Sukta 31

Mantra 1

त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरा ऋषिर्देवो देवानामभवः शिवः सखा । तव व्रते कवयो विद्मनापसोऽजायन्त मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥

હે અગ્નિ, તું પ્રથમ અઙ્ગિરા—ઋષિ, દેવોમાં દેવ, અને કલ્યાણકારી સખા થયો છે. તારા વ્રત (કાર્ય-નિયમ)માં કવિઓ—કર્મજ્ઞાનમાં કુશળ, જ્ઞાનપૂર્વક કાર્યરત—જન્મે છે; અને મરુતો તેજસ્વી દૃષ્ટિઓ (ચમકતા શસ્ત્રો/ભાલાઓ) સાથે પ્રગટે છે—ઊર્જાના તોફાની બળો, જે ઋત (સત્ય) માટે માર્ગ શુદ્ધ કરે છે.

Mantra 2

त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरस्तमः कविर्देवानां परि भूषसि व्रतम् । विभुर्विश्वस्मै भुवनाय मेधिरो द्विमाता शयुः कतिधा चिदायवे ॥

હે અગ્નિ, તું અંગિરસોમાં સર્વપ્રથમ, કવિ છે; દેવોના વ્રત—ઋતના નિયમને તું સર્વત્ર પરિભૂષિત કરી પૂર્ણ કરે છે. સર્વ ભુવન માટે વ્યાપક, તું મેધાવી બુદ્ધિ છે; દ્વિમાતા, શયુ—અनेक રૂપે નિવાસ કરનાર—આયુ (જીવાત્મા/જીવનશક્તિ) માટે અનેક રીતે સ્થિત રહે છે.

Mantra 3

त्वमग्ने प्रथमो मातरिश्वन आविर्भव सुक्रतूया विवस्वते । अरेजेतां रोदसी होतृवूर्येऽसघ्नोर्भारमयजो महो वसो ॥

હે અગ્નિ, તું સર્વપ્રથમ માતરિશ્વન માટે, વિવસ્વત માટે, સુક્રતુ—સુયોગ્ય કૌશલ્યની શક્તિથી પ્રગટ થા. તારી હોતા-વીર્યથી દ્યાવા-પૃથિવી કંપી ઊઠ્યાં; અશ્રાંત રહી તું ભાર વહન કર્યો અને મહાન યજ્ઞ કર્યો, હે વસુ—સમૃદ્ધિ આપનાર.

Mantra 4

त्वमग्ने मनवे द्यामवाशयः पुरूरवसे सुकृते सुकृत्तरः । श्वात्रेण यत्पित्रोर्मुच्यसे पर्या त्वा पूर्वमनयन्नापरं पुनः ॥

હે અગ્નિ, મનુ માટે તું દ્યૌને નિવાસરૂપે સ્થાપી; પુરૂરવસ—સુકૃત, સદ્કર્મી માટે તું વધુ મહાન કર્તા બન્યો. જ્યારે તું પોતાના શ્વાત્ર—સ્વબળથી પિતૃ-માતૃથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે તેઓ તને પહેલે પરિભ્રમણ કરાવે છે અને પછી ફરી આગળ દોરી જાય છે—જેથી તું પરવર્તી કાર્યમાં વૃદ્ધિ પામે.

Mantra 5

त्वमग्ने वृषभः पुष्टिवर्धन उद्यतस्रुचे भवसि श्रवाय्यः । य आहुतिं परि वेदा वषट्कृतिमेकायुरग्रे विश आविवाससि ॥

હે અગ્નિ, તું વૃષભ છે—પુષ્ટિનો વર્ધક; જ્યારે સ્રુચિ (હવિષ-ચમચી) ઊંચી થાય ત્યારે તું શ્રવણયોગ્ય અને યશસ્વી બને છે. તું હુતિને સર્વત્રથી જાણે છે, અને તેને મુદ્રિત કરનાર ‘વષટ્’કારને પણ; તું આગળ રહેનાર એકમાત્ર પ્રાણ સમાન બની, જનસમુદાયોને આરાધનામાં પ્રવર્તાવે છે.

Mantra 6

त्वमग्ने वृजिनवर्तनिं नरं सक्मन्पिपर्षि विदथे विचर्षणे । यः शूरसाता परितक्म्ये धने दभ्रेभिश्चित्समृता हंसि भूयसः ॥

હે અગ્નિ, વિચર્ષણે (માનવોના વિવેકી), તું વિદથ (સભા/યજ્ઞસભા)માં દુર્જન માર્ગે ચાલતા મનુષ્યને સુરક્ષિત રીતે પાર ઉતારે છે. શૂર-સાતા (વીરલાભ) માટે ધનના પરિતક્મ્યે (ચક્રવાતી સંઘર્ષ)માં, અલ્પ સાધનો હોવા છતાં જે ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) દ્વારા પ્રયત્ન કરે છે—તેના માટે તું મોટા વિરોધી બળોને પ્રહાર કરીને દબાવી દે છે.

