Sukta 1

Mantra 1

त्वां ह्यग्ने सदमित्समन्यवो देवासो देवमरतिं न्येरिर इति क्रत्वा न्येरिरे । अमर्त्यं यजत मर्त्येष्वा देवमादेवं जनत प्रचेतसं विश्वमादेवं जनत प्रचेतसम् ॥

હે અગ્નિ, તું જ છે જેને દેવોએ સદા એકમન, એક સંકલ્પથી દેવરૂપ માર્ગદર્શક અને અચૂક નેતા તરીકે આગળ સ્થાપ્યો છે; ચેતન ક્રતુથી તેમણે તને નિશ્ચિત કર્યો છે. મર્ત્યોમાં નિવાસ કરનાર અમર્ત્ય શક્તિને યજો; અમામાં દેવત્વને જન્માવ—જે દેવત્વ તરફ દોરી જાય; સર્વવ્યાપી, તેજોમય દેવત્વને અમામાં પ્રગટ કર, પ્રચેતા (પ્રજ્ઞાવાન) દેવત્વને.

Mantra 2

स भ्रातरं वरुणमग्न आ ववृत्स्व देवाँ अच्छा सुमती यज्ञवनसं ज्येष्ठं यज्ञवनसम् । ऋतावानमादित्यं चर्षणीधृतं राजानं चर्षणीधृतम् ॥

હે અગ્નિ, તારા ભાઈ વરુણને અહીં વાળો, નજીક લાવ; સુમતિમાં દેવોને અમારી પાસે લાવ—યજ્ઞશક્તિમાં જ્યેષ્ઠ, યજ્ઞવાન વરુણને. ઋતવાન આદિત્યને, ચર્ષણીધૃત (જનસમુદાયોના ધારક) રાજાને—માનવધર્મ અને વ્યવસ્થાનો આધારક વરુણને અહીં લાવ.

Mantra 3

सखे सखायमभ्या ववृत्स्वाशुं न चक्रं रथ्येव रंह्यास्मभ्यं दस्म रंह्या । अग्ने मृळीकं वरुणे सचा विदो मरुत्सु विश्वभानुषु । तोकाय तुजे शुशुचान शं कृध्यस्मभ्यं दस्म शं कृधि ॥

હે સખા, તારા સખા તરફ વળ; માર્ગ પર રથચક્ર જેમ ઝડપી દોડે તેમ ત્વરિત આવ—અમારા માટે વેગે આવ, હે દસ્મ (અદ્ભુતકર્તા). હે અગ્નિ, સર્વભાનુ મરુતો સાથે વરુણની કૃપા અમારે માટે પ્રાપ્ત કર. સંતાન માટે અને અમારા પ્રયત્ન માટે, હે જ્વલનશીલ, અમારે માટે શાંતિ અને કલ્યાણ કર; હે દસ્મ, અમારે માટે શાંતિ કર.

Mantra 4

त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वान्देवस्य हेळोऽव यासिसीष्ठाः । यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषांसि प्र मुमुग्ध्यस्मत् ॥

હે અગ્નિ, તું વરુણના માર્ગોને જાણનાર છે; દેવના ક્રોધ અને બંધનથી અમને નીચે ઉતારી દૂર લઈ જા. યજ્ઞમાં સર્વોત્તમ, વહનશીલમાં સર્વાધિક, પ્રખર જ્વલંત—અમાથી સર્વ વૈરભાવ અને આંતરિક દ્વેષોને દૂર હંકારી દે.

Mantra 5

स त्वं नो अग्नेऽवमो भवोती नेदिष्ठो अस्या उषसो व्युष्टौ । अव यक्ष्व नो वरुणं रराणो वीहि मृळीकं सुहवो न एधि ॥

અતેઃ હે અગ્નિ, તું અમારો સૌથી નજીકનો, નીચે સુધી પહોંચતો સહારો થા—આ ઉષાના વિસ્તરણ સમયે સર્વથી નજીક. આનંદપૂર્વક અમારે માટે વરુણને યજ; કૃપા અહીં લાવી દે; સહેલાઈથી આહ્વાનનીય બની, અમામાં વૃદ્ધિ પામ અને અમને પણ વધાર.

Mantra 6

अस्य श्रेष्ठा सुभगस्य संदृग्देवस्य चित्रतमा मर्त्येषु । शुचि घृतं न तप्तमघ्न्यायाः स्पार्हा देवस्य मंहनेव धेनोः ॥

આ શુભના દર્શન સર્વોત્તમ છે—મર્ત્યોમાં સર્વથી ચિત્રતમ, દેવનું દર્શન. અઘ્ન્યા ગાયમાંથી પરિપૂર્ણ રીતે તપાવેલું શુદ્ધ ઘૃત જેમ, તે પવિત્ર અને ઇચ્છનીય છે; દેવનું દાન દૂધાળ ગાયની છલકાતી સમૃદ્ધિ સમાન છે.

