Rig Veda 3.1.3: Mandala 3, Sukta 1, Mantra 3

Sukta 3.1

Rishi: Viśvāmitra

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

मयो दधे मेधिरः पूतदक्षो दिवः सुबन्धुर्जनुषा पृथिव्याः । अविन्दन्नु दर्शतमप्स्वन्तर्देवासो अग्निमपसि स्वसॄणाम् ॥

Recitation with translationRig Veda 3.1.3

Transliteration

máyo dadhé médhiraḥ pūtádakṣo diváḥ subándhur jánuṣā pṛthivyā́ḥ | avíndann u darśatám apsv àntar devā́so agním apási svasṝ́ṇām ||

Translation

તેણે અમામાં આનંદ સ્થાપ્યો છે—મેધાવી, શુદ્ધ વિવેકવાળો; પૃથ્વીમાંથી જન્મેને દ્યૌનો સચ્ચો બંધુ. દેવોએ અપ્સુ (જળોમાં) અંતરહિત, દર્શનીય અગ્નિને શોધી કાઢ્યો—સ્વસૃઓ (બહેનો)ના કર્મમાં, જળપ્રવાહોની ઊંડાઈમાંથી પ્રગટ થયેલી ગુપ્ત જ્વાળા.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मयः: joy, benefit, delight
• मयः: कर्म (दधे इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: मयस् (प्रातिपदिक) < √मि (मिनोति) / PIE *mei- (to change/soften; semantic: delight/benefit)

• दधे: he has placed/established
• दधे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति) धारणे/निधाने

• मेधिरः: wise, intelligent
• मेधिरः: कर्तृ (अग्निः—अध्याहृतः—विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: मेधिर (प्रातिपदिक) < मेधा

• पूतदक्षः: of purified power/skill
• पूतदक्षः: कर्तृ (अग्निः—अध्याहृतः—विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पूत-दक्ष (समास) = पूत (√पू ‘to purify’, क्त) + दक्ष (दक्ष ‘skill/power’)

• दिवः: of heaven
• दिवः: सम्बन्ध (सु-बन्धुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक) ‘heaven’

• सुबंधुः: good kinsman/true ally
• सुबंधुः: कर्तृ (अग्निः—अध्याहृतः—विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सु-बन्धु (समास) = सु (उपसर्ग/अव्यय ‘good’) + बन्धु (प्रातिपदिक)

• जनुषा: by birth, by origin
• जनुषा: करण/हेतु (जात्या/जन्मना)
• Type: Noun
• Root: जनुष् (प्रातिपदिक) < √जन् (to be born)

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: सम्बन्ध (जनुषा इत्यस्य: ‘of earth’)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• अविन्दन्: they found
• अविन्दन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विद् (विन्दति) ‘to find/obtain’

• नु: now, indeed
• नु: सम्बन्ध/प्रयोगसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)

• दर्शतम्: beautiful, worthy to be seen
• दर्शतम्: कर्म (अग्निम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दर्शत (प्रातिपदिक) < √दृश् ‘to see’ (अर्हे/योग्ये: ‘worth seeing’)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) ‘waters’

• अन्तः: within, inside
• अन्तः: अधिकरण (अप्सु इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)

• देवासः: the gods
• देवासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (fire)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अपसि: in the work/ritual act
• अपसि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप्/अपस् (प्रातिपदिक) ‘work, deed’ (RV usage)

• स्वसॄणाम्: of the sisters
• स्वसॄणाम्: सम्बन्ध (अपसि इत्यस्य: ‘of the sisters’)
• Type: Noun
• Root: स्वसृ (प्रातिपदिक) ‘sister’