Ayodhya in the Ramcharitmanas

હું અયોધ્યા પુરીને નમસ્કાર કરું છું, જે અત્યંત પાવન છે, અને સરયૂ નદીને, જે કલિયુગના કલુષોને નષ્ટ કરે છે। પછી હું તે નગરના સ્ત્રી-પુરુષોને પ્રણામ કરું છું, જેમના પર પ્રભુની મમતા થોડી ન હતી, એટલે અત્યધિક હતી। સીતાના નિંદકોના પાપોના પ્રવાહને…

રામે સુગ્રીવ અને વિભીષણ બંનેને શરણ આપી, એ બધા જાણે છે. તેમના નામે અનેક ગરીબોને કૃપા કરી; તેની ઉત્તમ કીર્તિ લોક અને વેદમાં વિરાજમાન છે. રામે ભાલુ અને વાનરની સેના ભેગી કરી, અને સેતુ બનાવવામાં તેમનો શ્રમ ઓછો નહોતો. પણ નામ લેતાં જ ભવસિંધુ…

આ રીતે બધા સંશય દૂર કરીને, ગુરુના ચરણકમળની ધૂળ મસ્તક પર ધારણ કરીને, પછી બધાને હાથ જોડીને વિનવણી કરું છું, જેથી આ કથા કહેવામાં કોઈ દોષ ન લાગે, હવે શિવને શ્રદ્ધાપૂર્વક મસ્તક નમાવીને, રામના ગુણોની નિર્મળ ગાથા વર્ણન કરું, સંવત સોળ સો…

વેદ અને પુરાણ કહે છે કે તેનાં દર્શન, સ્પર્શ, સ્નાન અને પાનથી પાપ નાશ પામે છે. આ પવિત્ર નદીનું માહાત્મ્ય અમર્યાદ અને અત્યંત મહાન છે; નિર્મળ બુદ્ધિવાળી શારદા પણ તેનું વર્ણન કરી શકતી નથી. શ્રીરામનું નિવાસસ્થાન આપતી આ સુંદર નગરી સર્વ લોકમાં…

શ્રોતા ત્રણ પ્રકારના છે - નગર, ગામ અને શહેર જે નદીના બંને કિનારા પર સ્થિત છે; અને સંતોની સભા અનુપમ અયોધ્યા છે, જે સર્વ મંગલનું મૂળ છે.

આવી રીતે વિચારીને હું પોતાના મોહને પ્રગટ કરું છું. હે નાથ, પોતાના દાસ પર દયા કરીને તે દૂર કરો. રામ નામનો અમિત પ્રભાવ છે. સંતો, પુરાણો અને ઉપનિષદો તેનું ગાન કરે છે. અવિનાશી શંભુ, શિવ ભગવાન, જ્ઞાન અને ગુણનો ભંડાર, નિરંતર તેનો જાપ કરે છે.…

હે સુખરાશિ, જો તમે મારા પર પ્રસન્ન છો અને સત્યરૂપે મને પોતાની દાસી જાણો છો, તો હે પ્રભુ, વિવિધ પ્રકારે રઘુનાથની કથા કહીને મારું અજ્ઞાન દૂર કરો. જેનું ઘર સુરતરુની નીચે છે, તે દરિદ્રતાથી ઉત્પન્ન થયેલ દુઃખ કેવી રીતે સહી શકે? હે શશિભૂષણ…

અજ્ઞાની પોતાના ભ્રમને સમજતા નથી, અને જડ પ્રાણી પ્રભુ પર મોહનો આરોપ કરે છે. જેમ આકાશમાં વાદળના થર જોઈને કુબુદ્ધિ માણસો કહે છે કે સૂર્ય ઢંકાઈ ગયો છે. અને જેમ આંખ પર આંગળી દબાવીને જે જુએ છે તેને બે ચંદ્ર પ્રગટ દેખાય છે. હે ઉમા, રામ પર વિષયિક…

ત્યાં હે બાળક, વિશાળ ભોગો ભોગીને કંઈક સમય વીત્યા પછી તમે અયોધ્યાના રાજા થશો, ત્યારે હું તમારો પુત્ર થઈશ.