Mantra 7

त्रिरस्य ता परमा सन्ति सत्या स्पार्हा देवस्य जनिमान्यग्नेः । अनन्ते अन्तः परिवीत आगाच्छुचिः शुक्रो अर्यो रोरुचानः ॥

તેના ત્રણ પરમ જન્મો છે—સત્ય અને સ્પૃહણીય—અગ્નિ દેવના આ જનિમા. અનંતની અંદરથી સર્વત્ર આવરિત થઈ તે આવ્યો છે: શુચિ, શુક્ર, આર્ય, વારંવાર તેજે ઝળહળતો.

Mantra 8

स दूतो विश्वेदभि वष्टि सद्मा होता हिरण्यरथो रंसुजिह्वः । रोहिदश्वो वपुष्यो विभावा सदा रण्वः पितुमतीव संसत् ॥

તે દૂત સર્વ નિવાસોને વ્યાપે છે; હોતૃ—સુવર્ણ રથવાળો, અર્પણમાં રમતી જીભવાળો. રોહિદ અશ્વોવાળો, રૂપે મનોહર, વિશાળ તેજવાળો—સદા રણ્વ સંસદમાં પિતુમત સમૃદ્ધિવાળા સમાન બેસે છે.

Mantra 9

स चेतयन्मनुषो यज्ञबन्धुः प्र तं मह्या रशनया नयन्ति । स क्षेत्यस्य दुर्यासु साधन्देवो मर्तस्य सधनित्वमाप ॥

તે મનુષ્યને યજ્ઞબન્ધુ તરીકે ચેતવે છે; પછી તેઓ તેને મહાન રશના વડે આગળ દોરી જાય છે. તે આના દુર્યાઓમાં વસે છે, કાર્ય સિદ્ધ કરતો; દેવ મર્ત્યના સાધનમાં સધનિત્વ—સહભાગિતા—પ્રાપ્ત કરે છે.

Mantra 10

स तू नो अग्निर्नयतु प्रजानन्नच्छा रत्नं देवभक्तं यदस्य । धिया यद्विश्वे अमृता अकृण्वन्द्यौष्पिता जनिता सत्यमुक्षन् ॥

તે અગ્નિ, માર્ગોને જાણનાર, અમને આગળ લઈ જાય—દેવોનો ભાગ બનેલું રત્ન, જે તેને આપવાનું છે, તેની તરફ. કારણ કે ધી (પવિત્ર બુદ્ધિ) વડે સર્વ અમૃત દેવોએ તેને ઘડ્યું; અને દ્યૌઃ પિતા, જનિતા, સત્યને બીજ અને સારરૂપે વરસાવ્યો.

Mantra 11

स जायत प्रथमः पस्त्यासु महो बुध्ने रजसो अस्य योनौ । अपादशीर्षा गुहमानो अन्तायोयुवानो वृषभस्य नीळे ॥

તે પ્રથમ જન્મે છે નિવાસસ્થાનોમાં—મધ્યલોકના મહાન આધારતળે, તેજસ્વી રજસના આ ગર્ભમાં. પગ વિનાનો, શિર વિનાનો, અંદરના ગુહ્યમાં છુપાયેલો; વૃષભ (મહાશક્તિ)ના સ્થિર નીળમાં સદા યુવાન બની વધે છે.

Mantra 12

प्र शर्ध आर्त प्रथमं विपन्याँ ऋतस्य योना वृषभस्य नीळे । स्पार्हो युवा वपुष्यो विभावा सप्त प्रियासोऽजनयन्त वृष्णे ॥

આગળ ધસી આવે છે શર્ધ—પ્રથમ પ્રેરિત વાણી—ઋતના ગર્ભમાં, વૃષભના સ્થિર નીળમાં. ઇચ્છનીય, યુવાન, રૂપે તેજસ્વી અને વ્યાપક પ્રકાશમાન; સાત પ્રિય શક્તિઓએ તેને વૃષ્ણે (મહાબળવાન) માટે જન્માવ્યો.

Mantra 13

अस्माकमत्र पितरो मनुष्या अभि प्र सेदुॠतमाशुषाणाः । अश्मव्रजाः सुदुघा वव्रे अन्तरुदुस्रा आजन्नुषसो हुवानाः ॥

અહીં અમારા માનવ પિતૃઓ ઋત—સત્ય તરફ ત્વરિત પ્રયત્નથી આગળ વધ્યા. પથ્થરના વ્રજ (અવરોધ-વાડા)ને ભેદનારાઓએ અંદર સુદુઘા—સુદૂધ આપતી ધારો/સમૃદ્ધિના પ્રવાહો—ખોલ્યા; અને ઉષસોને હાક આપતાં તેમણે ઉપર લાલિમાભર્યા પ્રકાશોને ઉઠાવ્યા.

