
Sukta 1.156
Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.156)
Viṣṇu
Triṣṭubh
આ સંક્ષિપ્ત ત્રિષ્ટુભ સ્તુતિમાં વિષ્ણુને વિશાળ, પ્રાચીન અને ઋત (બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થા)ના ધારક તરીકે સ્તુત કરવામાં આવે છે; તેમને મિત્રની જેમ કૃપાળુ થવા અને સ્તોત્ર તથા યજ્ઞને સફળ બનાવવા પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. તેમાં વિષ્ણુની વ્યાપક ઉપસ્થિતિ, યજમાનને ‘ઋતના ભાગ’માં સ્થાપિત કરવાની તેમની ભૂમિકા, અને ઇન્દ્ર સાથેની તેમની દિવ્ય સહચરતા—જે યોગ્ય કર્મ અને અંતર્દૃષ્ટિને શક્તિ આપે છે—વિશેષરૂપે ઉજાગર થાય છે.
Mantra 1
भवा मित्रो न शेव्यो घृतासुतिर्विभूतद्युम्न एवया उ सप्रथाः । अधा ते विष्णो विदुषा चिदर्ध्यः स्तोमो यज्ञश्च राध्यो हविष्मता ॥
અમારા માટે મિત્ર સમા કૃપાળુ અને સ્નેહી થાઓ—ઘૃતથી સમૃદ્ધ અર્પણવાળો, વ્યાપક તેજવાળો, સીધા માર્ગે ચાલનાર અને વિશાળ વિસ્તરણવાળો. ત્યાર પછી, હે વિષ્ણુ, જાણકાર દ્વારા પણ, સ્તોત્ર અને યજ્ઞ હવિષ સાથે યોગ્ય રીતે સિદ્ધ થવા યોગ્ય છે.
Mantra 2
यः पूर्व्याय वेधसे नवीयसे सुमज्जानये विष्णवे ददाशति । यो जातमस्य महतो महि ब्रवत्सेदु श्रवोभिर्युज्यं चिदभ्यसत् ॥
જે વિષ્ણુને—પૂર્વકાળના ઋષિ અને છતાં સદા નવ્ય, સુબુદ્ધિને જગાડનાર—દાન અર્પે છે; અને જે તેના જન્મેલા મહત્ત્વનું મહાન રીતે વર્ણન કરે છે—તે મનુષ્ય પ્રેરિત શ્રવણશક્તિઓ (શ્રવઃ) વડે કઠિનથી જોડાય તેવું પણ નિશ્ચયે પ્રાપ્ત કરે છે.
Mantra 3
तमु स्तोतारः पूर्व्यं यथा विद ऋतस्य गर्भं जनुषा पिपर्तन । आस्य जानन्तो नाम चिद्विवक्तन महस्ते विष्णो सुमतिं भजामहे ॥
હે સ્તોતાઓ, તેને—પૂર્વ્યને—અમે એમ જાણીએ જેમ ઋતના ગર્ભને જાણીએ, જેને તે પોતાના જન્મથી જ પરિપૂર્ણ કરે છે. તેના નામને પણ જાણીને તેને પ્રગટ કહો; હે વિશાળ વિષ્ણુ, અમે તમારી સુમતિમાં ભાગીદાર બનીએ છીએ.
Mantra 4
तमस्य राजा वरुणस्तमश्विना क्रतुं सचन्त मारुतस्य वेधसः । दाधार दक्षमुत्तममहर्विदं व्रजं च विष्णुः सखिवाँ अपोर्णुते ॥
તેના વિષે રાજા વરુણ પોતાનું રાજસ દૃષ્ટિ-રક્ષણ ધારણ કરે છે; અશ્વિનો તેની ક્રતુ (કાર્યકારી ઇચ્છા) સાથે જોડાય છે; મરુત-વેધસ શક્તિ દિવસને શોધનાર ઉત્તમ વિવેક (દક્ષ)ને ધારણ કરે છે. અને વિષ્ણુ—મિત્ર—તેના માટે તેજસ્વી વ્રજ (પ્રકાશમય આવરણ/વાડો) પણ ઉઘાડી આપે છે.
Mantra 5
आ यो विवाय सचथाय दैव्य इन्द्राय विष्णुः सुकृते सुकृत्तरः । वेधा अजिन्वत्त्रिषधस्थ आर्यमृतस्य भागे यजमानमाभजत् ॥
જે દૈવી સહચર્યમાં આવ્યો છે—વિષ્ણુ, સદ્કર્મ કરનાર માટે વધુ પરિપૂર્ણ કલ્યાણકર્તા—તે ઇન્દ્ર માટે અંતરમાં રહેલા પ્રેરિત ઋષિ (વેધા)ને જગાડે છે. ત્રિ-આસનમાં સ્થિત રહી, તેણે યજમાનને ઋતના ભાગે—આર્ય, સત્ય-વ્યવસ્થાના ઉન્નત અંશે—વહેંચી આપ્યો.
It praises Viṣṇu as a vast, ancient power who supports Ṛta (cosmic order) and makes the hymn and sacrifice succeed when offered correctly.
Mitra represents friendliness, harmony, and right dealing. The hymn asks Viṣṇu to be similarly gracious—so the worshipper’s path and ritual remain aligned with Ṛta.
It means Viṣṇu helps the yajamāna participate in the rightful order of things—receiving an auspicious portion through truthful intention, proper offering, and noble conduct.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.