Rig Veda 3.3.5: Mandala 3, Sukta 3, Mantra 5

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni Vaiśvānara (with ‘fire-in-the-waters’ motif)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.3.5

Transliteration

candráṃ agníṃ candra-ráthaṃ hári-vrataṃ vaiśvānarám apsu-sádaṃ svaḥ-vídam | vi-gā́haṃ tū́rṇiṃ táviṣībhi r ā́vṛtaṃ bhūrṇíṃ devā́sa ihá su-śríyaṃ dadh uḥ ||

Translation

ચન્દ્ર (દિપ્ત) અગ્નિ, ચન્દ્રરથ (દિપ્ત રથવાળો), હરિવ્રત (હરિ-નિયમમાં સ્થિર), વૈશ્વાનર—અપ્સુષદ (જળોમાં નિવાસી), સ્વર્વિદ (સ્વર-લોકનો જાણકાર). આગળ ધસી પડનાર, તૂર્ણિ (અતિશય ઝડપી), પોતાની તવિષીઓથી આવૃત—એ ભૂર્ણિ (ભમરતી શક્તિ)ને દેવોએ અહીં સુશ્રિય (સુંદર તેજ) માટે સ્થાપી છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चन्द्रम्: the shining one; (Agni as) ‘the bright’
• चन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) < √चद्/चन्द् (दीप्तौ/आह्लादने) (निरुक्त-परम्परा)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• चन्द्ररथम्: having a shining chariot; ‘bright-charioted’
• चन्द्ररथम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: चन्द्र-रथ (समास: कर्मधारय/तत्पुरुष; प्रातिपदिक)

• हरिव्रतम्: whose ordinance/vow is ‘hari’ (golden/bright); of bright observance
• हरिव्रतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: हरि-व्रत (समास; प्रातिपदिक)

• वैश्वानरम्: Vaiśvānara (Agni as universal fire)
• वैश्वानरम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक; ‘belonging to all men’)

• अप्सुषदम्: dwelling/sitting in the waters
• अप्सुषदम्: कर्म
• Type: Adjective (participial)
• Root: अप्सु-षद (उपपद-समास; √सद् ‘उपवेशने/निवासे’ + कृत् -अ)

• स्वर्विदम्: finder/knower of heaven (light)
• स्वर्विदम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: स्वर्-विद् (उपपद-समास; √विद् ‘ज्ञाने/लाभे’)

• विगाहम्: the plunging/entering one; one who penetrates
• विगाहम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: वि-गाह (प्रातिपदिक; √गाह् ‘प्रवेशने/मज्जने’)

• तूर्णिम्: swift
• तूर्णिम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: तूर्णि (प्रातिपदिक)

• तविषीभिः: with powers/energies
• तविषीभिः: करण
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक)

• आवृतम्: encompassed, surrounded
• आवृतम्: कर्म
• Type: Adjective (past participle)
• Root: आ-√वृ (वरणे/आवरणे) + क्त (भूतकर्मणि)

• भूर्णिम्: whirling/rolling one; the swirling (Agni)
• भूर्णिम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: भूर्णि (प्रातिपदिक)

• देवासः: the gods
• देवासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• इह: here
• इह: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• सुश्रियम्: very splendid, of good glory
• सुश्रियम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु-श्रिय (समास; प्रातिपदिक; श्रिय्/श्री ‘शोभा/समृद्धि’)

• दधुः: they placed/established
• दधुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (धारणे)