ઇન્દ્રજીત in the Ramcharitmanas

તેનો સુખ, સંપત્તિ, પુત્ર, સેના અને સહાયક, તેની જય, પ્રતાપ, બળ, બુદ્ધિ અને મહિમા, બધા નિત નવા અને વધતા જતા, જેમ દરેક લાભથી લોભ વધે છે. અતિબળ કુંભકર્ણ તેનો ભાઈ હતો, જેના જેવો જગતમાં કોઈ પ્રતિભટ ન હતો. તે પાન કરીને છ માસ સૂતો, અને જાગતા જ…

પછી તેણે ફરી મેઘનાદને બોલાવ્યો, તેને શિખામણ આપી અને તેનું બળ અને વૈર વધાર્યું. જે દેવ યુદ્ધમાં ધીરવાન અને બલવાન છે, અને જેમને લડવાનો અભિમાન છે, તેમને યુદ્ધમાં જીતીને બાંધેલા અહીં લાવ. એમ પુત્ર ઊઠ્યો અને પિતાની આજ્ઞાનું પાલન કર્યું. આ રીતે…

ઇંદ્રજીતને જે કંઈ કહ્યું, તે બધું એવું લાગે કે પહેલેથી જ કરી રાખ્યું હતું. પહેલા જેમને આજ્ઞા આપી, તેમના ચરિત્ર સાંભળો જે તેમણે કર્યા. ભયંકર રૂપ વાળા બધા પાપી, રાક્ષસોના સમૂહ દેવતાઓને પીડા આપનારા હતા. દાનવોનો સમૂહ ઉપદ્રવ કરતા, માયાથી અનેક…

પુત્રના વધને સાંભળીને લંકાપતિ ક્રોધે ભરાયો અને તેણે બળવાન મેઘનાદને મોકલ્યો. હે પુત્ર, આને મારવો નહિ, આને બાંધી લાવ. આ વાનરને જોઈએ અને જાણીએ કે આ ક્યાંથી આવ્યો છે. અતુલ્ય યોદ્ધા ઇન્દ્રજિત ચાલ્યો, ભાઈના મૃત્યુને સાંભળીને તેમાં ક્રોધ ઉમટી…

તેણે બ્રહ્માસ્ત્ર સાધ્યું અને વાનરે મનમાં વિચાર કર્યો - જો હું બ્રહ્મબાણનો માન ન કરું તો તેની અપાર મહિમા નષ્ટ થઈ જશે.

તેણે બ્રહ્માસ્ત્રથી વાનરને માર્યો, પણ પડતા જ વાનરે શત્રુ સેનાનો સંહાર કરી નાખ્યો. તેણે જોયું કે વાનર મૂર્છિત થયો છે, નાગપાશથી બાંધીને તેને લઈ ગયો. હે ભવાની, સાંભળ, જેના નામનો જાપ કરીને જ્ઞાની પુરુષો સંસારના બંધન કાપે છે. તેના દૂતનું બંધન…

હું તારા દાંત તોડવાને સમર્થ છું, પણ રઘુનાથે મને આજ્ઞા આપી નથી. મને એટલો રાગ આવે છે કે હું તારા બધા દસ મોં ફોડી નાખીશ, પછી લંકાને પકડીને સમુદ્રમાં ડુબાડી દઈશ. તારી લંકા ગૂલરના ફળ જેવી છે, અને તમે બધા અસંખ્ય જંતુઓ તેની અંદર નિર્ભયપણે રહો છો.…

કોટિના મેઘનાદ જેવા શૂરવીર યોદ્ધાઓ હર્ષથી ઊઠ્યા. તે વાનરના ચરણ પર ઝપટ્યા, પણ તે હલ્યા નહીં, અને ફરી માથું નમાવીને બેસી ગયા. વાનરનું ચરણ ભૂમિ છોડતું નહોતું, તે જોઈને શત્રુનો ગર્વ ભાગી ગયો; જેમ કોટિ વિઘ્નોથી ઘેરાયેલા હોવા છતાં સંતનું મન નીતિ…

ભયભીત વાનર ભાગવા લાગ્યા, છતાં હે ઉમા, તે અંતે વિજય મેળવવાના હતા. કોઈ બૂમ પાડે છે, 'અંગદ અને હનુમાન ક્યાં છે? નલ, નીલ અને બળવાન દ્વિવિદ ક્યાં છે?' હનુમાને સાંભળ્યું કે તેનું પોતાનું સૈન્ય વ્યાકુળ થયું છે. બળવાન હનુમાન પશ્ચિમ દરવાજે નિયુક્ત…

વૈર છોડીને વૈદેહીને પાછી આપો. કૃપાનિધિ જે ભક્તોના પરમ પ્રિય છે, તેમનું ભજન કરો. તેમના વચન રાવણને બાણ સમાન લાગ્યા. 'જા, અભાગ્ય, અને બીજે જઈને તારું મોઢું કાળું કર.' 'તું વૃદ્ધ થયો છે, અન્યથા હું તને મારી નાખત. હવે મને ફરી તારી આંખો ન બતાવ.'…

મેઘનાદે સાંભળ્યું કે વાનરો ફરીથી આવીને ગઢને ઘેરી લીધો છે, ત્યારે વીરે કિલ્લામાંથી ઉતરીને નગારા વગાડતા તેમના સામે ચાલ્યો.

