
Sukta 5.21
Atri (Ātreya)
Agni
Gayatri (probable; short 3-pāda structure typical of many Agni invocations—verify in critical edition)
આ સંક્ષિપ્ત અગ્નિ-સૂક્તમાં અગ્નિને “માનુષવત્” (માનવીય રીતથી) આહ્વાન કરવામાં આવે છે અને યજ્ઞાગ્નિને યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કરીને પ્રજ્વલિત કરવા વિનંતી થાય છે, જેથી તે સ્તુતિ અને ઉપાસનાને દેવો સુધી વહન કરી શકે. અગ્નિની પ્રશંસા સર્વ દેવતાઓના એકમત પસંદગીરૂપ દૂત (દૂતા) તરીકે થાય છે, અને તેને તેજસ્વી રીતે પ્રજ્વલિત થવા તથા “ઋતના ગર્ભ”માં—વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિને ધારણ કરનાર વ્યવસ્થિત સત્યમાં—પોતાનું આસન ગ્રહણ કરવા પ્રેરવામાં આવે છે.
Mantra 1
मनुष्वत्त्वा नि धीमहि मनुष्वत्समिधीमहि । अग्ने मनुष्वदङ्गिरो देवान्देवयते यज ॥
મનુષ્વત્—માનવીય રીતથી—અમે તને અંતરમાં સ્થાપીએ છીએ; મનુષ્વત્—માનવીય રીતથી—અમે તને સમિધા વડે પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ. હે અગ્ને, હે અંગિરસ, દેવયતે (દિવ્યને ઇચ્છનાર) માટે મનુષ્વત્ રીતે દેવોને યજ (યજ્ઞ કર).
Mantra 2
त्वं हि मानुषे जनेऽग्ने सुप्रीत इध्यसे । स्रुचस्त्वा यन्त्यानुषक्सुजात सर्पिरासुते ॥
કારણ કે તું જ, હે અગ્ને, માનુષ જન (માનવજાતિ)માં સુપ્રીત (પ્રસન્ન) થઈ પ્રજ્વલિત થાય છે. હે સુજાત (સુજન્મા), સ્રુચઃ (યજ્ઞ-ચમચા) અનુષક્ (ક્રમશઃ, સતત) તારી પાસે આવે છે; તેમાં આસુતે (ઢોળાયેલું) સર્પિઃ (ઘૃત/શુદ્ધ ઘી) હોય છે—ઇચ્છાની જ્વાળાને પોષણરૂપ.
Mantra 3
त्वां विश्वे सजोषसो देवासो दूतमक्रत । सपर्यन्तस्त्वा कवे यज्ञेषु देवमीळते ॥
ત્વને સર્વ દેવોએ એકમત થઈ દૂત બનાવ્યો. હે કવિ-અગ્નિ, તારી સેવા કરતાં યજ્ઞોમાં તેઓ તને દેવરૂપે સ્તવે છે—કારણ કે તું તેમની શક્તિ અને વાણી ને લોકોથી લોકોમાં વહન કરે છે.
Mantra 4
देवं वो देवयज्ययाग्निमीळीत मर्त्यः । समिद्धः शुक्र दीदिह्यृतस्य योनिमासदः ससस्य योनिमासदः ॥
હે મર્ત્યો, દેવયજ્યા ઉપાસનાથી દેવ અગ્નિને સ્તવો. હે તેજસ્વી, સમિદ્ધ થઈ પ્રજ્વલિત થા; ઋતના યોનિમાં આસન ગ્રહણ કર—વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિના યોનિમાં આસન ગ્રહણ કર.
It teaches that when Agni is properly installed and kindled in the human rite, he becomes the active messenger who carries worship to the gods and brings ordered prosperity through ṛta.
It emphasizes correct human procedure and intention in kindling the fire—Agni is divine, but he is invoked through human ritual discipline and sincerity.
It means the secure seat of cosmic truth and order; asking Agni to sit there is a prayer that the ritual (and life) be grounded in rightness, leading to growth and increase.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.