Rig Veda 1.31.5: Mandala 1, Sukta 31, Mantra 5

Sukta 1.31

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने वृषभः पुष्टिवर्धन उद्यतस्रुचे भवसि श्रवाय्यः । य आहुतिं परि वेदा वषट्कृतिमेकायुरग्रे विश आविवाससि ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.31.5

Transliteration

tvám agne vṛṣabháḥ puṣṭí-várdhana údyata-sruce bhavasi śravā́yyaḥ | yá āhútim pári védā váṣaṭ-kṛ́tim ékāyur ágre víśa āvivā́sasi ||

Translation

હે અગ્નિ, તું વૃષભ છે—પુષ્ટિનો વર્ધક; જ્યારે સ્રુચિ (હવિષ-ચમચી) ઊંચી થાય ત્યારે તું શ્રવણયોગ્ય અને યશસ્વી બને છે. તું હુતિને સર્વત્રથી જાણે છે, અને તેને મુદ્રિત કરનાર ‘વષટ્’કારને પણ; તું આગળ રહેનાર એકમાત્ર પ્રાણ સમાન બની, જનસમુદાયોને આરાધનામાં પ્રવર્તાવે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वृषभः: bull; mighty one
• वृषभः: कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• पुष्टिवर्धनः: increasing prosperity/nourishment
• पुष्टिवर्धनः: कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्टि-वर्धन (समास-प्रातिपदिक; वर्ध् धातु)

• उद्यतस्रुचे: for the uplifted/raised ladle (i.e., for the offering-ladle held up)
• उद्यतस्रुचे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: उद्यत-स्रुच् (समास-प्रातिपदिक)

• भवसि: thou art / thou becomest
• भवसि: —
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• श्रवाय्यः: worthy of fame/praise
• श्रवाय्यः: कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: श्रवाय्य (प्रातिपदिक; √श्रु से ‘श्रवस्’ सम्बन्ध)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आहुतिम्: oblation
• आहुतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आहुति (प्रातिपदिक)

• परि: around; fully
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• वेदाः: thou knowest
• वेदाः: —
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)

• वषट्कृतिम्: the vaṣaṭ-call/vaṣaṭ-formula (its performance)
• वषट्कृतिम्: कर्म (वेदाः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वषट्-कृति (समास-प्रातिपदिक)

• एकायुः: of one life; having a single lifetime
• एकायुः: कर्तृ (यः-समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एक-आयुस् (समास-प्रातिपदिक)

• अग्रे: in front; at first; beforehand
• अग्रे: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverbial noun-form)
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)

• विशः: the clans/peoples
• विशः: कर्म (आविवाससि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• आविवाससि: thou dost cause to worship / thou dost make (them) serve; thou dost win (their) homage
• आविवाससि: —
• Type: Verb
• Root: √वास् (उपसर्ग: आ; धातु ‘वास्’ = ‘उपासने/सेवने’), (वैदिक) आविवास- (तीव्र/आवृत्ति-प्रयोग)