
Sukta 7.34
Vasiṣṭha (Vasiṣṭhas)
Manīṣā (inspired thought) as a goddess-power; implicitly Sarasvatī/Vāc complex
Gāyatrī-like short verse (but exact meter uncertain from single pāda input; traditionally RV 7.34 is in Triṣṭubh/Jagatī mix—needs full hymn for confirmation)
ઋગ્વેદ ૭.૩૪ વસિષ્ઠનું સૂક્ત છે. તેમાં મનીષા—પ્રકાશમય પ્રેરિત બુદ્ધિ—યજ્ઞને સુઘડ રીતે રચાયેલા રથની જેમ આગળ ધપાવતી દેવી-શક્તિ તરીકે આહ્વાન થાય છે. મંત્રો વિચાર અને વાણીના અભિષેકથી શરૂ થઈ, વૈરભાવ તથા શારીરિક પીડાને દૂર હંકારતી રક્ષક તેજસ્વિતામાં વિસ્તરે છે; અને અંતે અનેક દૈવી તથા પ્રાકૃતિક શક્તિઓ શાંતિ, આશ્રય અને દીર્ઘકાલીન કલ્યાણ આપે એવી વ્યાપક આશીર્વાદ-વાણી સાથે પૂર્ણ થાય છે.
Mantra 1
प्र शुक्रैतु देवी मनीषा अस्मत्सुतष्टो रथो न वाजी ॥
અમારામાંથી તેજસ્વી દેવી—મનીષા (પ્રેરિત વિચાર)—આગળ પ્રસ્થાન કરે; સુઘડ ઘડાયેલા રથની જેમ, બળની સમૃદ્ધિ વહન કરનાર વાજી જેવી, અમારા અર્પણની ગતિને ઉચ્ચ પૂર્ણતાની દિશામાં લઈ જાય.
Mantra 2
विदुः पृथिव्या दिवो जनित्रं शृण्वन्त्यापो अध क्षरन्तीः ॥
તેઓ પૃથ્વી અને દ્યૌ (આકાશ) ના જનિત્ર—ઉદ્ભવસ્થાન—ને જાણે છે; આપઃ (જળો) સાંભળે છે, અને પછી પ્રવાહમાન બની વહેવા લાગે છે—તે મૂળની ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) ને અનુસરી.
Mantra 3
आपश्चिदस्मै पिन्वन्त पृथ्वीर्वृत्रेषु शूरा मंसन्त उग्राः ॥
એના માટે તો આપઃ (જળો) પણ વિશાળ પૃથ્વી-આધારોને ફુલાવે છે; વૃત્રો (આવરણકારો) સામેના યુદ્ધોમાં ઉગ્ર શૂરવીરો નિર્ભય બની આગળ ધસી આવે છે—સત્તાને વિસ્તૃત કરનાર શક્તિઓને પ્રેરિત કરતાં.
Mantra 4
आ धूर्ष्वस्मै दधाताश्वानिन्द्रो न वज्री हिरण्यबाहुः ॥
એના માટે વિજયી શક્તિઓ સ્થાપિત કરો; વજ્રધારી ઇન્દ્ર સમાન—હિરણ્યબાહુ (સુવર્ણભુજ) બની—કર્મને આગળ વહન કરનાર ઊર્જાના અશ્વો અર્પો.
Mantra 5
अभि प्र स्थाताहेव यज्ञं यातेव पत्मन्त्मना हिनोत ॥
દિવસના ઉદય સમાન યજ્ઞ તરફ અભિપ્રસ્થાન કરો; પથ પર યાત્રિક જેમ જાઓ—સ્વ-પ્રેરણાથી હવિષ્યને આગળ ધપાવો.
Mantra 6
त्मना समत्सु हिनोत यज्ञं दधात केतुं जनाय वीरम् ॥
આત્મબળથી, સમરનાં સંઘર્ષોમાં યજ્ઞને આગળ ધપાવો; જનસમૂહ માટે કેતુ—પ્રજ્ઞાનું ધ્વજચિહ્ન—અને નેતૃત્વ આપતી વીરશક્તિ સ્થાપિત કરો.
Mantra 7
उदस्य शुष्माद्भानुर्नार्त बिभर्ति भारं पृथिवी न भूम ॥
તેના શુષ્મ—ઉત્કટ બળ—માંથી ભાનુ, તેજ, ઉદ્ભવે છે, અદબાયેલું નહિ; તે ધરતી જેમ ભાર વહે છે—વિશાળ આધાર બની—કર્મ માટે જે વહન કરવું પડે તેને સ્થિરતાથી ધારણ કરે છે.
