Adhyaya 14

Mantra 1

ध्रु॒वक्षि॑तिर्ध्रु॒वयो॑निर्ध्रु॒वाऽसि॑ ध्रु॒वं योनि॒मा सी॑द साधु॒या । उख्य॑स्य के॒तुं प्र॑थ॒मं जु॑षा॒णाऽश्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑

તું ધ્રુવ ક્ષિતિ (સ્થિર અવસ્થાવાળી), ધ્રુવ યોનિ (સ્થિર આધારવાળી) છે; તું ધ્રુવ છે. ધ્રુવ યોનિ પર યોગ્ય અને શોભન રીતે બેસ. ઉખ્ય (Ukhya)નું પ્રથમ કેતુ (ચિહ્ન/સંકેત) આનંદથી સ્વીકારતી, હે અશ્વિનો, હે અધ્વર્યૂઓ, તમે તેને અહીં બેસાડો—અહીં તને (સ્થાપિત કરીએ).

Mantra 2

कुला॒यिनी॑ घृ॒तव॑ती॒ पुरु॑न्धिः स्यो॒ने सी॑द॒ सद॑ने पृथि॒व्याः । अ॒भि त्वा॑ रु॒द्रा वस॑वो गृणन्त्वि॒मा ब्रह्म॑ पीपिहि॒ सौभ॑गायाश्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑

કુલાય ધરાવનારી, ઘૃતથી સમૃદ્ધ, પુરુન્ધિ (બહુદાયિની) — પૃથ્વીના નિવાસસ્થાનમાં, કલ્યાણકારી આસનમાં તું બેસ. રુદ્રો અને વસુઓ તને સ્તુતિ કરે; સૌભાગ્ય માટે આ બ્રહ્મ (પવિત્ર વચનો)ને તું પરિપૂર્ણ કર. હે અશ્વિનો, હે અધ્વર્યુઓ, એને અહીં બેસાડો.

Mantra 3

स्वैर्दक्षै॒र्दक्ष॑पिते॒ह सी॑द दे॒वाना॑ᳪ सु॒म्ने बृ॑ह॒ते रणा॑य । पि॒तेवै॑धि सू॒नव॒ आ सु॒शेवा॑ स्वावे॒शा त॒न्वा सं वि॑शस्वा॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑

હે દક્ષપિતૃ (પવિત્ર કુશળતાના પિતા), તારા પોતાના બળોથી અહીં બેસ; દેવોના સુમનમાં, મહાન આનંદ માટે. પિતા સમે પુત્રો પ્રત્યે કૃપાળુ થા; પોતાના યોગ્ય સ્થાનમાં પ્રવેશ કરીને, પોતાના શરીર સાથે એકત્વમાં સ્થિર થા. અશ્વિનૌ—અધ્વર્યુઓ—અહીં તને બેસાડે.

Mantra 4

पृ॒थि॒व्याः पुरी॑षम॒स्यप्सो॒ नाम॒ तां त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भि गृ॑णन्तु दे॒वाः । स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णाऽऽय॑जस्वा॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑

તું પૃથ્વીનું પુરીષ (માટી-ભરણ) છે; તારું નામ ‘અપઃ’ (જળ) છે; સર્વ દેવો તને અભિગૃણન કરે. હે સ્તોમપૃષ્ઠ, ઘૃતવતી, અહીં બેસ; પ્રજાસહિત ધન અમારે માટે પ્રાપ્ત કર. અશ્વિનૌ—અધ્વર્યુઓ—અહીં તને બેસાડે.

Mantra 5

अदि॑त्यास्त्वा पृ॒ष्ठे सा॑दयाम्य॒न्तरि॑क्षस्य ध॒र्त्रीं वि॒ष्टम्भ॑नीं दि॒शामधि॑पत्नीं॒ भुव॑नानाम् |ऊ॒र्मिर्द्र॒प्सो अ॒पाम॑सि वि॒श्वक॑र्मा त॒ ऋषि॑र॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑

અદિતિના પૃષ્ઠ પર હું તને બેસાડું છું—અંતરિક્ષની ધારત્રી, વિષ્ટંભની, દિશાઓની અધિપત્ની, ભુવનોની. તું અપાં ઊર્મિ, દ્રપ્સ છે; તારો ઋષિ વિશ્વકર્મા છે. અશ્વિનૌ—અધ્વર્યુઓ—અહીં તને બેસાડે.

