Sukta 155
Sukta 1.155
Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.155)
Viṣṇu
Triṣṭubh
આ સૂક્તમાં વિષ્ણુની સ્તુતિ કરવામાં આવે છે—વિશાળ, અજેય રક્ષક તરીકે, જે પ્રેરિત વિચારને જાગૃત કરે છે અને પર્વતશિખરો પર અડગ ઊભો રહે છે. તેમાં તેના બ્રહ્માંડવ્યાપી “વિસ્તૃત પગલાં”નું ગાન છે, જે લોકોને માપે છે અને તેમને આધાર આપે છે, અને તેની મહિમાને યજ્ઞના ઋતક્રમ તથા સ્પર્ધામાં વિજય સાથે જોડે છે. કવિ વિષ્ણુને એક તરફ વિશ્વમાપક તરીકે અને બીજી તરફ સદાય યુવાન, ઉપાસકોને સહાય કરવા આગળ વધતી શક્તિ તરીકે રજૂ કરે છે.
Mantras
Mantra 1
प्र वः पान्तमन्धसो धियायते महे शूराय विष्णवे चार्चत । या सानुनि पर्वतानामदाभ्या महस्तस्थतुरर्वतेव साधुना ॥
હે શૂરવીરો, વિષ્ણુ—મહાન વીર શક્તિ—માટે તમારું સ્તુતિગાન આગળ ધરો; જે શુદ્ધ સોમરસના આનંદથી મત્ત છે અને વિચારને જાગૃત કરે છે. જે પર્વતોના શિખરો પર અજય રહી ઊભો છે—વિસ્તૃત સત્તાવાળો—સારા અશ્વ સમો દૃઢ અને સીધો.
Mantra 2
त्वेषमित्था समरणं शिमीवतोरिन्द्राविष्णू सुतपा वामुरुष्यति । या मर्त्याय प्रतिधीयमानमित्कृशानोरस्तुरसनामुरुष्यथः ॥
હે ઇન્દ્ર–વિષ્ણુ, તમારાં બંને ત્વરિત પરાક્રમી દેવતાઓનું યુદ્ધ ખરેખર ઉગ્ર છે; સોમપાન કરનાર (સુતપા) તમારાં માટે સુરક્ષિત માર્ગને વિશાળ કરે છે. અને જ્યારે નશ્વર મનુષ્ય સામે શત્રુબળ ગોઠવાય, ત્યારે અગ્નિના દાહમાંથી પણ અને ધસી આવતી આફતમાંથી પણ તમે બંને રક્ષા કરો છો અને પસાર થવાનો માર્ગ વિસ્તારો છો.
Mantra 3
ता ईं वर्धन्ति मह्यस्य पौंस्यं नि मातरा नयति रेतसे भुजे । दधाति पुत्रोऽवरं परं पितुर्नाम तृतीयमधि रोचने दिवः ॥
આ બે (ઇન્દ્ર–વિષ્ણુ) તેની મહાન પુરુષત્વશક્તિને વધારતા જાય છે; બીજ અને ભોગ માટે બે માતાઓને નીચે તરફ દોરી લેવાય છે. પુત્ર પિતાના નીચલા અને ઊંચા નામને સ્થાપે છે, અને ત્રીજું નામ તે દ્યૌના પ્રકાશમય લોકમાં સ્થિર કરે છે.
Mantra 4
तत्तदिदस्य पौंस्यं गृणीमसीनस्य त्रातुरवृकस्य मीळ्हुषः । यः पार्थिवानि त्रिभिरिद्विगामभिरुरु क्रमिष्टोरुगायाय जीवसे ॥
તે—હા, તે જ—તેનું વીર્યમય પરાક્રમ અમે ગાઈએ છીએ: બળવાન રક્ષકનું, ‘વૃક’ (વરુ) વિનાનું, દાનશીલનું. જેણે ત્રણ પગલાંથી પૃથ્વી上的 લોકોને વિશાળ રીતે માપ્યા—વિસ્તૃત ગતિમય જીવન માટે, વિશાળ સ્તુતિગીત માટે.
Mantra 5
द्वे इदस्य क्रमणे स्वर्दृशोऽभिख्याय मर्त्यो भुरण्यति । तृतीयमस्य नकिरा दधर्षति वयश्चन पतयन्तः पतत्रिणः ॥
તેના બે પગલાં તો મર્ત્ય મનુષ્ય જોઈ શકે છે—પ્રકાશમય સ્વર્ગના દર્શન તરફ નજર રાખીને; પરંતુ તેનો ત્રીજો પગલું કોઈ પહોંચી શકતું નથી—ઉડતાં પંખીઓ પણ, પતંગિયાં સમા પંખવાળા, પોતાની ઉડાનમાં પણ નહીં.
Mantra 6
चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीँरवीविपत् । बृहच्छरीरो विमिमान ऋक्वभिर्युवाकुमारः प्रत्येत्याहवम् ॥
ચાર અને નવ્વે નામો સાથે મળીને તેણે બહુ-અરાવાળું ચક્ર ગતિમાં મૂક્યું—ફરતા વર્તુળ સમું—અને તેને તેના માર્ગોમાં વહેવા દીધું. વિશાળ-શરીરવાળો, ઋષિઓના ઋચાઓથી માપ કરતો, સદા-યુવાન, કદી બાળક ન બનનાર, યુદ્ધ માટે આગળ વધે છે.
Frequently Asked Questions
It praises Viṣṇu’s vast power—especially his famous ‘three strides’ by which he measures and secures the worlds—while asking for protection, stability, and a spacious life.
The mountain-summit imagery presents Viṣṇu as firm, unconquerable, and elevated above obstacles—symbolizing a stable cosmic support that the worshipper can rely on.
It is a Vedic way of saying Viṣṇu establishes the great spaces of existence—measuring out the world-regions so life, order, and the sacrifice can unfold securely.
Ask anything about Sukta 155 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
