Sukta 129
Sukta 10.129
Prajāpati Parameṣṭhin (traditionally ascribed for RV 10.129, Nā́sadīya)
Bhāva/Abhāva and the One (tad ekam) as the implicit absolute; not a single anthropomorphic devatā
Triṣṭubh
નાસદીય સૂક્ત ઉત્પત્તિના રહસ્ય પર મનન કરે છે; અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વ “પહેલાં” શું હતું તે વિષે સહેલી નિશ્ચિતતા સ્વીકારતું નથી. અવિભક્ત, આવૃત/અપ્રકટ સ્થિતિમાંથી મન અને ઇચ્છાના પ્રથમ સ્પંદનો સુધીની સૂક્ષ્મ ગતિ દર્શાવતા તે જ્ઞાનની સીમાઓને વારંવાર પ્રશ્ન કરે છે. આ સ્તુતિનો હેતુ દૃઢ, મતવાદી રીતે સૃષ્ટિકથન કરવો નથી; પરંતુ પરમ તત્ત્વ ‘તદેકમ્’ સામે આશ્ચર્ય, અનુસંધાન અને ભક્તિભર્યા અજ્ઞેયવાદને પવિત્ર કરવો છે.
Mantras
Mantra 1
नासदासीन्नो सदासीत्तदानीं नासीद्रजो नो व्योमा परो यत् । किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्नम्भः किमासीद्गहनं गभीरम् ॥
ત્યારે ન અસત્ હતું, ન સત્ હતું; ત્યારે ન રજ (અંતરિક્ષ-ધૂળ/મધ્યલોક) હતું, ન પરનું વ્યોમ (આકાશ) હતું. શું બધું ઢાંકી રહ્યું હતું—ક્યાં, અને કોના શર્મન્ (આશ્રય)માં? શું અંભઃ (જળ) હતું—ઘન, ગુપ્ત અને ગહન-ગંભીર?
Mantra 2
न मृत्युरासीदमृतं न तर्हि न रात्र्या अह्न आसीत्प्रकेतः । आनीदवातं स्वधया तदेकं तस्माद्धान्यन्न परः किं चनास ॥
ત્યારે ન મૃત્યુ હતું, ન અમૃતત્વ; ન રાત્રિનો, ન અહ્ન (દિવસ)નો પ્રકેત (ચિહ્ન) પ્રગટ હતો. તે એક તદ્ સ્વધયા (પોતાની શક્તિથી) અવાતં (વાયુ વિના) આનીદત્—શ્વાસ વિના શ્વસતું; તેમાંથી પરે તો કશું જ નહોતું.
Mantra 3
तम आसीत्तमसा गूळ्हमग्रेऽप्रकेतं सलिलं सर्वमा इदम् । तुच्छ्येनाभ्वपिहितं यदासीत्तपसस्तन्महिनाजायतैकम् ॥
આદિમાં તમસ (અંધકાર) તમસથી જ ગુઢ હતું; આ સર્વ ઇદં અપ્રકેત (અલક્ષણ) સલિલ (જળ-સમુદ્ર) સમાન હતું. તુચ્છ્ય (શૂન્યતા) અને અભ્વ (અગ્રાહ્ય)થી આવૃત જે હતું—તપસ (અંતઃતેજ)ની મહિમાથી તે એક જન્મ્યું.
Mantra 4
कामस्तदग्रे समवर्तताधि मनसो रेतः प्रथमं यदासीत् । सतो बन्धुमसति निरविन्दन्हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषा ॥
ત્યારે, આરંભે, તે પર કામ (ઇચ્છા) ઉપજી—મનનું પ્રથમ બીજ, રેતઃ. કવિ ઋષિઓએ મનીષા (અંતર્દૃષ્ટિ) વડે હૃદયમાં શોધ કરતાં અસતમાં સતનો બંધુ (બંધન/સંબંધ) શોધી કાઢ્યો.
Mantra 5
तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषामधः स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त् । रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्प्रयतिः परस्तात् ॥
તેમનો રશ્મિ તિરશ્ચીન—આડેધડ વિસ્તરેલો હતો; શું તે નીચે હતો કે ઉપર હતો? રેતોધા (બીજ-ધારકો) હતા, મહિમાન (મહાન શક્તિઓ) પણ હતા; સ્વધા નીચે, અને પ્રયતિ (આગળ ધકેલતી પ્રેરણા) પરે હતી.
Mantra 6
को अद्धा वेद क इह प्र वोचत्कुत आजाता कुत इयं विसृष्टिः । अर्वाग्देवा अस्य विसर्जनेनाथा को वेद यत आबभूव ॥
કોણ ખરેખર જાણે? અને અહીં કોણ કહી શકે—ક્યાંથી તે જન્મ્યું, ક્યાંથી આ વિસૃષ્ટિ (વિસ્તરણ/સર્જન-પ્રવાહ) આવી? દેવો પણ આ સર્જન પછીના છે; તો પછી કોણ જાણે કે તે પ્રથમ ક્યાંથી ઉપજ્યું?
Mantra 7
इयं विसृष्टिर्यत आबभूव यदि वा दधे यदि वा न । यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन्त्सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद ॥
આ સૃષ્ટિ—જ્યાંથી તે પ્રગટ થઈ—શું તે ધારણ કરવામાં આવી હતી કે નહીં: તેનો અધ્યક્ષ પરમ વ્યોમમાં છે; તે તો નિશ્ચયે જાણે છે… અથવા કદાચ તે પણ નથી જાણતો.
Frequently Asked Questions
It is a philosophical hymn on the mystery of creation. It questions what existed before the cosmos and points to “tad ekam,” the One beyond being and non-being.
The verse highlights humility about ultimate origins. It suggests that creation’s beginning may be beyond ordinary knowledge and even beyond any describable ‘overseer’.
Kāma is not merely desire in a worldly sense; it indicates the first impulse or intention—the earliest stir of mind that allows differentiation and manifestation to begin.
Ask anything about Sukta 129 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.