Mantra 6

शु॒क्रश्च॒ शुचि॑श्च ग्रैष्मा॑वृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः| ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | ग्रै॒ष्मा॑वृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रुवे सी॑दतम्

શુક્ર અને શુચિ—આ બે ગ્રૈષ્મ ઋતુઓ તેજસ્વી અને પવિત્ર છે. તું અગ્નિનો આંતરિક બંધ (અંતઃશ્લેષ) છે. દ્યાવા-પૃથિવી યોગ્ય રીતે સુસંગત થાય; આપઃ સુસંગત થાય; ઓષધિઓ સુસંગત થાય; અગ્નયો સુસંગત થાય—પૃથક્ નમઃ—જ્યૈષ્ઠ્ય (સર્વાધિકાર) માટે, એકવ્રત (એક જ નિયમવાળા) બનીને. જે અગ્નયો દ્યાવા-પૃથિવી વચ્ચે એકમનસ્ક છે, તે ગ્રૈષ્મ ઋતુઓને અભિકલ્પમાન (યોગ્ય રીતે ગોઠવતા) દેવો જેમ ઇન્દ્રને અભિસંવિશંતિ તેમ પ્રવેશ કરે. તે દેવતા સાથે, અઙ્ગિરસ્વત્, ધ્રુવે (સ્થિર સ્થાને) બેસો.

Mantra 7

स॒जूरृ॒तुभि॑: स॒जूर्वि॒धाभि॑: स॒जूर्दे॒वैः स॒जूर्दे॒वैर्व॑योना॒धैर॒ग्नये॑ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑ स॒जूरृ॒तुभि॑: स॒जूर्वि॒धाभि॑: स॒जूर्वसु॑भिः स॒जूर्दे॒वैर्व॑योनाधैर॒ग्नये॑ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑ स॒जूरृ॒तुभि॑: स॒जूर्वि॒धाभि॑: स॒जू रु॒द्रैः स॒जूर्दे॒वैर्व॑योना॒धैर॒ग्नये॑ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑ स॒जूरृ॒तुभि॑: स॒जूर्वि॒धाभि॑: स॒जूरा॑दि॒त्यैः स॒जूर्दे॒वैर्व॑योनाधैर॒ग्नये॑ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑ स॒जूरृ॒तुभि॑: स॒जूर्वि॒धाभि॑: स॒जूर्विश्वै॑र्दे॒वैः स॒जूर्दे॒वैर्व॑योनाधैर॒ग्नये॑ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑

ઋતુઓ સાથે સજૂર, વિધિઓ સાથે સજૂર; દેવો સાથે સજૂર, પ્રજનન-આસન સ્થાપનારા દેવો સાથે સજૂર—અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે હું તને અહીં સ્થાપિત કરું છું. અશ્વિનૌ—અધ્વર્યુઓ—અહીં તને બેસાડે. (પુનઃ:) ઋતુઓ સાથે સજૂર, વિધિઓ સાથે સજૂર; વસુઓ સાથે સજૂર… રુદ્રો સાથે સજૂર… આદિત્યો સાથે સજૂર… સર્વ દેવો સાથે સજૂર; પ્રજનન-આસન સ્થાપનારા દેવો સાથે સજૂર—અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે અશ્વિનૌ અધ્વર્યુઓ અહીં તને બેસાડે.

Mantra 8

प्रा॒णं मे॑ पाह्यपा॒नं मे॑ पाहि व्या॒नं मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्म उ॒र्व्या वि भा॑हि॒ श्रोत्रं॑ मे श्लोकय । अ॒पः पि॒न्वौष॑धीर्जिन्व द्वि॒पाद॑व चतु॑ष्पात् पाहि दि॒वो वृष्टि॒मेर॑य

મારા પ્રાણને રક્ષા કર; મારા અપાનને રક્ષા કર; મારા વ્યાનને રક્ષા કર. વિશાળ પૃથ્વી પર મારું ચક્ષુ પ્રકાશિત કર; મારું શ્રોત્ર સ્પષ્ટ શ્રવણશક્તિવાળું કર. આપઃ (જળ) ને પ્રેરિત/પોષિત કર; ઓષધયઃ (ઔષધિઓ) ને પોષિત કર; દ્વિપાદ અને ચતુષ્પાદનું રક્ષણ કર; દ્યૌમાંથી વૃષ્ટિને પ્રેર.