બધા દેવો પોતપોતાના ધામે ગયા, અને પૃથ્વી પણ મનમાં વિશ્રામ પામી સ્થિર થઈ। બ્રહ્માએ જે કંઈ આજ્ઞા આપી હતી, તે દેવો આનંદિત થઈ તેનું પાલન કરવામાં કોઈ વિલંબ ન કર્યો। તેઓએ પૃથ્વી પર વનચરોના દેહ ધારણ કર્યા, અને તેમાં અતુલ બળ અને પ્રતાપ હતા। પર્વત…

કૈકેય રાજાની પુત્રી કૈકેયી અને સુમિત્રા, બંનેએ સુંદર પુત્રને જન્મ આપ્યો. તે આનંદ, સંપત્તિ, સમય અને સમાજને શારદા અને શેષનાગ પણ કહી ન શકે. અવધપુરી આ પ્રકારે શોભી ઊઠી, માનો રાત્રિ સ્વયં પોતાના સ્વામીને મળવા આવી હોય. સૂર્યને જોઈને તે માનો…

દૂતોને અયોધ્યાપુર મોકલો, તે જઈને રાજા દશરથને બોલાવીને અહીં લઈ આવે. કૃપાળુ રાજા આનંદિત થઈને બોલ્યા, 'ખૂબ સારું', અને તે જ સમયે દૂતોને બોલાવીને મોકલી દીધા. પછી તેમણે બધા પ્રમુખ નાગરિકોને બોલાવ્યા, અને તે બધા આવીને આદરથી શીશ નમાવ્યું. તેમને…

સમાચાર સાંભળીને ભૃગુવંશના નાયક ક્રોધે આવ્યા અને તેમણે અનેક પ્રકારે ક્રૂર આંખો બતાવી. રામનું બલ જોઈને પરશુરામે પોતાનું ધનુષ રામને આપ્યું અને ઘણી વિનંતી કરીને વનને ચાલ્યા ગયા. હે રાજન, જેમ રામ અતુલ બલવાળા છે તેમ લક્ષ્મણ પણ તેજનો ભંડાર છે.…

એમ કહીને તેઓ નાના પ્રકારના વસ્ત્ર ધારણ કરી નીકળી પડ્યા, અને આનંદથી ઢોલ વગાડવા લાગ્યા, જે ગુંજારવા લાગ્યા. બધા લોકોને સમાચાર મળ્યા, અને ઘરેઘરે બધાઈ અને આનંદ થવા લાગ્યા. ચૌદ લોક જનકનંદિની સીતા અને રઘુકુળશિરોમણિ રામના લગ્નથી આનંદથી ભરાઈ ગયા.…

પછી અનેક પ્રકારની વાનગીઓથી ભોજનની તૈયારી થઈ, અને જનકે વરાતિયોને બોલાવી મોકલ્યા. અનૂપમ વસ્ત્રો માર્ગમાં આસનરૂપે પથરાયા, અને રાજા પોતાના પુત્રો સહિત નીકળ્યા. તેમણે આદરથી સૌના ચરણ ધોયા, અને યથાયોગ્ય પિડામાં બેસાડ્યા. જનકે અયોધ્યાપતિના ચરણ…

અયોધ્યાના સ્વામી અંદર જવા માંગે છે, અંદર સંદેશ મોકલો। આ સાંભળીને સચિવ, બ્રાહ્મણ, સભ્ય અને રાજા પોતે પ્રેમમાં વશ થયા।

બધું સામાન આ રીતે તૈયાર કરીને જનકે અયોધ્યાને મોકલ્યું. વરાત જશે એવું સાંભળીને બધી રાણીઓ વ્યાકુળ થઈ ગઈ, જેમ થોડા પાણીમાં માછલીઓનો ઝુંબડ. વારંવાર સીતાને ખોળામાં લેતી, આશીર્વાદ આપી શીખવણ આપતી. તું સદા પતિને પ્રિય રહે, આ અમારો આશીર્વાદ કે…

શ્રી રામની છબી જોઈને રાણીઓ અત્યંત અનુરાગથી ભરાઈ ગઈ, અને પ્રેમમાં વશ થઈને વારંવાર તેમના ચરણોમાં લાગી. તેમનમાં લાજ ન રહી, કેમ કે પ્રીતિએ તેમના હૃદય ભરી દીધા. આવો સહજ સ્નેહ કેવી રીતે વર્ણવી શકાય? તેમણે રામ અને તેમના ભાઈઓને સુગંધિત ઉબટણ…

દેવતાઓ આનંદથી ફૂલો વરસાવે છે અને અપ્સરાઓ ગાન ગાય છે। અયોધ્યાપતિ આનંદિત મને નગારા વગાડતા અયોધ્યા નગરી તરફ પ્રયાણ કરે છે।

વચ્ચે વચ્ચે ઉત્તમ સ્થાનો પર વિશ્રામ કરતા અને માર્ગના લોકોને સુખ આપતા, અયોધ્યાની નજીક પવિત્ર દિવસે વિવાહયાત્રા પહોંચી આવી.