Sukta 130
Sukta 10.130
Traditionally attributed in Anukramaṇī to a seer of the late 10th maṇḍala (often unspecified in brief citations); hymn concerns yajña as cosmic weaving
Yajña / Viśvakarman-like sacrificial principle (cosmic rite as power)
Triṣṭubh (predominant for this hymn section)
આ સૂક્ત યજ્ઞને (બલિ) એક વૈશ્વિક કરઘા તરીકે રજૂ કરે છે: દૈવી “કાર્યપ્રવૃત્તિઓ” તેનું જાળું સર્વ દિશાઓમાં તાણે છે; પિતૃઓ તેને વણે છે; પ્રેરિત ઋષિઓ તેને ધારણ કરે છે. તે દેવતાઓ અને વૈદિક છંદો (છન્દસ્) વચ્ચેનું ચિંતનાત્મક નકશાંકન પણ આપે છે, અને સૂચવે છે કે યોગ્ય યાજ્ઞિક વાણી તથા યોગ્ય માપ/છંદ પોતે જ ઋત—જગતની વ્યવસ્થા—ક્રિયામાં પ્રગટ થાય છે.
Mantras
Mantra 1
यो यज्ञो विश्वतस्तन्तुभिस्तत एकशतं देवकर्मेभिरायतः । इमे वयन्ति पितरो य आययुः प्र वयाप वयेत्यासते तते ॥
જે યજ્ઞ સર્વત્ર તંતુઓથી તણાયેલો છે, દેવકર્મોના શત દ્વારા વિસ્તરેલો છે—આ પિતરો, જે આવ્યા છે, તેને વણે છે; તણાયેલાં જાળમાં તેઓ આગળ વણવા અને વિસ્તૃત વણવા બેસે છે.
Mantra 2
पुमाँ एनं तनुत उत्कृणत्ति पुमान्वि तत्ने अधि नाके अस्मिन् । इमे मयूखा उप सेदुरू सदः सामानि चक्रुस्तसराण्योतवे ॥
પુરુષ-શક્તિ તેને તણે છે અને કાપી ગોઠવે છે; પુરુષ-શક્તિ જ તેને આ નાક—આ સ્વર્ગ ઉપર—વિસ્તારે છે. આ કિરણો નજીક આવ્યા અને બેઠા; તેમણે સામગાન અને વણાટ માટેના શટલ (તસરા) રચ્યાં.
Mantra 3
कासीत्प्रमा प्रतिमा किं निदानमाज्यं किमासीत्परिधिः क आसीत् । छन्दः किमासीत्प्रउगं किमुक्थं यद्देवा देवमयजन्त विश्वे ॥
શું હતું પ્રમાણ, શું હતું પ્રતિપ્રમાણ, શું હતું નિદાન (આધાર)? શું હતું આજ્ય (ઘી), શું હતી પરિધિ (વેદીનો પરિઘ/વાડ)? શું હતું છંદ, શું હતું પ્રઉગ, અને શું હતું ઉક્થ—જ્યારે સર્વ દેવોએ દેવને (અંતરস্থিত દિવ્યને) યજ્ઞમાં અર્પણ કર્યો?
Mantra 4
अग्नेर्गायत्र्यभवत्सयुग्वोष्णिहया सविता सं बभूव । अनुष्टुभा सोम उक्थैर्महस्वान्बृहस्पतेर्बृहती वाचमावत् ॥
અગ્નિમાંથી ગાયત્રી ઉત્પન્ન થઈ—સયુગ્વ (યોગે જોડાયેલી) બની; ઉષ્ણિહ સાથે સવિતા સંયુક્ત થયો. અનુષ્ટુભ દ્વારા સોમ ઉક્થોથી મહાન બળવાન બને છે; અને બૃહસ્પતિ પાસેથી બૃહતી આપણા અંદર વ્યાપક વાણીનું આધાર બની રહી.
Mantra 5
विराण्मित्रावरुणयोरभिश्रीरिन्द्रस्य त्रिष्टुबिह भागो अह्नः । विश्वान्देवाञ्जगत्या विवेश तेन चाकॢप्र ऋषयो मनुष्याः ॥
વિરાજ મિત્ર-વરুণની અભિશ્રી (પ્રભામય પૂર્ણતા) બની; અહીં ત્રિષ્ટુભ ઇન્દ્રનો અહ્નનો ભાગ છે. જગતી દ્વારા સર્વ દેવો ગતિમાં પ્રવેશ્યા; તે જ આકાર-ઘડતરે માનવ ઋષિઓને તેમના દર્શનમાં ઘડ્યા.
Mantra 6
चाकॢप्रे तेन ऋषयो मनुष्या यज्ञे जाते पितरो नः पुराणे । पश्यन्मन्ये मनसा चक्षसा तान्य इमं यज्ञमयजन्त पूर्वे ॥
તે જ વિધાનથી મનુષ્યો ઋષિ બન્યા; યજ્ઞ જન્મ્યો ત્યારે અમારા પ્રાચીન પિતૃઓ પહેલેથી જ ત્યાં હતા. હું તેમને મનના ચક્ષુથી જોઈ રહ્યો છું—એ જ, જેમણે આરંભમાં આ જ યજ્ઞ અર્પણ કર્યો હતો.
Mantra 7
सहस्तोमाः सहछन्दस आवृतः सहप्रमा ऋषयः सप्त दैव्याः । पूर्वेषां पन्थामनुदृश्य धीरा अन्वालेभिरे रथ्यो न रश्मीन् ॥
સ્તોત્રો સાથે, છંદો સાથે, પ્રમાણો સાથે—એકસાથે—સાત દૈવી ઋષિઓ અંતર્મુખ થયા. પ્રાચીનોના માર્ગને જોઈને ધીર પુરુષોએ તેને પકડી રાખ્યો—જેમ રથવાળા લગામને દૃઢપણે પકડી રાખે તેમ.
Frequently Asked Questions
It teaches that sacrifice (yajña) is like a woven fabric spread through the whole cosmos, and that correct chant, metre, and measure keep that order steady.
Because the hymn treats metre (chandas) as a power that shapes and stabilizes sacred speech; by linking metres with deities, it shows how ritual sound supports cosmic order.
The Fathers (pitaraḥ) are ancestral powers who transmit the rite, and the seven seers are archetypal inspired knowers who follow the ancient path and ‘hold the reins’ of disciplined recitation and insight.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.