Mantra 9

मू॒र्धा वय॑: प्र॒जाप॑ति॒श्छन्द॑: क्ष॒त्रं वयो॒ मय॑न्दं॒ छन्दो॑ विष्ट॒म्भो वयोऽधि॑पति॒श्छन्दो॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ वय॑: परमे॒ष्ठी छन्दो॑ ब॒स्तो वयो॑ विव॒लं छन्दो॒ वृष्णि॒र्वयो॑ विशा॒लं छन्द॒: पुरु॑षो॒ वय॑स्त॒न्द्रं छन्दो॑ व्या॒घ्रो वयोऽना॑धृष्टं॒ छन्द॑: सि॒ᳪहो वय॑श्छ॒दिश्छन्द॑: पष्ठ॒वाड्वयो॑ बृह॒ती छन्द॑ उ॒क्षा वय॑: क॒कुप् छन्द॑ ऋष॒भो वय॑: स॒तोबृ॑हती॒ छन्द॑:

મૂર્ધા (શિર) વયઃ—પ્રજાપતિ છંદ છે. ક્ષત્ર (રાજશક્તિ) વયઃ—મયન્દ છંદ છે. વિષ્ટંભ (આધાર) વયઃ—અધિપતિ છંદ છે. વિશ્વકર્મા વયઃ—પરમેષ્ઠી છંદ છે. બસ્ત (બકરો) વયઃ—વિવલમ છંદ છે. વૃષણ (વૃષભ) વયઃ—વિશાલ છંદ છે. પુરુષ વયઃ—તન્દ્રા (આળસ) છંદ છે. વ્યાઘ્ર વયઃ—અનાધૃષ્ટ (અજેય) છંદ છે. સિંહ વયઃ—છદિ છંદ છે. પષ્ઠવાડ્ વયઃ—બૃહતી છંદ છે. ઉક્ષા વયઃ—કકુપ્ છંદ છે. ઋષભ વયઃ—સતોબૃહતી છંદ છે.

Mantra 11

अ॒न॒ड्वान्वय॑: प॒ङ्क्तिश्छन्दो॑ धे॒नुर्वयो॒ जग॑ती॒ छन्द॒त्र्यवि॒र्वय॑स्त्रि॒ष्टुप् छन्दो॑ दित्य॒वाड्वयो॑ वि॒राट् छन्द॒: पञ्चा॑वि॒र्वयो॑ गाय॒त्री छन्द॑ स्त्रिव॒त्सो वय॑ उ॒ष्णिक् छन्द॑ऽ स्तु॑र्य॒वाड्वयो॑ऽनु॒ष्टुप् छन्दो॑ लो॒कं ता इन्द्र॑म् ।। १ ०।। इन्द्रा॑ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिष्ट॑कां दृᳪहतं यु॒वम् । पृ॒ष्ठेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षं च॒ वि बा॑धसे

અનડ્વાન (જોતનો બળદ) વયઃ—પઙ્ક્તિ છંદ છે. ધેનુ (ગાય) વયઃ—જગતી છંદ છે. ત્ર્યવિ (ત્રિગુણી ભેંડી) વયઃ—ત્રિષ્ટુપ્ છંદ છે. દિત્યવાડ્ (વાહક) વયઃ—વિરાટ્ છંદ છે. પઞ્ચાવિ (પંચગુણી ભેંડી) વયઃ—ગાયત્રી છંદ છે. સ્ત્રિવત્સ (ત્રણ વાછરડાવાળી) વયઃ—ઉષ્ણિક્ છંદ છે. સ્તુર્યવાડ્ (વાહક) વયઃ—અનુષ્ટુપ્ છંદ છે। લોકં તા ઇન્દ્રમ્ ॥૧૦॥ ઇન્દ્રાગ્ની, અવ્યથમાના, ઇષ્ટકાં દૃંહતં યુવમ્; પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી અંતરિક્ષં ચ વિ બાધસે.

Mantra 12

वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वतीम॒न्तरि॑क्षं यच्छा॒न्तरि॑क्षं दृᳪहा॒न्तरि॑क्षं॒ मा हि॑ᳪसीः । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । वा॒युष्ट्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

વિશ્વકર્મા તને અંતરિક્ષના પૃષ્ઠ પર બેસાડે—વિસ્તાર પામતી, દુર સુધી ફેલાતી. તું અંતરિક્ષને ધારણ કર; અંતરિક્ષને દૃઢ કર; અંતરિક્ષને હિંસા ન કર. સર્વ માટે—પ્રાણ, અપાન, વ્યાન અને ઉદાન માટે; પ્રતિષ્ઠા અને યોગ્ય ગતિ માટે. વાયુ તને સર્વ તરફથી રક્ષે—મહાન કલ્યાણથી, સ્વસ્તિથી, અતિ શાંત છર્દિષા (આશ્રય/આવરણ) વડે; તે દેવતા સાથે, અઙ્ગિરસ સમ, તું ધ્રુવ બની બેસ.

