । व॒धः । प्र-हे॑तिः । तेभ्यः॑ । नमः॑ । अस्तु । ते । नः । अवन्तु । ते । नः । मृडयन्तु । ते । यम् । द्वि॒ष्मः । यः । च । नः । द्वेष्टि । तम् । एषाम् । जम्भे॑ । दध्मः

अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुरःin front, before
पुरः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/उपसर्गवत्)
हरिकेशःthe one with tawny/greenish hair (Harikeśa)
हरिकेशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootहरिकेश (प्रातिपदिक)
सूर्यरश्मिःsun-ray, ray of the sun
सूर्यरश्मिः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य-रश्मि (समास-प्रातिपदिक)
तस्यof him/its
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रथगृत्सःRathagṛtsa (name/title)
रथगृत्सः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथ-गृत्स (समास-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
रथौजाःRathaujā (name/title)
रथौजाः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथ-ओजस् (समास-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
सेनानीarmy-leader, commander
सेनानी:
Kartā
TypeNoun
Rootसेनानी (प्रातिपदिक)
ग्रामण्यौthe two village-leaders (gramaṇīs)
ग्रामण्यौ:
Kartā
TypeNoun
Rootग्रामणी (प्रातिपदिक)
पुञ्जिकस्थलाPuñjikāsthalā (name)
पुञ्जिकस्थला:
Kartā
TypeNoun
Rootपुञ्जिकस्थला (प्रातिपदिक; नाम)
and
:
TypeIndeclinable
Root
क्रतुस्थलाKratu-sthalā (name)
क्रतुस्थला:
Kartā
TypeNoun
Rootक्रतुस्थला (प्रातिपदिक; नाम)
and
:
TypeIndeclinable
Root
अप्सरसौthe two Apsarases
अप्सरसौ:
Kartā
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
दङ्क्ष्णवःbiters, stingers (a class of beings)
दङ्क्ष्णवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदङ्क्ष्णु (प्रातिपदिक)
पशवःanimals, cattle
पशवः:
Kartā
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
हेतिःmissile, weapon
हेतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
पौरुषेयःhuman, of a man
पौरुषेयः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपौरुषेय (प्रातिपदिक)
वधःslaying, killing
वधः:
Kartā
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक)
प्रहेतिःforward-thrown weapon, assault
प्रहेतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्र-हेति (प्रातिपदिक)
तेभ्यःto them
तेभ्यः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
Karma
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक; नपुंसक)
अस्तुlet there be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
तेto you/for you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us, our
नः:
Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवन्तुmay they protect
अवन्तु:
TypeVerb
Rootअव् (धातु)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःus
नः:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
मृडयन्तुmay they be gracious (to), may they show mercy
मृडयन्तु:
TypeVerb
Rootमृड्/मृडय् (धातु)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद्
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विष्मःwe hate
द्विष्मः:
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद्
and
:
TypeIndeclinable
Root
नःus
नः:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
एषाम्of these (beings)
एषाम्:
Sambandha
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जम्भेin the jaws
जम्भे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootजम्भ (प्रातिपदिक)
दध्मःwe place, we put
दध्मः:
TypeVerb
Rootधा (धातु)
H
Harikeśa (Sūryaraśmi)
R
Rathagṛtsa
R
Rathaujās
P
Puñjikāsthalā (Apsaras)
K
Kratusthalā (Apsaras)
H
Heti
P
Pauruṣeya Vadha
P
Praheti