Sukta 13
Sukta 6.13
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.13)
Agni
Triṣṭubh
આ નાનું ત્રિષ્ટુભ સૂક્ત અગ્નિની સ્તુતિ કરે છે—જેનામાંથી સમૃદ્ધિ, વિજય, વરસાદ અને જળનો સુવ્યવસ્થિત પ્રવાહ જેવી સર્વ મંગલ શક્તિઓ બહાર ફેલાય છે એવો તે મૂળસ્રોત છે. સ્તુતિગીતો અને યજ્ઞાર્પણ દ્વારા વેદી પર અગ્નિ સુધી પહોંચનાર મર્ત્યને સફળતા માટેનું દરેક “દ્વાર/ઉઘાડ” (વારા) પ્રાપ્ત થાય છે; અન્ન, ધન અને સ્થિર ગૃહસમૃદ્ધિ સહિત સર્વ લાભ મળે છે—એવું સૂક્ત ભારપૂર્વક કહે છે. અંતે સંતાન, વંશપરંપરાની સતતતા અને યોગ્ય રીતે અર્પિત સ્તુતિથી પ્રાપ્ત થતી પૂર્ણતા (પૂર્તિ) માટે સીધી પ્રાર્થના સાથે સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે.
Mantras
Mantra 1
त्वद्विश्वा सुभग सौभगान्यग्ने वि यन्ति वनिनो न वयाः । श्रुष्टी रयिर्वाजो वृत्रतूर्ये दिवो वृष्टिरीड्यो रीतिरपाम् ॥
હે સુભાગ્યશાળી અગ્નિ, તારા પાસેથી સર્વ સૌભાગ્યો વનમાંથી પક્ષીઓ જેમ ઉડી નીકળે તેમ પ્રસરે છે. શ્રુષ્તિ (આજ્ઞાપાલક શ્રવણ), રયિ (સમૃદ્ધિ), વાજ (બળ/વિજય), વૃત્ર-તૂર્યે (વૃત્ર સામેના યુદ્ધમાં) પરાક્રમ; દ્યૌની વૃષ્ટિ (આકાશનો વરસાદ), ઈડ્ય (પૂજનીય) અને અપાં રીતી (જળોની વહેતી ઋત-વ્યવસ્થા)—આ તારા પ્રવાહો છે.
Mantra 2
त्वं भगो न आ हि रत्नमिषे परिज्मेव क्षयसि दस्मवर्चाः । अग्ने मित्रो न बृहत ऋतस्यासि क्षत्ता वामस्य देव भूरेः ॥
તું અમારા માટે ભગ સમાન છે—આનંદ માટે રત્ન-ધન લાવનાર; સર્વત્ર ફરનાર જેમ તું નિવાસ કરે છે અને શાસન કરે છે, હે અદ્ભુત તેજવાળા. હે અગ્નિ, મિત્ર સમાન તું ઋતનો વિશાળ રક્ષક છે; હે દેવ, તું ઇચ્છનીયનું વિતરણ કરનાર છે—ભૂરિ (પ્રચુર) સમૃદ્ધિમાં.
Mantra 3
स सत्पतिः शवसा हन्ति वृत्रमग्ने विप्रो वि पणेर्भर्ति वाजम् । यं त्वं प्रचेत ऋतजात राया सजोषा नप्त्रापां हिनोषि ॥
સ તે સત્યના સ્વામી, પોતાના બળથી વૃત્ર (આવરણકર્તા)ને સંહારે છે; હે અગ્નિ, પ્રેરિત ઋષિ પાણિ (વેપારી/લાભલોલુપ) પાસેથી વાજ—બળ અને સમૃદ્ધિ—છીનવી લે છે. જેને તું, હે પ્રચેત (પૂર્વજ્ઞાતા), ઋતજાત, પોતાના રાયાઃ (સમૃદ્ધિના પ્રવાહો) વડે—અપાં નપ્ત્રા (જળોના સંતાન) સાથે એકસાથે—પ્રેરિત કરે છે, તેને તું આગળ ધપાવે છે.
Mantra 4
यस्ते सूनो सहसो गीर्भिरुक्थैर्यज्ञैर्मर्तो निशितिं वेद्यानट् । विश्वं स देव प्रति वारमग्ने धत्ते धान्यं पत्यते वसव्यैः ॥
હે સહસના સૂનુ (બળના પુત્ર), જે મર્ત્ય ગીર્ભિઃ, ઉક્થૈઃ અને યજ્ઞૈઃ વડે વેદી પર તારી નિશિતી (તીક્ષ્ણ ધાર/શક્તિ) સુધી પહોંચે છે—તે, હે દેવ અગ્નિ, સર્વ ઇચ્છિત દ્વાર/અવસર પ્રાપ્ત કરે છે. તે ધાન્યં (પૂર્ણતાનું અન્ન) ધારણ કરે છે અને વસવ્યૈઃ (વસુરૂપ ધનો)નો સ્વામી બને છે—સજ્જનોના નિવાસ સમાન સમૃદ્ધિ પામે છે.
Mantra 5
ता नृभ्य आ सौश्रवसा सुवीराग्ने सूनो सहसः पुष्यसे धाः । कृणोषि यच्छवसा भूरि पश्वो वयो वृकायारये जसुरये ॥
હે અગ્નિ, સહસના સૂનુ, તે દાનો—સુશ્રવસા (સુયશ) અને સુવીરા (વીરત્વ/શૂર શક્તિ)—મનુષ્યોને લાવી આપ; જેને તું પોષે છે અને અમામાં સ્થાપે છે. કારણ કે તારા શવસા (બળ) વડે તું પશુઓના ઝુંડને બહુળ કરે છે અને વયો (પંખી સમ શક્તિઓ/ઉડાન)ને વધારેછે; અને તું તેમને વૃક (વરુ/વાઘ—લૂંટારુ) તથા અરી (શત્રુ)થી પરે, પ્રકાશના ભક્ષક જસુરથી પણ પરે પહોંચાડે છે.
Mantra 6
वद्मा सूनो सहसो नो विहाया अग्ने तोकं तनयं वाजि नो दाः । विश्वाभिर्गीर्भिरभि पूर्तिमश्यां मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥
હે સહસના સૂનુ, વ્યાપક અગ્નિ, અમે તારી સ્તુતિ ઉચ્ચારીએ છીએ; હે બળ-સમૃદ્ધિદાતા, અમને સંતાન અને વંશવૃદ્ધિ આપ. સર્વ પ્રેરિત ગીરો દ્વારા અમે પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરીએ; સો ગણી ઊર્જાના વેગો ધરાવી, આંતરિક વીર્યથી સમૃદ્ધ થઈ, અમે આનંદિત રહીએ.
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni is the living source of auspicious powers—prosperity, victory over obstacles, rain, and right order—and that sincere worship at the altar opens the way to success and wellbeing.
It highlights Agni’s vigorous, effective power: he is the sharp force in ritual and life that can overcome resistance and make offerings—and human intentions—bear fruit.
It asks for “openings” to desired outcomes, grain/food and wealth, and especially for child (toka), continuing lineage (tanaya), and overall fulfilment (pūrti).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.