Mantra 13

राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्वि॒राड॑सि॒ दक्षि॑णा॒ दिक् स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिक् स्व॒राड॒स्युदी॑ची॒ दिगधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिक्

તું રાણી છે; પૂર્વ દિશા. તું વિરાટ્ છે; દક્ષિણ દિશા. તું સમ્રાટ્ છે; પશ્ચિમ દિશા. તું સ્વરાટ્ છે; ઉત્તર દિશા. તું અધિપત્ની છે—બૃહતી દિશા.

Mantra 14

वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । वा॒युष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

વિશ્વકર્મા તને અંતરિક્ષના પીઠ પર તેજસ્વી રૂપે બેસાડે. સર્વ પ્રાણીઓ માટે—પ્રાણ, અપાન અને વ્યાન માટે—તું સર્વ પ્રકાશ અર્પણ કર. વાયુ તારો અધિપતિ છે; તે દેવતાની સાથે, અંગિરસોની રીત પ્રમાણે, હે ધ્રુવા, સ્થિર બેસ.

Mantra 15

नभ॑श्च नभ॒स्य॒श्च॒ वार्षि॑कावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः। ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | वार्षि॑कावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

નભ અને નભસ્ય, તથા બે વાર্ষિક ઋતુઓ—તું અગ્નિનો આંતરિક બંધ છે. દ્યાવા-પૃથિવી સુવ્યવસ્થિત થાય; આપઃ સુવ્યવસ્થિત થાય; ઓષધિઓ સુવ્યવસ્થિત થાય; અગ્નયો સુવ્યવસ્થિત થાય—પૃથક્ નમઃ, જ્યૈષ્ઠ્ય માટે, એકવ્રતવાળા. જે અગ્નયો એકમનથી આ દ્યાવા-પૃથિવી વચ્ચે છે, તે વાર્ષિક ઋતુઓને અનુરૂપ ગોઠવાતા દેવો ઇન્દ્રને જેમ અભિસંવિશે તેમ પ્રવેશ કરે. તે દેવતાની સાથે, અંગિરસોની રીત પ્રમાણે, હે ધ્રુવે, બેસો.

Mantra 16

इ॒षश्चो॒र्जश्च॑ शार॒दावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्याय॒ सव्र॑ताः । ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे शा॒र॒दावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

ઇષ અને ઊર્જ, તથા બે શારદ ઋતુઓ—તું અગ્નિનો આંતરિક બંધ છે. દ્યાવા-પૃથિવી સુવ્યવસ્થિત થાય; આપઃ સુવ્યવસ્થિત થાય; ઓષધિઓ સુવ્યવસ્થિત થાય; અગ્નયો સુવ્યવસ્થિત થાય—પૃથક્ નમઃ, જ્યૈષ્ઠ્ય માટે, એકવ્રતવાળા. જે અગ્નયો એકમનથી આ દ્યાવા-પૃથિવી વચ્ચે છે, તે શારદ ઋતુઓને અનુરૂપ ગોઠવાતા દેવો ઇન્દ્રને જેમ અભિસંવિશે તેમ પ્રવેશ કરે. તે દેવતાની સાથે, અંગિરસોની રીત પ્રમાણે, હે ધ્રુવે, બેસો.

Mantra 17

आयु॑र्मे पाहि प्रा॒णं मे॑ पाह्यपा॒नं मे॑ पाहि व्या॒नं मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्मे पाहि॒ श्रोत्रं॑ मे पाहि॒ वाचं॑ मे पिन्व॒ मनो॑ मे जिन्वात्मानं॑ मे पाहि॒ ज्योति॑र्मे यच्छ

મારું આયુષ્ય રક્ષા કર; મારા પ્રાણને રક્ષા કર; મારા અપાનને રક્ષા કર; મારા વ્યાનને રક્ષા કર. મારી આંખને રક્ષા કર; મારા કાનને રક્ષા કર. મારી વાણી ને પુષ્ટ કર; મારા મનને પ્રેરિત કર. મારા આત્માને રક્ષા કર; મને જ્યોતિ અર્પણ કર.

Mantra 18

मा छन्द॑: प्र॒मा छन्द॑: प्र॑ति॒मा छन्दो॑ अस्रीवय॒श्छन्द॑: प॒ङ्क्तिश्छन्द॑ उ॒ष्णिक् छन्दो॑ बृह॒ती छन्दो॑ ऽनु॒ष्टुप् छन्दो॑ वि॒राट् छन्दो॑ गा॑य॒त्री छन्द॑ स्त्रि॒ष्टुप् छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्द॑:

છંદ જ માપ છે; છંદ જ યોગ્ય માપ છે; છંદ જ પ્રતિમાપ છે; છંદ જ અસ્રીવયશ છે; છંદ જ પઙ્ક્તિ છે; છંદ જ ઉષ્ણિક છે; છંદ જ બૃહતી છે; છંદ જ અનુષ્ટુપ છે; છંદ જ વિરાટ છે; છંદ જ ગાયત્રી છે; છંદ જ ત્રિષ્ટુપ છે; છંદ જ જગતી છે.

