
Sukta 9.89
Soma Pavamāna
આ ટૂંકું પવમાન સ્તોત્ર શુદ્ધ થતો સોમ સ્તુતિ કરે છે—તે સ્વર્ગમાંથી વરસાદની જેમ વહે છે, “માતાની ગોદમાં” (છણણી/પિષણ-સ્થળ) સ્થિર થાય છે અને ઉપાસકોમાં બળ તથા મધુરતા બની પ્રવેશે છે. સોમને મધુ-પીઠ ધરાવતા શક્તિશાળી અશ્વ સમાન, વિશાળ ચક્રવાળા રથમાં જોડાયેલ, “બહેનો” (જળધારાઓ) દ્વારા શુદ્ધ કરાયેલ અને દેવતાઓ તરફ હાંકવામાં આવેલ એવો કલ્પાયો છે. સ્તોત્ર અંતે સીધી વિનંતી કરે છે: ઇન્દ્ર માટે શુદ્ધ થયેલો સોમ તેજસ્વી સંપત્તિ અને અવરોધોને જીતે તેવી સુંદર વીરશક્તિ અર્પે.
Mantra 1
प्रो स्य वह्निः पथ्याभिरस्यान्दिवो न वृष्टिः पवमानो अक्षाः । सहस्रधारो असदन्न्यस्मे मातुरुपस्थे वन आ च सोमः ॥
પ્રો સ્ય વહ્નિઃ—અગ્નિ-શક્તિનો વહનકર્તા—ઋતના યોગ્ય માર્ગો પરથી આગળ વધે છે; દ્યૌમાંથી વરસતા વરસાદ સમો પવમાન ધારા રૂપે વહે છે. સહસ્રધાર સોમ અમારામાં નિવાસ કરે છે—માતાના ઉપસ્થમાં, વનના અંકુરિત વૃદ્ધિમાં—અને અમારા અસ્તિત્વના ક્ષેત્રમાં આવી પહોંચે છે.
Mantra 2
राजा सिन्धूनामवसिष्ट वास ऋतस्य नावमारुहद्रजिष्ठाम् । अप्सु द्रप्सो वावृधे श्येनजूतो दुह ईं पिता दुह ईं पितुर्जाम् ॥
હે વસિષ્ઠ, સિંધુઓનો રાજા પોતાનું વસ્ત્ર ધારણ કરે છે; ઋતની અતિશય ઝડપી નૌકામાં તે આરોહણ કરે છે. અપ્સુમાં બિંદુ (દ્રપ્સ) વધે છે—શ્યેન-બળથી પ્રેરિત; પિતા તેને દોહે છે, અને તે પિતાની જ જાતિ-બંધુતા દોહી કાઢે છે.
Mantra 3
सिंहं नसन्त मध्वो अयासं हरिमरुषं दिवो अस्य पतिम् । शूरो युत्सु प्रथमः पृच्छते गा अस्य चक्षसा परि पात्युक्षा ॥
મધુર મધુથી અયાસ—અથાક—સિંહ સમા તેઓ તેની પાસે આવે છે; હરિત-સુવર્ણ, અરુણ, આ દ્યૌનો સ્વામી. યુદ્ધોમાં શૂર, પ્રથમ, તે ગાઓ—કિરણ-રશ્મિઓ—ને શોધે છે; પોતાની દૃષ્ટિથી ઉક્ષા—વૃષભ-શક્તિ—ચારે તરફ પરિભ્રમણ કરે છે.
Mantra 4
मधुपृष्ठं घोरमयासमश्वं रथे युञ्जन्त्युरुचक्र ऋष्वम् । स्वसार ईं जामयो मर्जयन्ति सनाभयो वाजिनमूर्जयन्ति ॥
મધુ-પીઠવાળો, ઘોર અને અયાસ (અથાક) અશ્વ—વિસ્તૃત ચક્રવાળા રથમાં, ઊંચે ગતિ કરતો—તેઓ જોડે છે. તેની સ્વસાઓ અને જામી (સગાં) તેને માર્જે છે; સનાભયઃ (એક જ નાભિવાળા) વાજિન (વેગવાન)ને ઊર્જાથી બળ આપે છે.
Mantra 5
चतस्र ईं घृतदुहः सचन्ते समाने अन्तर्धरुणे निषत्ताः । ता ईमर्षन्ति नमसा पुनानास्ता ईं विश्वतः परि षन्ति पूर्वीः ॥
ચાર ઘૃત-દુહઃ (ઘી દોહનારી શક્તિઓ) તેને ચોંટે છે—એક જ આંતર્ધરુણ (અંતર આધાર)માં સાથે બેઠેલી. નમસાથી પુનાન (શુદ્ધ થતો) તેને તેઓ વહેવા દે છે; સર્વ દિશાઓથી તેને પરિષંતિ (આવરી લે છે) — એ પ્રાચીનાઓ.
Mantra 6
विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्या विश्वा उत क्षितयो हस्ते अस्य । असत्त उत्सो गृणते नियुत्वान्मध्वो अंशुः पवत इन्द्रियाय ॥
તે દ્યૌનો વિષ્ટંભ (આધાર-સ્તંભ) છે, પૃથિવીનો ધરুণ (આધાર) છે; સર્વ ક્ષિતયો (નિવાસ-લોકો) પણ તેની હસ્તે છે. ગૃણતે (સ્તુતિ કરનાર) માટે તારો ઉત્સ (ઝરણો) સ્થાપિત છે, નિયુત્વાન (બળો સાથે જોડાયેલ); મધ્વો અંશુ (મધુર કિરણ) ઇન્દ્રિયાય (ઇન્દ્રના પરાક્રમ માટે) પવતે—વિજયી અધિપત્ય તરફ.
Mantra 7
वन्वन्नवातो अभि देववीतिमिन्द्राय सोम वृत्रहा पवस्व । शग्धि महः पुरुश्चन्द्रस्य रायः सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥
વિજયી, પવનથી પ્રેરિત, દેવોની પ્રાપ્તિ તરફ આગળ વધ; હે સોમ, વિઘ્નહંતા ઇન્દ્ર માટે તું પવિત્ર થા. અમને મહાન, બહુ-પ્રકાશમાન ધન-સમૃદ્ધિ આપ; અને સુંદર પરાક્રમવાળી સુવીર્યના અમે સ્વામી બનીએ.
The hymn praises Soma as Pavamāna—Soma while being purified through the filter—then offered especially for Indra’s strength and victory.
It describes Soma’s abundant, many-channel flow during purification and symbolically suggests overflowing vitality and inspiration spreading in many currents.
Soma is poetically imagined as a powerful horse yoked to a chariot, while the “sisters” are the cleansing waters that wash and strengthen him during the filtering process.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.