
Sukta 10.70
Traditionally attributed to Vādhryaśva (continuation into RV 10.70 opening Agni-invocation)
Agni (with Ila as associated power of inspired offering)
Triṣṭubh
આ ત્રિષ્ટુભ્ સૂક્ત અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરીને અને ઇળાના આસન પર ઘીથી તેજસ્વી હવિષ્ય અર્પણ સ્થાપિત કરીને શરૂ થાય છે; પૃથ્વી પર અગ્નિ ધર્મબુદ્ધિની શક્તિરૂપે ઊઠે અને ઉપાસનાને ઉપર લઈ જનાર વાહક બને—એવી પ્રાર્થના કરે છે. પછી તે એક સીમાંત-લિતુર્ગિક દૃષ્ટિમાં વિસ્તરે છે—ઉષા અને રાત્રિને આવાહન કરીને યજ્ઞના સુવ્યવસ્થિત ‘ગર્ભ’માં દેવોને આસનસ્થ કરવા કહે છે—અને અંતે અગ્નિને સમાહર્તા તરીકે દર્શાવે છે, જે વરુણ, ઇન્દ્ર, મરુત અને સર્વદેવોને યજ્ઞાસન પર બોલાવી આંતરિક તથા બાહ્ય પરિપૂર્ણતા પ્રદાન કરે છે.
Mantra 1
इमां मे अग्ने समिधं जुषस्वेळस्पदे प्रति हर्या घृताचीम् । वर्ष्मन्पृथिव्याः सुदिनत्वे अह्नामूर्ध्वो भव सुक्रतो देवयज्या ॥
હે અગ્નિ, મારી આ સમિધાને સ્વીકાર; ઇળાના આસન પર ઘૃતથી તેજસ્વી અર્પણમાં આનંદ લે. પૃથ્વીના શિખરો પર, દિવસોની શુભ-દિવસવાળી વિશાળતામાં, ઊર્ધ્વ ઉઠ—હે સુક્રતુ (સુબુદ્ધિ-શક્તિવાળા), દેવયજ્યા તરફ, દેવપૂજા તરફ.
Mantra 2
आ देवानामग्रयावेह यातु नराशंसो विश्वरूपेभिरश्वैः । ऋतस्य पथा नमसा मियेधो देवेभ्यो देवतमः सुषूदत् ॥
દેવોના અગ્રગામી નેતા નરાશંસ અહીં સર્વરૂપ અશ્વો સાથે આવો. ઋતના માર્ગે, નમસ્કારપૂર્વક, દીક્ષિત—દેવશક્તિઓમાં સર્વાધિક દિવ્ય—અમારા અંતરમાં દેવોને તેમના આસનોમાં સુસ્થિર રીતે સ્થાપે.
Mantra 3
शश्वत्तममीळते दूत्याय हविष्मन्तो मनुष्यासो अग्निम् । वहिष्ठैरश्वैः सुवृता रथेना देवान्वक्षि नि षदेह होता ॥
હવિષ્માન મનુષ્યો શાશ્વત રીતે દૂતકર્મ માટે અગ્નિની સ્તુતિ કરે છે. તેના અતિશક્તિશાળી અશ્વો અને સુવૃત રથથી દેવોને અમારી પાસે લાવો; હે હોતૃ, અહીં બેસો—અમારા અંતરમાં આહ્વાનક પુરોહિત બની.
Mantra 4
वि प्रथतां देवजुष्टं तिरश्चा दीर्घं द्राघ्मा सुरभि भूत्वस्मे । अहेळता मनसा देव बर्हिरिन्द्रज्येष्ठाँ उशतो यक्षि देवान् ॥
દેવજુષ્ત પવિત્ર આસન વિસ્તરે—આડું પણ—દીર્ઘ અને વિશાળ, અને અમારા માટે સુગંધિત બને. હે દિવ્ય બર્હિસ, અહેળ મનથી, ઇન્દ્રને અગ્રસ્થાને રાખી, યજ્ઞ ઇચ્છતા દેવોને યજ.
Mantra 5
दिवो वा सानु स्पृशता वरीयः पृथिव्या वा मात्रया वि श्रयध्वम् । उशतीर्द्वारो महिना महद्भिर्देवं रथं रथयुर्धारयध्वम् ॥
દિવના વિશાળ શિખરને સ્પર્શો; અથવા પૃથ્વીના માપ પ્રમાણે પોતાને વિસ્તારો. હે ઉષાની ઇચ્છિત દ્વારો, મહિમામાં મહાન અને બળવાન, યજ્ઞયાત્રા ચલાવનાર રથયુજ માટે દેવરથને ધારણ કરો.
