
Sukta 7.66
Vasiṣṭha
Mitra–Varuṇa
Likely Anuṣṭubh or a short meter segment (needs metrical audit; verse is shorter than typical Triṣṭubh)
વસિષ્ઠનું આ સ્તોત્ર મિત્ર–વરુણને દ્વય આદિત્ય તરીકે સ્તુતિ કરે છે; તેઓ સત્ય, ધર્મ અને સચેત શાસન દ્વારા ઋત (વિશ્વવ્યવસ્થા)ને ધારણ કરે છે. અર્પણો સ્વીકારવા, સન્મતિને બળ આપવું, અને ઉપાસકોને રક્ષા, સ્થિરતા તથા સુમેળભર્યો સામાજિક ક્રમ પ્રદાન કરવો—એવી પ્રાર્થના કરે છે. સૂક્ત ભક્તિભર્યા સ્તવનથી શરૂ થઈ ઋત-પોષક શક્તિઓના જીવંત ચિત્રો સુધી આગળ વધે છે અને અંતે સ્પષ્ટ આમંત્રણ સાથે પૂર્ણ થાય છે: આવો અને સોમરસ પાનો.
Mantra 1
प्र मित्रयोर्वरुणयोः स्तोमो न एतु शूष्यः । नमस्वान्तुविजातयोः ॥
અમારો સ્તોત્ર મિત્ર અને વરુણ તરફ પ્રસ્થાન કરે—બળથી પ્રબળ; નમસ્કાર વહન કરતો, તે બે વિશાળ-જાત (વિસ્તૃત જન્મવાળા) દેવશક્તિઓ તરફ.
Mantra 2
या धारयन्त देवाः सुदक्षा दक्षपितरा । असुर्याय प्रमहसा ॥
જે દેવો ધારણ કરે છે—સુદક્ષ, દક્ષને પિતા રૂપે ધરાવનારા—અસુર્ય (સર્વાધિકાર) શક્તિથી અને અતિમહિમાથી.
Mantra 3
ता नः स्तिपा तनूपा वरुण जरितॄणाम् । मित्र साधयतं धियः ॥
હે મિત્ર-વરুণ! તમે અમારા પગલાંના રક્ષક અને અમારા તનુના (અસ્તિત્વના) રક્ષક છો; હે વરુણ, ગાયક-સ્તુતિકારોના; હે મિત્ર, અમારી ધીઓ (વિચારો/પ્રજ્ઞા)ને સિદ્ધ કરો, સુવ્યવસ્થિત કરો.
Mantra 4
यदद्य सूर उदितेऽनागा मित्रो अर्यमा । सुवाति सविता भगः ॥
આજે સૂર્ય ઉદયે ત્યારે, નિર્દોષ મિત્રણ અને અર્યમણ; સવિતા અને ભગ યોગ્ય દાનોને પ્રસવાવે છે અને પ્રેરિત કરે છે.
Mantra 5
सुप्रावीरस्तु स क्षयः प्र नु यामन्त्सुदानवः । ये नो अंहोऽतिपिप्रति ॥
અમારું તે નિવાસ-સ્થાન (ક્ષય) સુપ્રવીર—વીરશક્તિથી સમૃદ્ધ—થાઓ; આગળ, ખરેખર, સુદાનવઃ (સારા દાતા) અમને માર્ગે દોરી જાય—જે અમને દબાવતી સંકોચન અને અંહસ્ (અપરાધ/કષ્ટ)થી પાર ઉતારે છે.
Mantra 6
उत स्वराजो अदितिरदब्धस्य व्रतस्य ये । महो राजान ईशते ॥
અને સ્વરાજા અદિતિ—અદબ્ધ (અપરાજેય) વ્રતની વિશાળ મુક્તતા—તેમાં મહાન રાજાઓ પોતાનું અધિપત્ય ચલાવે છે.
Mantra 7
प्रति वां सूर उदिते मित्रं गृणीषे वरुणम् । अर्यमणं रिशादसम् ॥
સૂર્યના ઉદયે હું તમારો સ્તુતિથી પ્રતિઉત્તર આપું છું—મિત્ર, વરુણ અને રિશાદસ (શત્રુહંત) અર્યમણને.
Mantra 8
राया हिरण्यया मतिरियमवृकाय शवसे । इयं विप्रा मेधसातये ॥
આ મતિ સોનાની સમૃદ્ધિ જેવી છે—અવૃક (અવિભાજિત, અખંડ) શવસ્ (બળ) માટે; અને આ વિપ્રવાણી મેધાસાતિ (પ્રજ્ઞા-લાભ) માટે છે.
Mantra 9
ते स्याम देव वरुण ते मित्र सूरिभिः सह । इषं स्वश्च धीमहि ॥
હે દિવ્ય વરુણ, અમે તમારા જ બનીએ; હે મિત્ર, પ્રકાશના ઋષિઓ સાથે અમે તમારા જ બનીએ. પોષક ઇષ અને ચેતનાનું વિશાળ સ્વઃ—એને અમે ધીમાં ધારણ કરીએ.
Mantra 10
बहवः सूरचक्षसोऽग्निजिह्वा ऋतावृधः । त्रीणि ये येमुर्विदथानि धीतिभिर्विश्वानि परिभूतिभिः ॥
ઘણા એવા છે જે સૂર્યથી દૃષ્ટિ ધરાવે છે, જેમની જિહ્વા અગ્નિ છે, જે ઋતથી વૃદ્ધિ પામે છે. ધીઓ દ્વારા તેમણે યજ્ઞની ત્રિ-વિધ સભાઓને નિયમિત કરી, સર્વને પરિભૂતિઓથી આવરી લીધાં.