Mantra 19

पृ॒थि॒वी छन्दो॒ ऽन्तरि॑क्षं॒ छन्दो॒ द्यौ॒श्छन्द॒: समा॒श्छन्दो॒ नक्ष॑त्राणि॒ छन्दो॒ वाक् छन्दो॒ मन॒श्छन्द॑: कृ॒षिश्छन्दो॒ हिर॑ण्यं॒ छन्दो॒ गौश्छन्दो॒ ऽजाश्छन्दो ऽश्व॒श्छन्द॑:

પૃથિવી છંદ છે; અંતરિક્ષ છંદ છે; દ્યૌ (આકાશ) છંદ છે; ઋતુઓ છંદ છે; નક્ષત્રો છંદ છે; વાક્ (વાણી) છંદ છે; મન છંદ છે; કૃષિ છંદ છે; હિરણ્ય (સોનું) છંદ છે; ગૌ (ગાય) છંદ છે; અજાઓ (બકરાં) છંદ છે; અશ્વ (ઘોડો) છંદ છે.

Mantra 20

अ॒ग्निर्दे॒वता॒ वातो॑ दे॒वता॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॒ वस॑वो दे॒वता॑ रु॒द्रा दे॒वता॑ ऽऽदि॒त्या दे॒वता॑ म॒रुतो॑ दे॒वता॒ विश्वे॑ दे॒वा देवता॒ बृह॒स्पति॑र्दे॒वतेन्द्रो॑ दे॒वता॒ वरु॑णो दे॒वता॑

અગ્નિ દેવતા છે; વાયુ દેવતા છે; સૂર્ય દેવતા છે; ચંદ્રમા દેવતા છે; વસુઓ દેવતા છે; રુદ્રો દેવતા છે; આદિત્યો દેવતા છે; મરુતો દેવતા છે; સર્વે દેવો દેવતા છે; બૃહસ્પતિ દેવતા છે; ઇન્દ્ર દેવતા છે; વરુણ દેવતા છે.

Mantra 21

मू॒र्धाऽसि॒ राड् ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणा॑ ध॒र्त्र्य॒सि॒ धर॑णी । आयु॑षे त्वा॒ वर्च॑से त्वा कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा

તું મસ્તક છે; તું રાજા (સર્વાધિપતિ) છે; તું ધ્રુવ છે; તું આધાર છે; તું ધારક છે; તું ધરણી—સ્થિર આધારભૂમિ છે. આયુષ્ય માટે તને ગ્રહણ કરું છું; તેજ માટે તને ગ્રહણ કરું છું; કૃષિ માટે તને ગ્રહણ કરું છું; ક્ષેમ (કલ્યાણ) માટે તને ગ્રહણ કરું છું.

Mantra 22

यन्त्री॒ राड् य॒न्त्र्य॒सि॒ यम॑नी ध्रु॒वाऽसि॒ धरि॑त्री । इ॒षे त्वो॒र्जे त्वा॑ र॒य्यै त्वा॒ पोषा॑य त्वा लो॒कं ता इन्द्र॑म्

તું નિયંત્રક છે; તું રાજા (સર્વાધિપતિ) છે; તું નિયામક છે; તું યમની—સંયમક છે; તું ધ્રુવ—સ્થિર છે; તું ધરિત્રી—આધારરૂપ છે. ઇષા (પ્રેરણા) માટે તને ગ્રહણ કરું છું; ઊર્જા માટે તને ગ્રહણ કરું છું; રયિ (ધન-સમૃદ્ધિ) માટે તને ગ્રહણ કરું છું; પોષ માટે તને ગ્રહણ કરું છું; લોક (જગત)ને—ઇન્દ્રને (સ્થિર કરવા) ગ્રહણ કરું છું.