Mantra 6
देवी दिवो दुहितरा सुशिल्पे उषासानक्ता सदतां नि योनौ । आ वां देवास उशती उशन्त उरौ सीदन्तु सुभगे उपस्थे ॥
હે દિવની દેવી પુત્રીઓ, સુશિલ્પિત—ઉષા અને નક્તા (રાત)—તમારા નિયમિત યોનિમાં બેસો. હે સુભગે, તમને ઇચ્છતા દેવો, હવિષ્યને ઇચ્છતા, તમારા વિશાળ ઉપસ્થમાં વ્યાપક રીતે બેસે.
Mantra 7
ऊर्ध्वो ग्रावा बृहदग्निः समिद्धः प्रिया धामान्यदितेरुपस्थे । पुरोहितावृत्विजा यज्ञे अस्मिन्विदुष्टरा द्रविणमा यजेथाम् ॥
ઉર્ધ્વ છે ગ્રાવા (પેષણપથ્થર); વિશાળ અગ્નિ પ્રજ્વલિત છે; અદિતિના ઉપસ્થમાં પ્રિય ધામો સ્થપાયા છે. હે પુરોહિતા, હે ઋત્વિજૌ—આ યજ્ઞમાં સર્વોત્તમ રીતે જાણનાર—અહીં યજન કરો અને પૂર્ણતાનું દ્રવિણ અમામાં લાવો.
Mantra 8
तिस्रो देवीर्बर्हिरिदं वरीय आ सीदत चकृमा वः स्योनम् । मनुष्वद्यज्ञं सुधिता हवींषीळा देवी घृतपदी जुषन्त ॥
હે ત્રણ દેવીઓ, આ વિશાળ બર્હિ (યજ્ઞાસન) પર આવી બેસો; અમે તમારે માટે સુખદ શયનસ્થાન તૈયાર કર્યું છે. મનુષ્યવિધિ પ્રમાણે રચાયેલ યજ્ઞને અને સુવ્યવસ્થિત હવિષોને ઘૃતપદી દેવી ઇળા આનંદથી સ્વીકારે.
Mantra 9
देव त्वष्टर्यद्ध चारुत्वमानड्यदङ्गिरसामभवः सचाभूः । स देवानां पाथ उप प्र विद्वाँ उशन्यक्षि द्रविणोदः सुरत्नः ॥
હે દિવ્ય ત્વષ્ટૃ, જ્યારે તું સુંદર ઘડતર-શક્તિ પ્રાપ્ત કરી, જ્યારે તું અંગિરસોનો સહચર બન્યો—ત્યારે દેવોના માર્ગને સારી રીતે જાણીને, ઇચ્છાપૂર્વક તેમની ઉપાસના કર. હે દ્રવિણોદા, સત્યરત્નોથી સમૃદ્ધ, અમને પુષ્ટિ આપ.
Mantra 10
वनस्पते रशनया नियूया देवानां पाथ उप वक्षि विद्वान् । स्वदाति देवः कृणवद्धवींष्यवतां द्यावापृथिवी हवं मे ॥
હે વનસ્પતિ, રશનાથી બંધાયેલ, જ્ઞાની બની દેવોના માર્ગ પર અમને આગળ લઈ જા. દેવ હવિષોને સ્વાદુ (આત્માને પ્રિય) બનાવે; અને દ્યાવા-પૃથિવી મારા હવનને રક્ષે.
Mantra 11
आग्ने वह वरुणमिष्टये न इन्द्रं दिवो मरुतो अन्तरिक्षात् । सीदन्तु बर्हिर्विश्व आ यजत्राः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥
હે અગ્નિ, અમારા ઇષ્ટિ-સિદ્ધિ માટે વરુણને અહીં લાવ; દ્યૌલોકમાંથી ઇન્દ્રને, અને અંતરિક્ષમાંથી મરુતોને લાવ. સર્વ યજ્ય, પૂજનીય દેવો બર્હિ (યજ્ઞાસન) પર આવી બેસે; સ્વાહા—અમૃત દેવશક્તિઓ અમારા અર્પણમાં આનંદ પામે.
Its purpose is to kindle Agni correctly, place the ghee-offering in the inspired seat of Ilā, and have Agni summon the gods so the rite becomes fruitful and auspicious.
Dawn and Night mark the daily thresholds of time; invoking them stabilizes the ritual order (ṛta) so the gods can “sit” in the rite in a harmonious, well-timed way.
It means Agni is the power of right intelligence and effective will—both the ritual priestly skill that makes offerings reach the gods and the inner clarity that lifts the worshipper upward.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.