
Sukta 6.11
Bharadvāja
Agni (with invited deities: Mitra-Varuṇa, Aśvins, Dyāvā-Pṛthivī)
Triṣṭubh
ભરદ્વાજનું આ ટૂંકું ત્રિષ્ટુભ્ સ્તોત્ર આંતરપ્રેરિત હોતૃ એવા અગ્નિને મરુત સમી તાકાતથી યજ્ઞને આગળ ધપાવવા અને સહયોગી દેવતાઓને અર્પણ તરફ આકર્ષવા માટે પ્રેરિત કરે છે. તે અગ્નિના સ્વયંપ્રકાશિત, સર્વવ્યાપી તેજનું સ્તવન કરે છે અને પ્રાર્થના કરે છે કે “દેવતાઓ સાથે” પ્રજ્વલિત થયેલો અગ્નિ સમૃદ્ધિ આપે તથા ઉપાસકોને દુઃખ અને સંકટ/ભયથી પર પાર ઉતારવામાં સહાય કરે.
Mantra 1
यजस्व होतरिषितो यजीयानग्ने बाधो मरुतां न प्रयुक्ति । आ नो मित्रावरुणा नासत्या द्यावा होत्राय पृथिवी ववृत्याः ॥
હે હોતૃ, આંતરિક પ્રેરણાથી યજ્ઞ કર; હે અગ્નિ, અતિપૂજનીય, મરુતોના આક્રમણ સમો પ્રેરક બળ. મિત્ર-વરુણ અને નાસત્યાઓ અમારી પાસે આવે; દ્યાવા-પૃથિવી અમારા હોત્ર-અર્પણ તરફ વળી આવે.
Mantra 2
त्वं होता मन्द्रतमो नो अध्रुगन्तर्देवो विदथा मर्त्येषु । पावकया जुह्वा वह्निरासाग्ने यजस्व तन्वं तव स्वाम् ॥
તું અમારો સર્વાધિક આનંદદાયક, અચૂક હોતૃ છે; મર્ત્યોના વિદથોમાં અંદર રહેલો દેવ. પાવક જુહ્વા સાથે, વહ્નિ (વાહક જ્વાળા) બની, હે અગ્નિ, તારી પોતાની તનુ—તારું સ્વરૂપ—યજ્ઞરૂપે અર્પણ કર.
Mantra 3
धन्या चिद्धि त्वे धिषणा वष्टि प्र देवाञ्जन्म गृणते यजध्यै । वेपिष्ठो अङ्गिरसां यद्ध विप्रो मधु च्छन्दो भनति रेभ इष्टौ ॥
હા, તારા અંદર તો ધિષણા (પ્રેરિત બુદ્ધિ) પણ ધન્ય—સમૃદ્ધ—છે; તે યજ્ઞ કરવા ગાનાર સ્તોતાને માટે દેવતાઓને આગળ ધપાવે છે. અઙ્ગિરસોમાં સર્વાધિક કંપિત-પ્રભાવી, જ્યારે વિપ્ર—રે ભ (સ્તુતિગાયક)—ઇચ્છિત ઇષ્ટિમાં મધુર, મધુ-રસભર્યું છંદ ઉચ્ચારે છે.
Mantra 4
अदिद्युतत्स्वपाको विभावाग्ने यजस्व रोदसी उरूची । आयुं न यं नमसा रातहव्या अञ्जन्ति सुप्रयसं पञ्च जनाः ॥
તે ઝળહળી ઊઠ્યો છે—સ્વયં-સિદ્ધ, વ્યાપક તેજસ્વી. હે અગ્નિ, બે વિશાળ-પ્રકાશમાન રોદસી (દ્યાવા-પૃથિવી)ને યજ. આયુ સમાન, તેને—રાતહવ્યા (અર્પિત હવિ ધરાવનાર) એવા—પાંચ જનાઓ નમસ્કારથી અભિષેક કરે છે: સુપ્રયસ (સુંદર ગતિ/પ્રવાહવાળો) ને.
Mantra 5
वृञ्जे ह यन्नमसा बर्हिरग्नावयामि स्रुग्घृतवती सुवृक्तिः । अम्यक्षि सद्म सदने पृथिव्या अश्रायि यज्ञः सूर्ये न चक्षुः ॥
જ્યારે નમસ્કાર સાથે હું અગ્નિ માટે બર્હિ (પવિત્ર ઘાસ) પાથરું છું, અને ઘૃતવતી સ્રુચ (ઘીથી ભરેલી ચમચી) આગળ લંબાવું છું—સુવૃક્તિ (સુઘડ વાણી) સાથે—ત્યારે પૃથિવીના સદ્મ-સદને (નિવાસસ્થાને) ગૃહ સ્પર્શાય છે; યજ્ઞ સૂર્યમાં ચક્ષુ (આંખ) સમાન સ્થિર થાય છે.
Mantra 6
दशस्या नः पुर्वणीक होतर्देवेभिरग्ने अग्निभिरिधानः । रायः सूनो सहसो वावसाना अति स्रसेम वृजनं नांहः ॥
હે દશમુખ હોતર! હે અગ્નિ, દેવો સાથે, અગ્નિઓ સાથે પ્રજ્વલિત થઈ, અમારે પ્રત્યે કૃપાળુ થા. હે સહસના પુત્ર, સમૃદ્ધિની પૂર્ણતા ઇચ્છતો, અમે દુઃખના કઠિન સંકોચને પાર કરી જઈએ—જેમ કોઈ ભયંકર વન-વેરાનને ઓળંગે તેમ.
It asks Agni, the sacrificial priest (Hotṛ), to power the rite, bring other gods to the offering, and protect the worshippers so they can move beyond hardship and danger.
Agni is the inviter and messenger in the sacrifice. By calling these deities, the hymn shows that the fire-rite gathers powers of order (Mitra-Varuṇa), help and healing (Aśvins), and cosmic support (Dyāvā-Pṛthivī) around the yajña.
It is both a practical and spiritual prayer: to be led safely through crises and obstacles, and to be guided by Agni’s light and right impulse toward well-being and fullness (rāyas).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.