Mantra 23

आ॒शुस्त्रि॒वृद्भा॒न्तः प॑ञ्चद॒शो व्यो॑मा सप्तद॒शो ध॒रुण॑ एकवि॒ᳪशः प्रतू॑र्तिरष्टाद॒शस्तपो॑ नवद॒शो॒ ऽभीव॒र्त्त: स॑वि॒ᳪशो वर्चो॑ द्वावि॒ᳪशः स॒म्भर॑णस्त्रयोवि॒ᳪशो योनि॑श्चतुर्वि॒ᳪशो गर्भा॑: पञ्चवि॒ᳪश ओज॑स्त्रिण॒वः क्रतु॑रेकत्रि॒ᳪशः प्र॑ति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ᳪशो ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपं॑ चतुस्त्रि॒ᳪशो नाक॑: षट्त्रि॒ᳪशो वि॑व॒र्तो॒ऽष्टाचत्वारि॒ᳪशो ध॒र्त्रं च॑तुष्टो॒मः

ત્રિવૃત્ આશુ (ઝડપભર્યો) છે; પઞ્ચદશ ભાસમાન (પ્રકાશમાન) છે; સપ્તદશ વ્યોમ (આકાશમંડળ) છે; એકવિંશ ધરુણ (આધાર) છે; અષ્ટાદશ પ્રતૂર્તિ (આગળ ધકેલતી પ્રેરણા) છે; નવદશ તપઃ (તપ, તેજસ્વી ઉષ્મા) છે; સવિંશ અભીવર્ત્ત (અવરોધો પર વિજય) છે; દ્વાવિંશ વર્ચઃ (કાંતિ) છે; ત્રયોવિંશ સંભરણ (સંગ્રહ) છે; ચતુર્વિંશ યોનિ (ગર્ભાશય/ઉદ્ભવસ્થાન) છે; પંચવિંશ ગર્ભાઃ (ભ્રૂણો) છે; ત્રિણવ ઓજઃ (બળ) છે; એકત્રિંશ ક્રતુ (સંકલ્પશક્તિ/યજ્ઞબુદ્ધિ) છે; ત્રયસ્ત્રિંશ પ્રતિષ્ઠા (સ્થિર આધાર) છે; ચતુસ્ત્રિંશ બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપં (બ્રધ્નનું નિવાસસ્થાન) છે; ષટ્ત્રિંશ નાકઃ (સ્વર્ગ) છે; અષ્ટાચત્વારિંશ વિવર્તઃ (પરિવર્તન/વળાંક) છે; ચતુષ્ટોમ ધર્ત્રં (ધારક આધાર) છે.

Mantra 24

अ॒ग्नेर्भा॒गो॒ऽसि दी॒क्षाया॒ आधि॑पत्यं॒ ब्रह्म॑ स्पृ॒तं त्रि॒वृत्स्तोम॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॒ऽसि॒ विष्णो॒राधि॑पत्यं क्ष॒त्रᳪ स्पृ॒तं प॑ञ्चद॒शः स्तोमो॑ नृ॒चक्ष॑सां भा॒गो॒ऽसि धा॒तुराधि॑पत्यं ज॒नित्र॑ᳪ स्पृ॒तᳪ स॑प्तद॒श स्तोमो मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॒ऽसि॒ वरु॑ण॒स्याधि॑पत्यं दि॒वो वृष्टि॒र्वात॑ स्पृ॒त ए॑कवि॒ᳪश स्तोम॑:

તું અગ્નિનો ભાગ છે; દીક્ષાનું આધિપત્ય—બ્રહ્મ—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, ત્રિવૃત્ સ્તોમ. તું ઇન્દ્રનો ભાગ છે; વિષ્ણુનું આધિપત્ય—ક્ષત્ર—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, પંચદશ સ્તોમ. તું મનુષ્ય-દ્રષ્ટાઓનો ભાગ છે; ધાતૃનું આધિપત્ય—જનિતા—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, સપ્તદશ સ્તોમ. તું મિત્રનો ભાગ છે; વરુણનું આધિપત્ય—દિવ્ય વર્ષા અને વાયુ—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, એકવિંશ સ્તોમ.

Mantra 25

वसू॑नां भा॒गो॒ऽसि रु॒द्राणा॒माधि॑पत्यं॒ चतु॑ष्पात् स्पृ॒तं च॑तुर्वि॒ᳪश स्तोम॑ आदि॒त्यानां॑ भा॒गो॒ऽसि म॒रुता॒माधि॑पत्यं॒ गर्भा॑ स्पृ॒ताः प॑ञ्चवि॒ᳪश॒ स्तोमो ऽदि॑त्यै भा॒गो॒ऽसि पू॒ष्ण आधि॑पत्य॒मोज॑ स्पृ॒तं त्रि॑ण॒व स्तोमो॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॒ऽसि बृह॒स्पते॒राधि॑पत्यᳪ स॒मीची॒र्दिश॑ स्पृ॒ताश्च॑तुष्टो॒म स्तोम॑:

તું વસુઓનો ભાગ છે; રુદ્રોનું આધિપત્ય—ચતુષ્પાદ—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, ચતુર્વિંશ સ્તોમ. તું આદિત્યોનો ભાગ છે; મરુતોનું આધિપત્ય—ગર્ભરૂપ—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, પંચવિંશ સ્તોમ. તું અદિતિનો ભાગ છે; પૂષણનું આધિપત્ય—ઓજ—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, ત્રિણવ સ્તોમ. તું દેવ સવિતૃનો ભાગ છે; બૃહસ્પતિનું આધિપત્ય—સમીચી દિશાઓ—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, ચતુષ્ટોમ સ્તોમ.

Mantra 26

यवा॑नां भा॒गोऽस्यय॑वाना॒माधि॑पत्यं प्र॒जा स्पृ॒ताश्च॑तुश्चत्वारि॒ᳪश स्तोम॑ ऋ॑भू॒णां भा॒गो॒ऽसि विश्वे॑षां दे॒वाना॒माधि॑पत्यं भू॒तᳪ स्पृ॒तं त्र॑यस्त्रि॒ᳪश स्तोम॑:

તું જવનો ભાગ છે; અજવનું આધિપત્ય—પ્રજા—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, ચતુશ્ચત્વારિંશ સ્તોમ. તું ઋભુઓનો ભાગ છે; સર્વ દેવોનું આધિપત્ય—ભૂત (સત્તા)—વિધિવત્ સિદ્ધ થયેલું, ત્રયસ્ત્રિંશ સ્તોમ.

Mantra 27

सह॑श्च सह॒स्य॒श्च हैम॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः। ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे| है॑मन्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

સહ અને સહસ્ય—આ બે હૈમંતિક ઋતુઓ—તું અગ્નિનો આંતરિક બંધ (અંતઃશ્લેષ) છે. દ્યાવા-પૃથિવી સુવ્યવસ્થિત થાઓ; આપઃ અને ઓષધયઃ સુવ્યવસ્થિત થાઓ; અગ્નયઃ પણ સુવ્યવસ્થિત થાઓ—પૃથક્ નમઃ—એકવ્રતથી જ્યેષ્ઠ્ય (પ્રાધાન્ય) માટે. જે અગ્નયઃ સમનસ (એકમનવાળા) છે, દ્યાવા-પૃથિવી વચ્ચે સ્થિત આ અગ્નિઓ—હૈમંતિક ઋતુઓરૂપે અભિકલ્પમાન (વ્યવસ્થિત થતા) દેવો ઇન્દ્રને જેમ અભિસંવિશંતિ તેમ પ્રવેશ કરો. તે દેવતાથી, અઙ્ગિરસ્વત્, ધ્રુવ સ્થાને બેસો (સીદતમ્)।

Mantra 28

एक॑यास्तुवत प्र॒जा अ॑धीयन्त प्र॒जाप॑ति॒रधि॑पतिरासीत् ति॒सृभि॑रस्तुवत॒ ब्रह्मा॑सृज्यत॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रधि॑पतिरासीत् प॒ञ्चभि॑रस्तुवत भू॒तान्य॑सृज्यन्त भू॒तानां॒ पति॒रधि॑पतिरासीत् स॒प्तभि॑रस्तुवत सप्त ऋ॒षयो॑ऽसृज्यन्त धा॒ताऽधि॑पतिरासीत्

એકથી સ્તુતિ કરી: પ્રજાઓ ઉત્પન્ન થઈ; પ્રજાપતિ અધિપતિ થયો. ત્રણથી સ્તુતિ કરી: બ્રહ્મ સર્જાયું; બ્રહ્મણસ્પતિ અધિપતિ થયો. પાંચથી સ્તુતિ કરી: ભૂતાનિ (સર્વ જીવો/ભાવો) સર્જાયા; ભૂતાનાં પતિ અધિપતિ થયો. સાતથી સ્તુતિ કરી: સાત ઋષિઓ સર્જાયા; ધાતા અધિપતિ થયો.

