Rig Veda 6.49.3: Mandala 6, Sukta 49, Mantra 3

Sukta 6.49

Devata: Agni (with solar imagery)

Samhita Patha (Devanagari)

अरुषस्य दुहितरा विरूपे स्तृभिरन्या पिपिशे सूरो अन्या । मिथस्तुरा विचरन्ती पावके मन्म श्रुतं नक्षत ऋच्यमाने ॥

Recitation with translationRig Veda 6.49.3

Transliteration

aruṣásya duhitarā́ virū́pe stṛ́bhir anyā́ pipiśé sū́ro anyā́ | mithás-turā́ vicarantī pāvaké mánma śrutáṃ nakṣata ṛcyámāne ||

Translation

અરુષ (રક્તવર્ણ)ની બે પુત્રીઓ, રૂપે વિભિન્ન: એક તેજસ્વી શૃંગારોથી શોભે છે, બીજી સૂર્યની પોતાની છે. પરસ્પર પ્રેરણાથી ચાલતી, પાવક (શુદ્ધિકારક) અગ્નિમાં વિહરે છે; અને ઋચિ (સ્તુતિ) રચાતી જાય ત્યારે, શ્રુત મન (સાંભળાયેલ વિચાર) પોતાનું લક્ષ્ય પામે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अरुषस्य: of the ruddy one (Arusha; the sun/fire)
• अरुषस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अरुष (प्रातिपदिक)

• दुहितरा: two daughters
• दुहितरा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: दुहितृ (प्रातिपदिक)

• विरूपे: of different forms
• विरूपे: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वि-रूप (प्रातिपदिक)

• स्तृभिः: with streaks/lines (rays)
• स्तृभिः: करण
• Type: Noun
• Root: स्तृ (प्रातिपदिक; ‘स्तृ’ = किरण/रेखा/तन्तु-वत् ‘streaks’)

• अन्या: one (of the two)
• अन्या: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• पिपिशे: has adorned/formed (herself)
• पिपिशे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पिश् (पिश्/पिंश् ‘to adorn, form, fashion’)

• सूरः: the sun
• सूरः: कर्तृ (अन्तर्निहित/सम्बद्ध)
• Type: Noun
• Root: सूर (प्रातिपदिक)

• अन्या: the other (one)
• अन्या: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• मिथः: mutually, with each other
• मिथः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: मिथस् (अव्यय)

• तुरा: swift, impetuous (two)
• तुरा: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तुर (प्रातिपदिक)

• विचरन्ती: moving about, roaming (two)
• विचरन्ती: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: वि-√चर् (चर् ‘to move, roam’)

• पावके: in/at the purifying (fire/light)
• पावके: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective
• Root: पावक (प्रातिपदिक)

• मन्यम्: the thought/intent
• मन्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मन्य (प्रातिपदिक; ‘thought, intention’)

• श्रुतम्: heard
• श्रुतम्: कर्म-विशेषण
• Type: Participle
• Root: √श्रु (श्रु ‘to hear’)

• न: like, as
• न: उपमान/निदर्शन (comparative particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• नक्षत: reached, attained
• नक्षत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नश्/नक्ष् (वैदिक: ‘to reach, attain’)

• ऋच्यमाने: while being chanted/praised (with ṛc-verses)
• ऋच्यमाने: अधिकरण (काल/परिस्थिति)
• Type: Participle
• Root: √ऋच्/ऋच्य (वैदिक: ‘to praise/chant ṛc’)