Rig Veda 10.1.2: Mandala 10, Sukta 1, Mantra 2

Sukta 10.1

Rishi: Same hymn rishi as RV 10.1 (traditional assignment varies by Anukramaṇī line).

Devata: Agni.

Chandas: Triṣṭubh (likely).

Samhita Patha (Devanagari)

स जातो गर्भो असि रोदस्योरग्ने चारुर्विभृत ओषधीषु । चित्रः शिशुः परि तमांस्यक्तून्प्र मातृभ्यो अधि कनिक्रदद्गाः ॥

Transliteration

sá jā́to gárbho asi ródasyo rágne cā́rur ví-bhṛta óṣadhīṣu | citráḥ śíśuḥ pári támāṃsy aktū́n prá mātṛ́bhyo ádhi kánikradad gā́ḥ ||

Translation

હે અગ્નિ, તું જન્મેલો—બે લોક (રોદસી)નો ગુપ્ત ગર્ભ અને બાળક છે; ઔષધિઓમાં ધારિત, મનોહર. તેજસ્વી શિશુ, અંધકારમય રાત્રિઓની આસપાસ ફરતો રહે છે; માતૃઓમાંથી ઉપર ઊંચે કણિક્રદન કરીને પ્રકાશની કિરણ-ગાયો મુક્ત કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जातः: born
• जातः: कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √जन् (जनि) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• गर्भः: embryo; womb-child
• गर्भः: कर्तृ (असि इत्यस्य कर्तृपदम्)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: —
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू)

• रोदस्योः: of the two worlds (heaven and earth)
• रोदस्योः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘द्यावापृथिव्यौ’)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (Vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• चारुः: beautiful; dear
• चारुः: कर्तृ (गर्भः/सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)

• विभृतः: borne; supported
• विभृतः: कर्तृ (गर्भः/सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: वि-√भृ (भरति) → विभृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• ओषधीषु: among the plants
• ओषधीषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक)

• चित्रः: bright; wondrous
• चित्रः: कर्तृ (शिशुः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• शिशुः: child; young one
• शिशुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• तमांसि: darknesses
• तमांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• अक्तून्: nights
• अक्तून्: कर्म (तमांसि इत्यस्य सह-समुच्चित कर्म)
• Type: Noun
• Root: अक्तु (प्रातिपदिक)

• प्र: forth; forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• मातृभ्यः: from the mothers
• मातृभ्यः: अपादान
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• अधि: over; upon
• अधि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• कनिक्रदत्: crying out; lowing
• कनिक्रदत्: कर्तृ (गाः इत्यस्य विशेषणवत्/सहप्रयोगः)
• Type: Verbal form
• Root: कनि-√क्रद् (क्रन्दति) → कनिक्रदत् (कृदन्त; वर्तमान-कर्तरि कृदन्त) अथवा लट्-रूपम् (वेदे)

• गाः: cows (rays/bright kine)
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)