Mantra 7

त्वं तमग्ने अमृतत्व उत्तमे मर्तं दधासि श्रवसे दिवेदिवे । यस्तातृषाण उभयाय जन्मने मयः कृणोषि प्रय आ च सूरये ॥

હે અગ્નિ, તે મર્ત્યને તું અમૃતત્વના ઉત્તમ શિખરે સ્થાપે છે—દિવે દિવે શ્રવસ (કીર્તિ) માટે. જે ઉભય જન્મને (બે જન્મ/બે લોક) માટે તાતૃષાણ (ઉત્સુક પ્રયત્નશીલ) છે, તેના માટે તું મયઃ (આનંદ) રચે છે; અને સૂરી (પ્રકાશિત કર્મકર્તા) માટે પુષ્ટિરૂપ પ્રયઃ તથા પ્રગતિને આગળ ધપાવે છે.

Mantra 8

त्वं नो अग्ने सनये धनानां यशसं कारुं कृणुहि स्तवानः । ऋध्याम कर्मापसा नवेन देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः ॥

હે અગ્નિ, અમારા સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, ધનોના સંગ્રહ માટે અમને યશસ્વી કર્મકર્તા બનાવ. નવી કર્મશક્તિથી અમે કાર્યમાં સમૃદ્ધિ પામીએ; અને દેવો સાથે દ્યાવા-પૃથિવી અમારો વિસ્તાર કરે અને રક્ષા કરે.

Mantra 9

त्वं नो अग्ने पित्रोरुपस्थ आ देवो देवेष्वनवद्य जागृविः । तनूकृद्बोधि प्रमतिश्च कारवे त्वं कल्याण वसु विश्वमोपिषे ॥

હે અગ્નિ, અમારા માટે પિતા-માતાના (દ્યાવા-પૃથિવી) ઉરુ ઉપસ્થમાં આવો—દેવોમાં જાગૃત અને નિર્દોષ દેવ. અમારા તનૂકૃત (દેહ-ઘડનાર) બનો અને કરુ (કર્મકર્તા) માટે પ્રજ્ઞાસભર માર્ગદર્શન બનો; હે કલ્યાણમય, સર્વ કલ્યાણકારી વસુ (ધન-સમૃદ્ધિ) અમારે નજીક લાવો.

Mantra 10

त्वमग्ने प्रमतिस्त्वं पितासि नस्त्वं वयस्कृत्तव जामयो वयम् । सं त्वा रायः शतिनः सं सहस्रिणः सुवीरं यन्ति व्रतपामदाभ्य ॥

હે અગ્નિ, તું અમારો પ્રમતિ (માર્ગદર્શક વિચાર) છે; તું જ અમારો પિતા છે; તું જ અમારો વયસ્કૃત (વૃદ્ધિ-કર્તા) છે—અમે તારા જ જમાયો (સગાં) છીએ. સૈંકડો અને હજારો રૂપે ધનો તારી પાસે આવે છે, સુવીર (વીરબળ) લઈને; હે વ્રતપા (વ્રત-રક્ષક), અદાભ્ય (અજેય), તે બધું તારી તરફ જ વળે છે.

Mantra 11

त्वामग्ने प्रथममायुमायवे देवा अकृण्वन्नहुषस्य विश्पतिम् । इळामकृण्वन्मनुषस्य शासनीं पितुर्यत्पुत्रो ममकस्य जायते ॥

હે અગ્નિ, આયુની પૂર્ણતા ઇચ્છનાર માટે દેવોએ તને સૌપ્રથમ આયુ-શક્તિ તરીકે સ્થાપ્યો; નહુષ માટે તને વિશ્પતિ—કુલના અધિપતિ—બનાવ્યો. મનુષ્ય માટે તને ઇળા—પ્રેરિત વાણી/પ્રકાશ—રૂપે, ધર્મશાસનની શક્તિ તરીકે રચ્યો; કારણ કે તું પિતાના પુત્રરૂપે જન્મે છે, મમકના (મમક) પુત્ર તરીકે.

Mantra 12

त्वं नो अग्ने तव देव पायुभिर्मघोनो रक्ष तन्वश्च वन्द्य । त्राता तोकस्य तनये गवामस्यनिमेषं रक्षमाणस्तव व्रते ॥

હે અગ્નિ, હે દેવ, તારા દિવ્ય પાયુઓ—રક્ષાઓ—દ્વારા અમને, યજ્ઞદાન કરનાર મઘવોને, રક્ષા કર; અને હે વંદનીય, અમારી તનુ—દેહધારિત સત્તા—ને પણ રક્ષા કર. તું અમારા તોક—વંશ—નો, તનય—વર્ધમાન સંતાન—નો, અને ગવામ્—ગૌઓ/પ્રકાશકિરણો—નો ત્રાતા છે; નિમેષ વિના જાગૃત રહી, તારા વ્રત—ઋતના નિયમ—માં અમને સુરક્ષિત રાખ.

