
Sukta 1.154
Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.154)
Viṣṇu
Triṣṭubh
આ સૂક્ત વિષ્ણુના વીર્યસભર “વિસ્તૃત પગલાંઓ”નું ગાન કરે છે, જેના દ્વારા તે પૃથ્વીના વિસ્તારોને માપે છે, પરમ સ્થાનને સ્થિર કરે છે, અને સ્વર્ગ તથા પૃથ્વીને ત્રિગુણ આધારરૂપે ધારણ કરે છે. અંતે તે વિષ્ણુના “પરમ પદ” (પરમં પદમ)ના દર્શન સુધી પહોંચે છે—એક તેજોમય, ઇચ્છિત નિવાસ, જ્યાં પ્રકાશમય “ગાયો” (કિરણો/અંતર્દૃષ્ટિઓ) અવિરત ગતિ કરે છે, અને ઉપાસકને તે પરમ પ્રકાશ તરફ આમંત્રિત કરે છે.
Mantra 1
विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि । यो अस्कभायदुत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायः ॥
હવે હું વિષ્ણુના વીર્ય (વીર પરાક્રમો) પ્રગટ કરું છું: જેમણે પાર્થીવ રાજાંસિ—પૃથ્વીના લોકવિસ્તારો—માપ્યા; જેમણે ઉચ્ચ સધસ્થ (ઉચ્ચ સ્થાન)ને આધાર આપ્યો; અને ઉરુગાય (વિસ્તૃત-ગીત) સ્તુત વિષ્ણુ ત્રિધા—ત્રિગુણ ગતિ—રૂપે પગલાં ભરી આગળ વધ્યા.
Mantra 2
प्र तद्विष्णुः स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥
અતએવ વિષ્ણુનું સ્તવન તેના પરાક્રમથી થાય છે—ભયંકર ભટકતા મૃગ સમાન, પર્વતશિખરો પર નિવાસ કરનાર. જેના વિશાળ ત્રણ વિક্ৰমણોમાં સર્વ ભૂવનો પોતાનું નિવાસસ્થાન પામે છે.
Mantra 3
प्र विष्णवे शूषमेतु मन्म गिरिक्षित उरुगायाय वृष्णे । य इदं दीर्घं प्रयतं सधस्थमेको विममे त्रिभिरित्पदेभिः ॥
વિષ્ણુ માટે અમારી મનોભાવના બળપૂર્વક આગળ વધે—ગિરિક્ષિત, ઉરુગાય, વृषણ; જે એકલો જ આ દીર્ઘ, વિસ્તૃત સધસ્થાનને માત્ર ત્રણ પગલાંથી માપી ગયો.
Mantra 4
यस्य त्री पूर्णा मधुना पदान्यक्षीयमाणा स्वधया मदन्ति । य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ॥
જેનાં ત્રણ પદ મધુથી પરિપૂર્ણ છે—અક્ષય, સ્વધા દ્વારા આનંદિત. અને જે એકલો જ પૃથ્વી તથા દ્યૌને ત્રિધાતુ આધારરૂપે ધારણ કરી, સર્વ ભૂવનોને સંભાળે છે.
Mantra 5
तदस्य प्रियमभि पाथो अश्यां नरो यत्र देवयवो मदन्ति । उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था विष्णोः पदे परमे मध्व उत्सः ॥
અમે તે પ્રિય માર્ગને પ્રાપ્ત કરીએ, જ્યાં દેવને શોધનારા નર આનંદિત થાય છે. કારણ કે એ જ ઉરુક્રમ (વિષ્ણુ)નું સાચું બંધુત્વ છે; વિષ્ણુના પરમ પદમાં મધુર આનંદનો સ્રોત છે.
Mantra 6
ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं पदमव भाति भूरि ॥
અમે તમારાં બંનેનાં તે નિવાસસ્થાનોને પહોંચવા ઇચ્છીએ છીએ, જ્યાં બહુ-શૃંગવાળી ગાયો—પ્રકાશમાન જ્ઞાનની કિરણો—થાક વિના ગતિ કરે છે. ત્યાં જ ઉરુગાય (વિશાળ-ગાયક) વૃષભ, વ્યાપક એકના, પરમ પદનું તેજ બહુ પ્રકાશે ઝળહળે છે.
It praises Viṣṇu as the wide-strider who measures and orders the worlds through his three strides, and it points to his highest, radiant “supreme step” (paramaṃ padam).
They describe Viṣṇu establishing the threefold cosmic order—often understood as earth, midspace, and heaven—and also symbolize an ascent to a highest station of light and truth.
“Paramaṃ padam” means Viṣṇu’s supreme step or highest place. The hymn treats it as a shining, sought-after realm—an image of the ultimate luminous goal for seers and worshippers.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.