મંદોદરી

અચિંત્ય કર્મવાળા રામે દશગ્રીવને હત કર્યો તે જોઈ ત્યાં મંડોદરી પોતાના પતિ માટે દયનીય બની શોકથી વિલાપ કરવા લાગી.

ત્યાં કપિએ મંદોદરીને શયન કરતી જોઈ—કિરણમય, કનકવર્ણા અને મુક્તા-મણિ જડિત ભૂષણોથી અતિશય અલંકૃત; જાણે પોતાની જ તેજસ્વિતાથી ઉત્તમ ભવનને શોભાવતી હોય; તે અંતઃપુરની પ્રિય મહારાણી હતી.

કામથી વ્યાકુલ થયેલા તેને મન્દોદરીએ મધુર વાણીથી કહ્યું: ‘મહેન્દ્ર સમાન પરાક્રમી તને, સીતા સાથે શું કામ?’

પતિના મસ્તક જોતા મંદોદરી મૂર્છિત પડી, વ્યાકુળ થઈ પૃથ્વી પર પડી. યુવતીઓનો સમૂહ રડતા ઉઠી ધસ્યો, તેને ઉઠાવી રાવણ પાસે આવ્યા. પતિની અવસ્થા જોઈ તેઓ રડી પડ્યા, વાળ સૂટા, શરીર સંભારાતા ન આવ્યું. છાતી પર અનેક પ્રકારે થાબા મારી, રડતા રડતા તેમણે…

તેમને વરદાન આપીને બ્રહ્મા ચાલ્યા ગયા, અને તે બધા આનંદિત થઈને પોતાના ઘરે આવ્યા. માયાની પુત્રીનું નામ મંદોદરી હતું, જે અત્યંત સુંદરી અને સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતી. તે જ માયાએ તેને લાવીને રાવણને આપી, એ જાણીને કે તે રાક્ષસોનો સ્વામી થશે. તેને…

હનુમાન વૃક્ષનાં પર્ણોમાં છુપાઈ રહ્યા અને વિચાર કરવા લાગ્યા, "ભાઈ, હું શું કરું?" તે જ સમયે રાવણ ત્યાં આવ્યો, ઘણી સજી-ધજી સ્ત્રીઓ સાથે। દુષ્ટે સીતાને ઘણા પ્રકારે સમજાવી, સામ, દાન, ભય અને ભેદ બતાવ્યા। રાવણે કહ્યું, "સાંભળ સુંદરમુખી…

વ્યાસજીએ કહ્યું: તેના વચનો સાંભળીને, વિદેહરાજની પુત્રી સીતાએ મંદોદરીના પતિને ભાગ્યવશ એક દિવ્ય સંન્યાસી સમજીને આ પ્રમાણે ઉત્તર આપ્યો।

હે તન્વંગી! મંદોદરીની જેમ, જેણે એક શુભ રાજા અને અનુકૂળ પતિનો ત્યાગ કર્યો હતો અને પછી કામથી પીડિત અને મોહથી વ્યાકુળ થઈને એક ધૂર્તને પતિ બનાવ્યો.

મંદોદરી, કૌસલ્યા, સુભદ્રા, કૌરવી, રેવતી, સત્યભામા, કાલિન્દી અને લક્ષ્મણા।

ત્યારબાદ રમ્ય અને વિચિત્ર વનોમાં તથા નદીઓના રેતાળ કાંઠાઓ પર તે તેણી સાથે ક્રીડા કરવા લાગ્યો—જેમ રાવણ મન્દોદરી સાથે।

તે ‘મંદોદરી’ તરીકે વિખ્યાત છે; પતિપ્રાપ્તિ માટે તપ કરે છે અને ઉમાના પ્રિય શુભ પ્રભુ (શિવ)ને જ વર માની આરાધના કરે છે।

તે પાપીને કુંભકર્ણે, વિભીષણે અને વારંવાર મંદોદરીએ રોક્યો— “સીતાને મુક્ત કર, મુક્ત કર!” એમ કહીને.