Mantra 14

ते मर्मृजत ददृवांसो अद्रिं तदेषामन्ये अभितो वि वोचन् । पश्वयन्त्रासो अभि कारमर्चन्विदन्त ज्योतिश्चकृपन्त धीभिः ॥

દર્શન ધરાવનારાઓએ પથ્થર (અદ્રિ)ને ઘસ્યો-કાર્યો; અને આસપાસના અન્યોએ તેનું ગાન કરીને સ્વર આપ્યો. ગોવાળાઓ જેમ પશુઓને માર્ગે દોરે તેમ તેઓ કર્મ-રચના તરફ સ્તુતિ ગાયા; તેમણે જ્યોતિ શોધી અને દીપ્ત બુદ્ધિથી તેને આકાર આપ્યો.

Mantra 15

ते गव्यता मनसा दृध्रमुब्धं गा येमानं परि षन्तमद्रिम् । दृळ्हं नरो वचसा दैव्येन व्रजं गोमन्तमुशिजो वि वव्रुः ॥

કિરણોની ઇચ્છાથી તેઓ મનથી તે દૃઢ, અવરોધક પથ્થર (અદ્રિ)ને ઘેરી બેઠા, જે પ્રકાશોને અંદર ધરતો હતો. દૈવી વચનથી તે નર-ઉશિજોએ દૃઢ વ્રજને ભેદી ખોલ્યો; અને તેજસ્વી ગોવાળ ભરેલું ગોમંત વાડું પ્રગટ કર્યું.

Mantra 16

ते मन्वत प्रथमं नाम धेनोस्त्रिः सप्त मातुः परमाणि विन्दन् । तज्जानतीरभ्यनूषत व्रा आविर्भुवदरुणीर्यशसा गोः ॥

તેઓએ પોષક ધેનુ (ગૌ)નું પ્રથમ નામ ઓળખ્યું; અને માતાના પરમ પરિમાણો—ત્રણ વાર સાત—શોધી કાઢ્યા. તે જાણીને શક્તિઓએ તેનો સ્તુતિઘોષ કર્યો; ગૌની તેજસ્વી, અરુણ કિરણો યશમાં પ્રગટ થઈ.

Mantra 17

नेशत्तमो दुधितं रोचत द्यौरुद्देव्या उषसो भानुरर्त । आ सूर्यो बृहतस्तिष्ठदज्राँ ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन् ॥

ઘન અંધકાર નાશ પામ્યો; દ્યૌ પ્રકાશિત થયો. દેવ્ય ઉષાનો ભાનુ ઊર્ધ્વે ઉઠ્યો. પછી સૂર્ય વિશાળમાં અખંડ ક્ષેત્રોમાં સ્થિર રહ્યો—મર્ત્યોમાં સીધું પણ જોતો, અને વાંકાપણું પણ નિહાળતો.

Mantra 18

आदित्पश्चा बुबुधाना व्यख्यन्नादिद्रत्नं धारयन्त द्युभक्तम् । विश्वे विश्वासु दुर्यासु देवा मित्र धिये वरुण सत्यमस्तु ॥

પછી જાગૃત થઈ તેઓ સ્પષ્ટ રીતે ઓળખવા લાગ્યા; અને ત્યારબાદ દ્યુલોકોથી વિભાજિત થયેલ રત્ન (ધન)ને ધારણ કર્યું. અસ્તિત્વના સર્વ દ્વારોમાં સર્વ દેવો નિવાસ કરે; હે મિત્ર, હે વરુણ—અમારી ધી (વિચાર-પ્રેરણા) માટે સત્ય સ્થિર રહે.

Mantra 19

अच्छा वोचेय शुशुचानमग्निं होतारं विश्वभरसं यजिष्ठम् । शुच्यूधो अतृणन्न गवामन्धो न पूतं परिषिक्तमंशोः ॥

હું તો ઉચ્ચારું છું—શુદ્ધ તેજે પ્રજ્વલિત અગ્નિને, હોતાને, સર્વને ધારણ કરનારને, યજ્ઞ માટે સર્વોત્તમને. તેણે ગાયોનું ઉજ્જ્વળ થણ ભર્યું છે—જેમ ગાયોના દૂધ સમાન; જેમ સર્વત્ર પરિષ્કૃત સોમરસ શુદ્ધ કરી ચારેય તરફ ઢોળાયો હોય તેમ.

Mantra 20

विश्वेषामदितिर्यज्ञियानां विश्वेषामतिथिर्मानुषाणाम् । अग्निर्देवानामव आवृणानः सुमृळीको भवतु जातवेदाः ॥

યજ્ઞિય સર્વ માટે અદિતિ સમાન, અને સર્વ માનવો માટે અતિથિ સમાન—દેવોના આશ્રયને પસંદ કરનાર અગ્નિ, જાતવેદા, અમારે માટે સર્વથા કૃપાળુ થાઓ.