ક્યાં છે કૌશલના બે ભાઈ, સઘળા લોકમાં પ્રસિદ્ધ ધનુર્ધર? ક્યાં છે નલ, નીલ, દ્વિવિદ, સુગ્રીવ, અંગદ અને બળની સીમા હનુમાન? ક્યાં છે પોતાના ભાઈનો વિશ્વાસઘાત કરનાર વિભીષણ? આજે સૌને અને તેને પણ બળજબરીથી મારી નાખીશ. એમ કહીને તેણે કઠોર બાણ ધનુષ્ય પર…

તેણે દરેક પર દસ દસ તીર માર્યા, અને વાનર વીરો ભૂમિ પર પડ્યા. બળમાં ધીરજવાળા મેઘનાદે સિંહનાદ કરી ગર્જના કરી.

સેનાને સંકટમાં જોઈને પવનસુત હનુમાન ક્રોધિત કાળની જેમ દોડ્યા. તેણે તરત જ એક વિશાળ પર્વતશિલા ઉખેડી ને અત્યંત રોષમાં મેઘનાદ પર ફેંકી. તે આવતો જોઈને મેઘનાદ આકાશમાં ગયો, તેનો રથ, સારથી અને ઘોડા સઘળા ઓઝલ થઈ ગયા. હનુમાને વારંવાર લલકાર્યો, પણ…

ઘાયલ વીર કેવા રીતે શોભતા હતા? કિંસુકના ફૂલોથી યુક્ત વૃક્ષના જેવા. લક્ષ્મણ અને મેઘનાદ, બંને યોદ્ધા, અત્યંત ક્રોધથી એકબીજા સાથે ભિડ્યા. એક બીજાને જીતી શકતો નહોતો; રાક્ષસ છલ, બળ અને અનીતિથી યુદ્ધ કરતો હતો. ત્યારે અનંત એટલે લક્ષ્મણ ક્રોધથી…

મેઘનાદ જેવા સો કરોડ યોદ્ધાઓ તેને ઉઠાવવા તત્પર રહ્યા। જગતનો આધાર એવો શેષ કેવી રીતે ઉઠે? તે બધા લજ્જિત થઈને ચાલ્યા ગયા।

દિવસના અંતે બંને સેનાઓ પાછી ફરી; યુદ્ધમાં વીર યોદ્ધાઓને ઘણી થાક લાગી। રામની કૃપાથી વાનર સેનાનું બળ વધ્યું, જેમ તૃણ મળે ત્યારે અગ્નિ અત્યંત પ્રજ્વલિત થાય છે। રાક્ષસો દિવસ અને રાતમાં ક્ષીણ થતા ગયા, જેમ પોતાના મુખે કહેવાય ત્યારે સુકૃતનો નાશ…

મેઘનાદ માયામય રથ પર ચડીને આકાશમાં ગયો। તેણે ભયંકર હાસ કરીને ગર્જના કરી અને વાનર સેનામાં ભય ઉત્પન્ન થયું.

હે ભવાની, રામના સગુણ ચરિત્રો તર્કથી, બુદ્ધિના બળથી કે વાણીથી નહિ જાણી શકાય. એમ વિચારીને જે જ્ઞાની અને વિરક્ત છે, તે બધા તર્ક છોડીને રામનું ભજન કરે છે. મેઘનાથે સૈન્યને વ્યાકુલ કર્યું; પછી પ્રગટ થઈને દુર્વચન બોલવા લાગ્યો. જામવંતે કહ્યું…

મેઘનાદનું મૂર્છા જાગી; પિતાને જોઈ તેને અત્યંત લાજ લાગી. તરત જ તે એક મોટા પર્વતની ગુફામાં ગયો; અજીત થવા એવો યજ્ઞ કરીશ એવો મનમાં નિશ્ચય કર્યો. અહીં વિભીષણે મંત્ર વિચાર્યો: સાંભળો, નાથ, તમારું બળ અતુલ અને ઉદાર છે. મેઘનાદ અપવિત્ર યજ્ઞ કરે છે…