Mantra 8
ह्वयामि देवाँ अयातुरग्ने साधन्नृतेन धियं दधामि ॥
હે અગ્નિ, હું દેવોને હ્વાન કરું છું—વક્રતા રહિત, અયાતુ; ઋત દ્વારા સાધન કરીને હું મારી ધી (વિચાર-પ્રજ્ઞા) સ્થાપું છું—જેથી સંકલ્પ સીધો અને કાર્યક્ષમ બને.
Mantra 9
अभि वो देवीं धियं दधिध्वं प्र वो देवत्रा वाचं कृणुध्वम् ॥
હે દેવો, તમારી અંદર દેવી ધી (દિવ્ય વિચારશક્તિ) ધારણ કરો; અને દેવત્રા—દેવો તરફ—તમારી વાણી પ્રસરાવો, જેથી શબ્દ તેજસ્વી શક્તિનો માર્ગ બને.
Mantra 10
आ चष्ट आसां पाथो नदीनां वरुण उग्रः सहस्रचक्षाः ॥
આ નદીઓના માર્ગોને વરુણ—ઉગ્ર, સહસ્રચક્ષુ—નિહાળે છે; વહેતી શક્તિઓના પ્રવાહપથોને તે જગતમાં અને આપણામાં પણ જાગૃત નજરે જુએ છે.
Mantra 11
राजा राष्ट्रानां पेशो नदीनामनुत्तमस्मै क्षत्रं विश्वायु ॥
રાજ્યોનો રાજા, નદીઓના આકાર-પેશને ગોઠવનાર—તેને અનુત્તમ ક્ષત્ર (સર્વોચ્ચ રાજસત્તા) પ્રાપ્ત થાઓ; વિશ્વાયુ—વિશ્વવ્યાપી જીવનશક્તિ—રૂપે, સર્વ ક્ષેત્રોમાં ઋતનો ક્રમ સ્થિર રહે.
Mantra 12
अविष्टो अस्मान्विश्वासु विक्ष्वद्युं कृणोत शंसं निनित्सोः ॥
જ્યારે અમ પર આક્રમણ થાય, ત્યારે સર્વ કુળો/જનસમુદાયોમાં અમને વિજયી કર; સત્યનું પ્રચાર કરવા ઇચ્છનાર માટે તેજસ્વી, પ્રેરિત સ્તુતિ-વાણી ઘડી આપ.
Mantra 13
व्येतु दिद्युद्द्विषामशेवा युयोत विष्वग्रपस्तनूनाम् ॥
દ્વેષીઓ સામે વીજળી સમી ચમકતી તેજધારા વિસ્તરે; અમારી દેહધારી સત્તાને ચોંટેલી પીડાને સર્વ દિશાઓથી હાંકી કાઢો.
Mantra 14
अवीन्नो अग्निर्हव्यान्नमोभिः प्रेष्ठो अस्मा अधायि स्तोमः ॥
અમારી હવિષ્ય-અર્પણ અને નમસ્કારોથી અગ્નિએ અમને રક્ષ્યા; તે પ્રિયતમ માટે અમારી સ્તોમ—સ્તુતિગીત—સ્થાપિત થયું છે.
Mantra 15
सजूर्देवेभिरपां नपातं सखायं कृध्वं शिवो नो अस्तु ॥
દેવો સાથે સજુર (સુમેળમાં) રહી, અપાં નપાતને અમારો સખા બનાવો; તે અમારે માટે શિવ—કલ્યાણકારી અને આનંદદાયક—થાઓ.
Mantra 16
अब्जामुक्थैरहिं गृणीषे बुध्ने नदीनां रजस्सु षीदन् ॥
સ્તુતિઓ (ઉક્થ) વડે હું અપ્સુস্থিত અહિ—જળનો સર્પ—ને ગાઉં છું; નદીઓના તળમાં બેઠેલો, રજસ્ (લોકોના અવકાશો) માં નિવાસ કરતો.
Mantra 17
मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धान्मा यज्ञो अस्य स्रिधदृतायोः ॥
અહિ બુધ્ન્ય અમને હાનિ ન કરે; ઋતના બે બળો (ધર્મ-નિયમ અને સત્ય-અસ્તિત્વ) થી તેના માટેનો અમારો યજ્ઞ વિખૂટો ન પડે.
Mantra 18
उत न एषु नृषु श्रवो धुः प्र राये यन्तु शर्धन्तो अर्यः ॥
અને આ મનુષ્યોમાં અમારું યશ સ્થાપિત થાઓ; આર્યના પ્રયત્નશીલ સમૂહો અમારા રાય—સમૃદ્ધિ અને પૂર્ણતા—માટે આગળ વધે.
