Rig Veda 6.49.4: Mandala 6, Sukta 49, Mantra 4

Sukta 6.49

Devata: Vāyu

Samhita Patha (Devanagari)

प्र वायुमच्छा बृहती मनीषा बृहद्रयिं विश्ववारं रथप्राम् । द्युतद्यामा नियुतः पत्यमानः कविः कविमियक्षसि प्रयज्यो ॥

Transliteration

prá vāyúm ácchā bṛhatī́ manīṣā́ bṛhád rayíṃ viśvá-vāraṃ ratha-prā́m | dyutád-yāmā niyútaḥ pátyamānaḥ kavíḥ kavím iyákṣasi prayajyó ||

Translation

પ્ર વાયુમચ્છા મારી બૃહતી મનીષા (વિશાળ વિચાર) જાય છે—બૃહદ્રયિ, વિશ્વવાર, રથપ્રામ (રથને ભરનાર) મહાસંપત્તિ શોધતી. દ્યુતદ્યાંમા (દિપ્ત ગતિઓ) સાથે, નિયુતઃ (યુક્ત શક્તિઓ)ને વશમાં રાખતો, કવિ (દ્રષ્ટા) કવિને હવિ માટે આહ્વાન કરે છે—હે પ્રયજ્ય (પૂજનીય), તું તેને યજ્ઞમાં પ્રેરિત કર.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (upasarga)

• वायुम्: Vāyu (Wind-god)
• वायुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वायु (prātipadika)

• अच्छा: towards, hither
• अच्छा: —
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छा (avyaya)

• बृहती: the lofty (hymn/thought), Bṛhatī
• बृहती: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: बृहती (prātipadika)

• मनीषा: thought, inspired insight
• मनीषा: Kartā
• Type: Noun
• Root: मनीषा (prātipadika)

• बृहद्रयिम्: great wealth/treasure
• बृहद्रयिम्: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: बृहद्-रयि (compound: bṛhad + rayi)

• विश्ववारम्: all-precious, bringing all boons
• विश्ववारम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: विश्व-वार (compound: viśva + vāra)

• रथप्राम्: filling the chariot / chariot-filling (abundant)
• रथप्राम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: रथ-प्रा (compound; prā from √प्रा/प्रि ‘to fill, satisfy’ used adjectivally)

• द्यूतद्यामा: whose courses are shining
• द्यूतद्यामा: Kartā
• Type: Adjective
• Root: द्यूतत्-यामन् (compound: dyutat ‘shining’ + yāman ‘course/going’)

• नियुतः: yoked teams (of horses), niyuts
• नियुतः: Kartā (as attendants/means with him)
• Type: Noun
• Root: नियुत् (prātipadika)

• पत्यमानः: ruling, being lord (over)
• पत्यमानः: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: √पत्/पत्‍य (denominative/atmanepada ‘to be lord, to rule’)

• कविः: seer, poet
• कविः: Kartā
• Type: Noun
• Root: कवि (prātipadika)

• कविम्: the seer/poet
• कविम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कवि (prātipadika)

• इयक्षसि: you desire to worship/sacrifice to
• इयक्षसि: —
• Type: Verb
• Root: √यज् (desiderative: iyakṣ-)

• प्रयज्यो: to be worshipped first; worthy of foremost sacrifice
• प्रयज्यो: Kartā/Predicate adjective
• Type: Adjective (verbal)
• Root: प्र-यज्य (gerundive from √यज् with preverb प्र)