Mantra 29

न॒वभि॑रस्तुवत पि॒तरो॑ऽसृज्य॒न्तादि॑ति॒रधि॑पत्न्यासीदेकाद॒शभि॑रस्तुवत ऋ॒तवो॑ऽसृज्यन्तार्त॒वा अधि॑पतय आसँस्त्रयोद॒शभि॑रस्तुवत॒ मासा॑ असृज्यन्त संवत्स॒रोऽधि॑पतिरासीत् पञ्चद॒शभि॑रस्तुवत क्ष॒त्रम॑सृज्य॒तेन्द्रो॑ऽधि॑पतिरासीत् सप्तद॒शभि॑रस्तुवत ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ऽसृज्यन्त॒ बृह॒स्पति॒रधि॑पतिरासीत्

નવથી તેણે સ્તુતિ કરી: પિતરો સર્જાયા; અદિતિ તેમની અધિપત્ની (પ્રધાન સહધર્મિણી) બની. અગિયારથી તેણે સ્તુતિ કરી: ઋતવો સર્જાયા; ઋતવાઓ તેમના અધિપતિઓ બન્યા. તેરથી તેણે સ્તુતિ કરી: માસો સર્જાયા; સંવત્સર અધિપતિ બન્યો. પંદરથી તેણે સ્તુતિ કરી: ક્ષત્ર (રાજસત્તા) સર્જાયું; ઇન્દ્ર અધિપતિ બન્યો. સત્તરથી તેણે સ્તુતિ કરી: ગ્રામ્ય પશુઓ સર્જાયા; બૃહસ્પતિ અધિપતિ બન્યો.

Mantra 30

न॒वद॒शभि॑रस्तुवत शूद्रा॒र्याव॑सृज्येतामहोरा॒त्रे अधि॑पत्नी आस्ता॒मेक॑विᳪशत्यास्तुव॒तैक॑शपाः प॒शवो॑ऽसृज्यन्त॒ वरु॒णोऽधि॑पतिरासी॒त् त्रयो॑विᳪशत्यास्तुवत क्षु॒द्रा: प॒शवो॑ऽसृज्यन्त पू॒षाऽधि॑पतिरासी॒त् पञ्च॑विᳪशत्यास्तुवतार॒ण्याः प॒शवो॑ऽसृज्यन्त वा॒युरधि॑पतिरासीत् स॒प्तवि॑ᳪशत्याऽस्तुवत॒ द्यावा॑पृथि॒वी व्यै॑तां॒ वस॑वो रु॒द्रा आ॑दि॒त्या अ॑नु॒व्या॒यँ॒स्त ए॒वाधि॑पतय आसन्

ઓગણીસ (સ્તુતિઓ) વડે તેણે સ્તુતિ કરી: શૂદ્ર અને આર્ય સર્જાયા; અહોરાત્રિ તેમની અધિપત્નીઓ બની. એકવીસ વડે તેણે સ્તુતિ કરી: એકખુરવાળા પશુઓ સર્જાયા; વરુણ તેમનો અધિપતિ હતો. ત્રેવીસ વડે તેણે સ્તુતિ કરી: ક્ષુદ્ર (નાના) પશુઓ સર્જાયા; પૂષા તેમનો અધિપતિ હતો. પચ્ચીસ વડે તેણે સ્તુતિ કરી: અરણ્ય (વન્ય) પશુઓ સર્જાયા; વાયુ તેમનો અધિપતિ હતો. સત્તાવીસ વડે તેણે સ્તુતિ કરી: દ્યાવા-પૃથિવી વિસ્તર્યાં; વસુ, રુદ્ર, આદિત્ય અનુવ્યાયમાન થયા—એ જ તેમના અધિપતિઓ હતા.

Mantra 31

नव॑विᳪशत्याऽस्तुवत॒ वन॒स्पत॑योऽसृज्यन्त॒ सोमोऽधि॑पतिरासी॒देक॑त्रिᳪशताऽस्तुवत प्र॒जा अ॑सृज्यन्त॒ यवा॒श्चाय॑वा॒श्चाधि॑पतय आसँ॒त्रय॑स्त्रिᳪशताऽस्तुवत भू॒तान्य॑शाम्यन् प्र॒जाप॑तिः परमे॒ष्ठ्यधि॑पतिरासील्लो॒कं ता इन्द्र॑म्

ઓગણત્રીસ વડે તેણે સ્તુતિ કરી: વનસ્પતિઓ સર્જાયા; સોમ તેમનો અધિપતિ હતો. એકત્રીસ વડે તેણે સ્તુતિ કરી: પ્રજાઓ સર્જાઈ; યવ અને અયવ (ધાન્ય અને અધાન્ય) તેમના અધિપતિઓ હતા. ત્રેત્રીસ વડે તેણે સ્તુતિ કરી: ભૂતપ્રાણીઓ શાંત થયા; પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિ તેમનો અધિપતિ હતો—(એ રીતે) લોકને સ્થિર કર્યો, અને ઇન્દ્રને (સ્થાપિત કર્યો)।