Mantra 19
तपन्ति शत्रुं स्वर्ण भूमा महासेनासो अमेभिरेषाम् ॥
તેઓ સ્વર્ણ—દિવ્ય તેજ—ભૂમાથી શત્રુને દહે છે; મહાસેનાઓ, એમના અપ્રતિહત બળોથી, વિજયી થાય છે.
Mantra 20
आ यन्नः पत्नीर्गमन्त्यच्छा त्वष्टा सुपाणिर्दधातु वीरान् ॥
જ્યારે અમારી પત્નીઓ અમારી તરફ આવી પહોંચે, ત્યારે સુપાણિ ત્વષ્ટા અમારા અંદર વીરો સ્થાપે—યાત્રા માટે આત્માના દૃઢ બળો.
Mantra 21
प्रति नः स्तोमं त्वष्टा जुषेत स्यादस्मे अरमतिर्वसूयुः ॥
ત્વષ્ટા અમારા સ્તોત્રને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારે; અમામાં અરમતિ—સુવિચાર, સાચા ધનને ઇચ્છનાર—સ્થિર રહે.
Mantra 22
ता नो रासन्रातिषाचो वसून्या रोदसी वरुणानी शृणोतु । वरूत्रीभिः सुशरणो नो अस्तु त्वष्टा सुदत्रो वि दधातु रायः ॥
દાતૃત્વ સાથે ચાલતી તે શક્તિઓ અમને વસુઓ—અસ્તિત્વના ધનો—અર્પે; વરુણાની, વિશાળ બે લોક (રોદસી), અમારી પોકાર સાંભળે. તેની રક્ષાઓથી અમને સુશરણ—શુભ આશ્રય—મળે; સદાત્રા ત્વષ્ટા રાયઃ—સમૃદ્ધિ—અમામાં વહેંચી સ્થાપે.
Mantra 23
तन्नो रायः पर्वतास्तन्न आपस्तद्रातिषाच ओषधीरुत द्यौः । वनस्पतिभिः पृथिवी सजोषा उभे रोदसी परि पासतो नः ॥
તે રાયઃ—સમૃદ્ધિ—અમને પર્વતો લાવે; તે જ જળો લાવે; દાનસંગી શક્તિઓ, ઔષધિઓ અને દ્યૌઃ પણ તે જ આપે. વનસ્પતિપતિઓ સાથે એકસૂર પૃથિવી, અને બંને રોદસી, ચારે તરફથી અમને પરિપાસે—રક્ષે.
Mantra 24
अनु तदुर्वी रोदसी जिहातामनु द्युक्षो वरुण इन्द्रसखा । अनु विश्वे मरुतो ये सहासो रायः स्याम धरुणं धियध्यै ॥
તદનુ વિશાળ બે લોક—પૃથ્વી અને દ્યૌ—અમારા માટે ખુલ્લાં થઈ માર્ગ આપે; તદનુ દ્યુતિમાન વરુણ, ઇન્દ્રનો સખા, અમારી સાથે અનુસરે. તદનુ સર્વ શક્તિશાળી મરુતો, સહાસી વીરો, અમારી સાથે ગતિ કરે—જેથી અમે રાયઃ (સમૃદ્ધિ)ના અધિકારી બનીએ અને ધી (વિચાર/પ્રજ્ઞા)ના વિકાસ માટે દૃઢ આધાર પ્રાપ્ત કરીએ.
Mantra 25
तन्न इन्द्रो वरुणो मित्रो अग्निराप ओषधीर्वनिनो जुषन्त । शर्मन्त्स्याम मरुतामुपस्थे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ઇન્દ્ર અને વરુણ, મિત્ર અને અગ્નિ, આપઃ (જળ), ઓષધી (ઔષધિઓ/વનસ્પતિઓ) અને વનિનઃ (વનશક્તિઓ)—આ બધાં અમારા માટે આમાં પ્રસન્ન થાય. મરુતોના ઉપસ્થ (અંક/આશ્રય)માં અમે શાંતિથી નિવાસ કરીએ; હે દેવશક્તિઓ, સ્વસ્તિભિઃ (કલ્યાણકારી સમન્વયોથી) તમે સદા અમારી રક્ષા કરો.
Manīṣā is the divine power of inspired thought—clear intelligence that becomes effective speech and prayer. The hymn treats her like a goddess who can be invoked to guide the sacrifice.
It asks for right inspiration at the start of worship and for protection against hostility and affliction. It concludes by requesting peace and lasting well-being (svasti) from many divine powers.
The closing verse widens the blessing to include the full sacred ecology—major gods (Indra, Varuṇa, Mitra, Agni) and life-supporting powers (waters, herbs, forests). This expresses a complete request for shelter, health, and harmony for the community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.