Sukta 12
Sukta 6.12
Bharadvāja
Agni
Triṣṭubh
ભરદ્વાજનું આ ટૂંકું ત્રિષ્ટુભ સૂક્ત, ઘર-યજ્ઞવેદી પર બર્હિસ ઉપર આસનસ્થ રાજહોતૃ અગ્નિની સ્તુતિ કરે છે; તેની દૂર સુધી પહોંચતી જ્વાળા સૂર્યની જેમ પ્રસરે છે. ઉપાસકોના ઉત્સાહ સાથે અગ્નિ જાતવેદસ આગળ વધે, યજ્ઞને પકવીને પરિપૂર્ણ કરે, તેમને સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જાય, અને હાનિકારક માર્ગો દૂર કરી સમુદાયને વીર સંતતિ સાથે પૂર્ણ આયુષ્ય સુધી ફૂલેફાલે એવી પ્રાર્થના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
मध्ये होता दुरोणे बर्हिषो राळग्निस्तोदस्य रोदसी यजध्यै । अयं स सूनुः सहस ऋतावा दूरात्सूर्यो न शोचिषा ततान ॥
મધ્યમાં, ગૃહમાં હોતૃ—બર્હિષ પર રાજસમાન—અગ્નિ, પ્રેરક અંકુશ, બે લોક (રોદસી)ને યજ્ઞ કરવા માટે. આ સહસનો પુત્ર, ઋતાવાન; દૂરથી સૂર્ય જેમ પોતાની તેજસ્વી જ્વાલા વિસ્તારે તેમ તેણે પોતાની જ્યોતિ વિસ્તારી છે.
Mantra 2
आ यस्मिन्त्वे स्वपाके यजत्र यक्षद्राजन्त्सर्वतातेव नु द्यौः । त्रिषधस्थस्ततरुषो न जंहो हव्या मघानि मानुषा यजध्यै ॥
હે રાજન, હે યજત્ર અગ્નિ! જેમાં—તું સ્વપાકે, પ્રકાશમય કર્મમાં પૂર્ણ પ્રગટ થાય ત્યારે—દ્યો (આકાશ) જાણે સર્વતાતે, સર્વ-અર્પણમાં, હવે યજ્ઞ કરે છે. તું ત્રિષધસ્થ, તતરુષ સમ, અવરોધથી પરે ઝડપી; માનવો તને હવ્યો અને મઘા (દાન-સમૃદ્ધિ) સાથે યજ્ઞ કરવા યોગ્ય છે.
Mantra 3
तेजिष्ठा यस्यारतिर्वनेराट् तोदो अध्वन्न वृधसानो अद्यौत् । अद्रोघो न द्रविता चेतति त्मन्नमर्त्योऽवर्त्र ओषधीषु ॥
જેની પ્રેરણા સર્વથી તેજસ્વી છે—વૃદ્ધિના વનમાં રાજા સમી—તે આજ વધતો વધતો માર્ગ પર અંકુશ (તોડા) સમ પ્રકાશે છે. અદ્રોહી, અહિતરહિત ભાવવાળો, દ્રુત દોડનાર સમ તે અંતરમાં ચેતના જગાવે છે; અમર્ત્ય, અવર્ત્ર (અવરોધરહિત) બની, ઔષધિઓમાં—ચિકિત્સા અને પુનર્નવતા આપનારી શક્તિઓમાં—વિહરે છે.
Mantra 4
सास्माकेभिरेतरी न शूषैरग्निः ष्टवे दम आ जातवेदाः । द्र्वन्नो वन्वन्क्रत्वा नार्वोस्रः पितेव जारयायि यज्ञैः ॥
અમારી ઉત્સાહી શક્તિઓ સાથે તે ઝડપી ગતિમાન સમ આગળ વધે છે; જાતવેદા અગ્નિ—જન્મોના જ્ઞાતા—અસ્તિત્વના ગૃહમાં સ્તુતિ પામે. ક્રતુ (ઇચ્છાશક્તિ) વડે હાંકી, જીતતો, દોડતા અશ્વ સમ, તે ઉષાના પ્રકાશો લાવે છે; પિતા સમ, અમારી આહુતિઓથી યજ્ઞને પરિપક્વતા સુધી પકવી, તેને વૃદ્ધ-રસાળ બનાવે છે.
Mantra 5
अध स्मास्य पनयन्ति भासो वृथा यत्तक्षदनुयाति पृथ्वीम् । सद्यो यः स्यन्द्रो विषितो धवीयानृणो न तायुरति धन्वा राट् ॥
પછી તેની ભાસો—દિપ્તિઓ—ચાલિત થાય છે; તેણે જે ઘડ્યું છે તે કદી વ્યર્થ નથી, કારણ કે તે અમારી પ્રકૃતિની વિશાળ પૃથ્વી પર અનુસરે છે. તરત જ, જ્યારે તે મુક્ત થાય છે, ત્યારે પ્રવાહમાન વેગે ધસી પડે છે—વધુ ઉગ્ર, વધુ ધાવક—ઋણિયો જેમ વસૂલાત માટે દોડે તેમ; તે રણને લાંઘી જાય છે અને રાજ કરે છે.
Mantra 6
स त्वं नो अर्वन्निदाया विश्वेभिरग्ने अग्निभिरिधानः । वेषि रायो वि यासि दुच्छुना मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥
હે અગ્નિ, તું—અમારો યાત્રાનો અશ્વ—સર્વ અગ્નિઓ સાથે પ્રજ્વલિત થઈ, અમને ધન-સમૃદ્ધિના પરિપૂર્તિ સુધી લઈ જાય છે; તું દુષ્ટ માર્ગને અલગ કરી દૂર હાંકી દે છે. અમે શત શિયાળાં સુધી ટકી, સુવીર (વીર-શક્તિથી સમૃદ્ધ) બની આનંદ કરીએ.
Frequently Asked Questions
Agni is praised—especially as the Hotṛ (chief priest of the sacrifice) in the home and as Jātavedas, the “knower of births,” who carries offerings and protects the worshipers.
Agni is the central sacred fire who makes the ritual effective, spreads light like the sun, leads people toward prosperity, and turns them away from harmful or wrong paths.
It is suited for fire worship such as dawn/dusk offerings: kindle the fire, offer ghee and kindling with recitation, and conclude with prayers for abundance, protection, long life, and strength.
Ask anything about Sukta 12 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