Mantra 11
वि ये दधुः शरदं मासमादहर्यज्ञमक्तुं चादृचम् । अनाप्यं वरुणो मित्रो अर्यमा क्षत्रं राजान आशत ॥
જેઓએ વર્ષ, માસ, દિવસ, યજ્ઞ, રાત્રિ અને મંત્રને ક્રમમાં ગોઠવ્યાં—વરુણ, મિત્ર, અર્યમન, રાજાઓ—તેઓએ અપ્રાપ્ય, અજય ક્ષત્ર પ્રાપ્ત કર્યું.
Mantra 12
तद्वो अद्य मनामहे सूक्तैः सूर उदिते । यदोहते वरुणो मित्रो अर्यमा यूयमृतस्य रथ्यः ॥
આજે સૂર્યના ઉદય સમયે સુઘડ સૂક્તોથી અમે તે વાત મનમાં ધારીએ છીએ: કેવી રીતે વરુણ, મિત્ર અને અર્યમા અમને આગળ ધપાવે છે—હે ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ના રથિયાઓ, તમે.
Mantra 13
ऋतावान ऋतजाता ऋतावृधो घोरासो अनृतद्विषः । तेषां वः सुम्ने सुच्छर्दिष्टमे नरः स्याम ये च सूरयः ॥
ઋતવાન, ઋતજાત, ઋતવૃદ્ધ—અનૃત સામે ઘોર, અસત્યદ્વેષી—તેમના સર્વોત્તમ સુમ્નમાં, સર્વાધિક આશ્રયદાયક રક્ષણમાં, હે નરો, અમે રહીએ—અમે અને પ્રકાશિત નેતાઓ (સૂરયઃ) પણ.
Mantra 14
उदु त्यद्दर्शतं वपुर्दिव एति प्रतिह्वरे । यदीमाशुर्वहति देव एतशो विश्वस्मै चक्षसे अरम् ॥
ઉપર ઊઠે છે તે દર્શનીય રૂપ; તે દ્યૌમાંથી આવેલા આહ્વાનને પ્રતિઉત્તર આપતાં ગતિ કરે છે—જ્યારે દેવ એતશ (Etaśa) તેને ઝડપી રીતે વહન કરે છે, સર્વના દર્શન માટે તૈયાર કરેલું.
Mantra 15
शीर्ष्णःशीर्ष्णो जगतस्तस्थुषस्पतिं समया विश्वमा रजः । सप्त स्वसारः सुविताय सूर्यं वहन्ति हरितो रथे ॥
શિખરથી શિખર સુધી તેઓ ગતિમાન અને સ્થિર સર્વ જગતના અધિપતિને ધારણ કરે છે; એક જ સમવાયમાં તેઓ સમગ્ર તેજોમય રજસ્ (આકાશીય વિસ્તાર)ને પાર કરે છે. સુગમ અને મંગલ ગતિ માટે સાત સ્વસા-શક્તિઓ સૂર્યને વહન કરે છે—રથમાં જોડાયેલા હરિત (હરિયા) અશ્વો સાથે.
Mantra 16
तच्चक्षुर्देवहितं शुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम् ॥
દેવોએ સ્થાપેલું તે ચક્ષુ—શુક્ર, તેજસ્વી—ઉપર ઉદય પામે છે. અમે સો શરદો સુધી જોઈ શકીએ; અમે સો શરદો સુધી જીવી શકીએ.
Mantra 17
काव्येभिरदाभ्या यातं वरुण द्युमत् । मित्रश्च सोमपीतये ॥
કાવ્ય (ઋષિ-પ્રેરિત) અદાભ્ય શક્તિઓ સાથે આવો, હે વરુણ, દ્યુમત્ (તેજસ્વી) રૂપે આવો; સોમપાન માટે મિત્ર પણ (સાથે) આવો.
Mantra 18
दिवो धामभिर्वरुण मित्रश्चा यातमद्रुहा । पिबतं सोममातुजी ॥
હે વરુણ, અને મિત્ર પણ—દિવ્ય ધામો (દિવોના ધામ) સાથે અહીં આવો, હે અદ્રુહા (અવિશ્વાસઘાતી) દેવો. વેગે પ્રેરિત કરનાર સોમનું પાન કરો.
Mantra 19
आ यातं मित्रावरुणा जुषाणावाहुतिं नरा । पातं सोममृतावृधा ॥
હે મિત્રાવરુણા, હે નરા (વીર દેવો), આહુતિમાં આનંદિત થઈ અહીં આવો. ઋતને વધારનારાઓ, સોમનું પાન કરો.
They are twin Ādityas: Mitra represents harmony and right relationship, while Varuṇa represents moral law and binding truth. Together they protect order (ṛta) in the cosmos and society.
The hymn asks Mitra–Varuṇa to come to the sacrifice, accept the offerings, strengthen ṛta and truthful conduct, and grant protection and stability to the worshippers.
It can be recited in a simple fire offering or prayer as a vow of truthfulness and harmony—invoking Mitra–Varuṇa for ethical clarity, steadiness of mind, and protection of one’s commitments.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.