Sukta 82
Sukta 10.82
Viśvakarman (traditionally associated with RV 10.82)
Viśvakarman (the All-Former; cosmic artisan/intelligence)
Triṣṭubh (probable; standard for many cosmogonic and theistic hymns in Book 10)
ઋગ્વેદ 10.82 સૂક્ત વિશ્વકર્માને—છુપાયેલા બ્રહ્માંડશિલ્પી, સર્વરૂપકર્તા—રૂપે ચિંતે છે. તે પ્રથમ સીમાઓ સ્થાપે છે અને તેથી દ્યૌ અને પૃથ્વી ક્રમબદ્ધ અવકાશમાં વિસ્તરવા દે છે. સ્તુતિ અને પૂછપરછ વચ્ચે આ સ્તોત્ર ગતિ કરે છે: પ્રાચીન ઋષિઓએ કર્તાને અર્પિત કરેલા હવિષ્યોનું સન્માન કરે છે, પરંતુ માત્ર મંત્રોચ્ચારણ કે તર્કાત્મક કલ્પના સાચા સર્જકને—રૂપોના પડદાં પાછળ આવૃત રહેલાને—ચૂકી શકે છે, એવો ચેતાવણી આપે છે. અનેકતાને એક સુસંગત સમગ્રમાં ઘડનાર તે એકમાત્ર રચનાત્મક બુદ્ધિ પર યજ્ઞ અને વિચારને ફરી કેન્દ્રિત કરવો—આ જ તેનો હેતુ છે.
Mantras
Mantra 1
चक्षुषः पिता मनसा हि धीरो घृतमेने अजनन्नन्नमाने । यदेदन्ता अददृहन्त पूर्व आदिद्द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥
દૃષ્ટિનો પિતા—મનથી ધીર, સ્થિર—ઘૃતમેન (ઘૃતસમાન તેજસ્વી પ્રવાહ)ને, અન્નરૂપે, ઉત્પન્ન કરે છે, જ્યારે બે (દિવ-પૃથ્વી) નમન કરીને આરાધે છે. જ્યારે પ્રાચીન સીમાઓ દૃઢપણે સ્થાપિત થઈ, ત્યારે દ્યાવા-પૃથ્વી પોતાના વિશાળ નિવાસમાં વિસ્તર્યાં.
Mantra 2
विश्वकर्मा विमना आद्विहाया धाता विधाता परमोत संदृक् । तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रा सप्तऋषीन्पर एकमाहुः ॥
વિશ્વકર્મા—વિસ્તૃત મનવાળો—ઉચ્ચતમ સ્વર્ગથી અહીં આવ્યો; તે ધાતા, વિધાતા, પરમ દ્રષ્ટા છે. તેમની ઇષ્ટિઓ અને ઇચ્છિત સિદ્ધિઓ એક જ પોષક શક્તિમાં સાથે આનંદિત થાય છે, જ્યાં સાત ઋષિઓ પરે રહેલા એકને જાહેર કરે છે.
Mantra 3
यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या ॥
જે અમારો પિતા છે, જનિતા છે, જે વિધાતા છે—જે સર્વ ધામો અને સર્વ ભુવનો જાણે છે; જે એકલો દેવોના નામધા (નામ અને નિયમ) નિર્ધારે છે—તે જ ગુહ્ય રહસ્ય વિષે પૂછતાં ભુવનો તેની તરફ ગતિ કરે છે.
Mantra 4
त आयजन्त द्रविणं समस्मा ऋषयः पूर्वे जरितारो न भूना । असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि ॥
પૂર્વકાળના ઋષિઓ—દાનમાં અલ્પ ન હતા—તેને એકત્રિત દ્રવિણ, શક્તિનું ધન અર્પણ કરતા. અસૂર્ત અને સૂર્ત એવા રજસમાં નિષન્ન રહી, જેમણે આ ભૂતોને રચ્યાં, તેમણે તેમને એક સુવ્યવસ્થિત એકતામાં ગોઠવ્યાં.
Mantra 5
परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसुरैर्यदस्ति । कं स्विद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समपश्यन्त विश्वे ॥
દિવથી પરે, આ પૃથ્વીથી પણ પરે; દેવો અને અસુરશક્તિઓમાં જે કંઈ છે તેનાથી પણ પરે—એ પ્રથમ ગર્ભ કયો હતો, જેને આપઃ (જળો)એ ધારણ કર્યો, જ્યાં સર્વ દેવો એકત્ર થઈને તેને નિહાળવા આવ્યા?
Mantra 6
तमिद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे । अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन्विश्वानि भुवनानि तस्थुः ॥
એ જ પ્રથમ ગર્ભને આપઃ (જળો)એ નિશ્ચયે ધારણ કર્યો, જ્યાં સર્વ દેવો એકત્ર થયા. અજ (અજન્મા)ના નાભિ પર એકમાત્ર એક (એક) સ્થાપિત થયું—જેનાં ઉપર સર્વ ભુવનોએ આધાર લીધો છે.
Mantra 7
न तं विदाथ य इमा जजानान्यद्युष्माकमन्तरं बभूव । नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृप उक्थशासश्चरन्ति ॥
જેને આ બધું જન્માવ્યું, તેને તમે જાણતા નથી; તમારામાં બીજો કોઈ વચ્ચે આવી ગયો છે. ધુમ્મસથી ઢંકાયેલા અને ખાલી વાણીમાં રત, તૃપ્તિ વિનાના ઉકથ-શાસ (સ્તુતિ-વક્તા) ભટકતા રહે છે—રસનું સાચું પાન કર્યા વિના સ્તુતિઓ ઉચ્ચારે છે.
Frequently Asked Questions
Viśvakarman is the ‘All-Former’—the cosmic intelligence or artisan who measures and shapes the universe, setting its first limits and ordering all beings.
Creation is not just a physical event but an act of ordering and insight: the true Maker establishes measure and coherence, and we should seek real understanding, not only words.
It warns that people can chant hymns yet remain ‘unsatisfied’ if they do not grasp the essence—being covered by ‘mist’ (confusion) and ‘idle talk’ instead of direct insight.
Ask anything about Sukta 82 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
