Adhyaya 165

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सावित्रीं लोकमातरम् । महा पापप्रशमनीं सोमेशादीशदिक्स्थिताम्

Īśvara dijo: Entonces, oh Gran Diosa, debe uno ir hacia Sāvitrī, la Madre de los mundos—la que apacigua los graves pecados—situada en la dirección que comienza por (el rumbo de) Someśa.

Verse 2

संयतात्मा नरः पश्येत्तत्र तां नियतात्मवान्

El hombre de dominio propio y mente disciplinada debe contemplarla allí.

Verse 3

ब्रह्मणा यष्टुकामेन सावित्री सहधर्मिणी । कृता तां बलतो ज्ञात्वा गायत्रीं कोपमाविशत्

Cuando Brahmā, deseoso de celebrar un sacrificio, tomó a Sāvitrī como consorte legítima, Gāyatrī—al saber que aquello se hizo por la fuerza—fue presa de la ira.

Verse 4

ततः संत्यज्य सा देवी ब्रह्माणं कमलोद्भवम् । सपत्नीरोषसन्तप्ता प्रभासं क्षेत्रमाश्रिता

Entonces la Diosa, dejando a Brahmā, el nacido del loto, afligida por la ira surgida de la rivalidad de una coesposa, se refugió en el campo sagrado de Prabhāsa.

Verse 5

तपः करोति विपुलं देवैरपि सुदुःसहम् । तत्र स्थले स्थिता देवी साऽद्यापि प्रियदर्शना

Allí realiza una austeridad inmensa, difícil de soportar incluso para los dioses; permaneciendo en ese mismo lugar, la Diosa sigue allí hasta hoy, grata de contemplar.

Verse 6

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं सा परित्यक्ता सावित्री ब्रह्मणा पुरा । गायत्री च कथं प्राप्ता केन चास्य निवेदिता

La Bienaventurada Diosa dijo: «¿Por qué razón fue abandonada antaño Sāvitrī por Brahmā? ¿Y cómo llegó Gāyatrī a él, y por quién le fue presentada?»

Verse 7

कीदृशीं तां च गायत्रीं लब्धवान्पद्मसंभवः । यस्तां पत्नीं समुत्सृज्य तस्यामेव मनो दधौ

¿Y cómo era aquella Gāyatrī que obtuvo el Nacido del Loto (Brahmā), él que, dejando a su esposa, fijó su mente únicamente en ella?

Verse 8

कस्य सा दुहिता देव किमर्थं च विवाहिता । एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

Oh Señor, ¿de quién era hija ella y con qué propósito fue desposada? Todo esto despierta mi curiosidad—dígnate contarlo debidamente, tal como en verdad sucedió.

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावित्र्याश्चरितं महत् । यथा सा ब्रह्मणा त्यक्ता गायत्री च विवाहिता

Īśvara dijo: «Escucha, oh Diosa; relataré la gran historia de Sāvitrī: cómo fue abandonada por Brahmā y cómo Gāyatrī fue desposada».

Verse 10

पुरा बुद्धिः समुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । इति वेदा मया प्रोक्ता यज्ञार्थं नात्र संशयः

Antaño surgió una intención en Brahmā, de nacimiento inmanifestado: «Los Vedas han sido proclamados por mí para el fin del sacrificio (yajña); de ello no hay duda».

Verse 11

यज्ञैः संतर्पिता देवा वृष्टिं दास्यंति भूतले । ततश्चौषधयः सर्वा भविष्यंति धरातले

Saciados por los sacrificios, los dioses concederán lluvia sobre la tierra; y entonces todas las hierbas medicinales y los cultivos prosperarán en el suelo.

Verse 12

तस्मात्संजायते शुक्रं शुक्रात्सृष्टिः प्रवर्तते । सृष्ट्यर्थं सर्वलोकानां ततो यज्ञं करोम्यहम्

De ahí nace la potencia generadora; de esa potencia procede la creación. Por ello, para dar origen a todos los mundos, emprendo el sacrificio sagrado (yajña).

Verse 13

दृष्ट्वा मां यज्ञ आसक्तं ये च विप्रा धरातले । ते यज्ञान्प्रचरिष्यंति शतशोऽथ सहस्रशः

Al verme entregado al yajña, los brahmanes sobre la tierra propagarán los sacrificios: por cientos, y aun por miles.

Verse 14

एवं स निश्चयं कृत्वा यज्ञार्थं सुरसुंदरि । तीर्थं निवेशयामास पुष्करं नाम नामतः

Así, habiendo tomado su resolución por causa del yajña, oh doncella divina, estableció allí un tīrtha, un vado sagrado, célebre por el nombre de Puṣkara.

Verse 15

यज्ञवाटो महांस्तत्र आसीत्तस्य महात्मनः । तत्र देवर्षयः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः

Allí, para aquel magnánimo, se alzaba un vasto recinto sacrificial (yajñavāṭa); y allí se congregaron todos los sabios divinos, y los dioses, con Indra a la cabeza.

Verse 16

समायाता महादेवि यज्ञे पैतामहे तदा । पुण्यास्तेऽपि द्विजश्रेष्ठास्तत्रर्त्विजः प्रजज्ञिरे

Entonces, oh gran Diosa, se congregaron para aquel yajña Paitāmaha; y allí, esos meritorios, los mejores de los dos veces nacidos, llegaron a ser los ṛtvijas, sacerdotes oficiantes.

Verse 17

सावित्री लोकजननी पत्नी तस्य महात्मनः । गृहकार्ये समासक्ता दीक्षा कालव्यतिक्रमात् । अध्वर्युणा समाहूता सावित्री वाक्यमब्रवीत्

Sāvitrī, madre de los mundos y esposa de aquel magnánimo, estaba absorta en los quehaceres del hogar; y como se estaba sobrepasando el tiempo de la dīkṣā (consagración), el sacerdote Adhvaryu la mandó llamar—entonces Sāvitrī pronunció estas palabras.