Mantra 13

त्वमग्ने यज्यवे पायुरन्तरोऽनिषङ्गाय चतुरक्ष इध्यसे । यो रातहव्योऽवृकाय धायसे कीरेश्चिन्मन्त्रं मनसा वनोषि तम् ॥

હે અગ્નિ, યજ્યને માટે તું અંતર પાયુ—અંતઃસ્થ રક્ષક—છે; અનિષઙ્ગ—આક્રમક—વિરુદ્ધ ચતુરક્ષ—ચાર આંખોવાળો જાગ્રત રક્ષક—રૂપે તું પ્રજ્વલિત થાય છે. તું રાતહવ્ય—અર્પિત હવિષવાળો—અને અવૃક—અહિંસક/નિર્દોષ—જન માટે આધારિત છે; અને હા, તું કીરે—ગાયક—ના પણ મંત્રને મનસા—મનથી—વશ કરે છે, તે વિચારશક્તિને.

Mantra 14

त्वमग्न उरुशंसाय वाघते स्पार्हं यद्रेक्णः परमं वनोषि तत् । आध्रस्य चित्प्रमतिरुच्यसे पिता प्र पाकं शास्सि प्र दिशो विदुष्टरः ॥

હે અગ્નિ, વિશાળ સ્તુતિ કરનાર વાઘત (યજમાન/સ્તુતક) માટે તું રેકણઃ (સમૃદ્ધિ)નું પરમ, અત્યંત ઇચ્છનીય શિખર જીતે છે—એ જ તારો દાન છે. ગરીબ માટે પણ તું ‘પ્રમતિ’—આગે દોરી જતી બુદ્ધિ—રૂપે પિતા કહેવાય છે; તું પાકતા (પરિપક્વ થતા)ને શાસન/શિક્ષા આપે છે, અને જાણનાર કરતાં પણ વધુ પૂર્ણ રીતે દિશાઓને જાણે છે.

Mantra 15

त्वमग्ने प्रयतदक्षिणं नरं वर्मेव स्यूतं परि पासि विश्वतः । स्वादुक्षद्मा यो वसतौ स्योनकृज्जीवयाजं यजते सोपमा दिवः ॥

હે અગ્નિ, જે નર સુયોજિત દક્ષિણા (દાન) સાથે યજ્ઞ કરે છે, તેને તું સર્વ તરફથી સિલાયેલ કવચની જેમ રક્ષે છે. જે નિવાસમાં સુખદ આશ્રય રચે છે, જે જીવને પોષે એવો યજ્ઞ અર્પે છે—તે દિવ્ય તેજસ્વી સ્વર્ગ તરફ ઉપર ઊઠે છે.

Mantra 16

इमामग्ने शरणिं मीमृषो न इममध्वानं यमगाम दूरात् । आपिः पिता प्रमतिः सोम्यानां भृमिरस्यृषिकृन्मर्त्यानाम् ॥

હે અગ્નિ, અમને આ શરણમાં સુરક્ષિત રીતે પહોંચાડ; આ માર્ગનું રક્ષણ કર, જેમાં અમે દૂરથી આવ્યા છીએ. તું ‘આપિ’—નિકટ સહાય—અને પિતા છે; સોમ્યજન (સોમ-ઇચ્છુકો) માટે તું પ્રમતિ—માર્ગદર્શક બુદ્ધિ—છે; અને મર્ત્યોમાં ઋષિ-કર્તા બનતી તારી ગતિશીલ શક્તિ તું જ છે.

Mantra 17

मनुष्वदग्ने अङ्गिरस्वदङ्गिरो ययातिवत्सदने पूर्ववच्छुचे । अच्छ याह्या वहा दैव्यं जनमा सादय बर्हिषि यक्षि च प्रियम् ॥

હે અગ્નિ, મનુની જેમ આવ; અઙ્ગિરસોની જેમ આવ; હે તેજસ્વી, યયાતિની જેમ ગૃહ-સદનમાં, પ્રાચીન રીત પ્રમાણે આવ. નજીક આવ; દૈવી જનને અહીં વહન કરી લાવ; તેમને બર્હિષિ (યજ્ઞ-ઘાસ) પર બેસાડ, અને પ્રિય અર્પણનું યજન કર.

Mantra 18

एतेनाग्ने ब्रह्मणा वावृधस्व शक्ती वा यत्ते चकृमा विदा वा । उत प्र णेष्यभि वस्यो अस्मान्त्सं नः सृज सुमत्या वाजवत्या ॥

આ મંત્ર-બ્રહ્મ વડે, હે અગ્નિ, તું બળમાં વૃદ્ધિ પામ—અથવા તે શક્તિ વડે જે અમે તારા માટે રચી છે, અથવા વિદ્યાથી. અને અમને શ્રેષ્ઠ તરફ આગળ દોરી જા; વાજવતી સુમતિથી અમને એકત્ર ગોઠવી દે, અમારામાં શુભ-મનોભાવ વહેવા દે.