Verse 18

सावित्र्युवाच । अद्यापि न कृतो वेषो न गृहे गृहमण्डनम् । लक्ष्मीर्नाद्यापि संप्राप्ता न भवानी न जाह्नवी

Dijo Sāvitrī: «Aún no se ha preparado mi atuendo, ni se ha engalanado la casa. Lakṣmī todavía no ha llegado—tampoco Bhavānī, ni Jāhnavī».

Verse 19

न स्वाहा न स्वधा चैव तथा चैवाप्यरुंधती । इन्द्राणी देवपत्न्योऽन्याः कथमेकाकिनी व्रजे

«No están aquí ni Svāhā ni Svadhā, ni tampoco Arundhatī; ni Indrāṇī ni las demás esposas de los dioses. ¿Cómo he de ir allí yo sola?»

Verse 20

उक्तः पितामहो गत्वा पुलस्त्येन महात्मना । सावित्री देव नायाति प्रसक्ता गृहकर्मणि

Entonces el magnánimo Pulastya fue e informó a Pitāmaha: «Oh dios, Sāvitrī no viene—está ocupada en las labores del hogar».

Verse 21

त्वत्पत्नी किमिदं कर्म फलेन संप्रवर्तते । तच्छ्रुत्वा दीक्षितो वाचं शिखी मुंडी मृगाजिनी

«¿Qué es esta conducta de tu esposa—qué fruto puede venir de ello?» Al oír esas palabras, el consagrado—con la śikhā, la cabeza rapada y vestido con piel de ciervo—reaccionó.

Verse 22

पत्नीकोपेन संतप्तः प्राह देवं पुरंदरम्

Ardiendo de ira por causa de su esposa, habló al dios Purandara (Indra).

Verse 23

गच्छ मद्वचनाच्छक्र पत्नीमन्यां कुतश्चन । गृहीत्वा शीघ्रमागच्छ न स्यात्कालात्ययो यथा

«Ve, oh Śakra, por mi mandato: trae de donde sea a otra esposa y regresa pronto, para que no se rebase el tiempo señalado.»

Verse 24

जगाम बलहा तूर्णं वचनात्परमेष्ठिनः । अपश्यमानः कांचित्स्त्रीं या योग्या हंसवाहने

Por mandato de Parameṣṭhin (Brahmā), Balahā partió con presteza, buscando a una mujer que fuese digna de unirse al Señor de montura de cisne en el rito sagrado.

Verse 25

अथ शापाद्बिभीतेन सहस्राक्षेण धीमता । दृष्टा गोपालकन्यैका रूपयौवनशालिनी

Entonces el sabio Sahasrākṣa (Indra), temeroso a causa de una maldición, vio a una doncella vaquera, resplandeciente de belleza y lozanía.

Verse 26

बिभ्रती तत्र पूर्णं सा कुम्भं कन्येत्यचोदयत् । तां गृहीत्वा ततः शक्रः समायाद्यत्र दीक्षितः । देवदेवश्चतुर्वक्त्रो विष्णुरुद्रसमन्वितः

Allí estaba ella, llevando un cántaro lleno de agua; (Indra) la apremió diciendo: «¡Doncella!» Tomándola consigo, Śakra llegó al lugar donde se celebraba la consagración, donde estaba el Señor de los dioses, el de cuatro rostros (Brahmā), acompañado de Viṣṇu y Rudra.

Verse 27

संप्रदानं तु कृतवान्कन्याया मधुसूदनः

Entonces Madhusūdana (Viṣṇu) realizó el saṃpradāna, el rito formal de “entregar” a la doncella.

Verse 28

प्रेरितः शंकरेणैव ब्रह्मा देवर्षिभिस्तथा । परिणीयतां ततो दीक्षां तस्याश्चक्रे यथात्मनः

Impulsado por Śaṅkara y por los sabios divinos, Brahmā hizo que ella fuese debidamente desposada y realizó su dīkṣā (consagración), tal como lo haría para sí mismo.

Verse 29

ततः प्रवर्तितो यज्ञः सर्वकामसमन्वितः

Después, el yajña fue puesto en marcha, colmado del poder de cumplir todos los deseos dignos.

Verse 30

अत्रिर्होतार्चिकस्तत्र पुलस्त्योऽध्वर्युरेव च । उद्गाताऽथो मरीचिश्च ब्रह्माहं सुरपुंगवः

Allí Atri sirvió como Hotṛ y también como recitador de los Ṛc; Pulastya fue el Adhvaryu; Marīci fue el Udgātṛ; y yo, el más excelso entre los dioses, fui el sacerdote Brahmā, supervisor del rito.

Verse 31

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य निर्मिताः । वस्त्रैराभरणैर्युक्ता मुकुटैरंगुलीयकैः

Sanatkumāra y otros fueron designados como miembros de la asamblea para aquel rito, ataviados con vestiduras y ornamentos: coronas y anillos.

Verse 32

भूषिता भूषणोपेता एकैकस्य पृथक्पृथक् । त्रयस्त्रयः पृष्ठतोऽन्ये ते चैवं षोडशर्त्विजः

Estaban espléndidamente engalanados: cada uno con ornamentos distintos. Otros se situaban detrás en grupos de tres; así quedaron dispuestos los dieciséis ṛtvij, los sacerdotes oficiantes.

Verse 33

प्रोक्ता भवद्भि र्यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्योऽस्मि सर्वदा । पत्नी ममेयं गायत्री यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्यताम्

«En este yajña, vosotros habéis hablado y dirigido; por vosotros soy favorecido siempre. Esta es mi esposa, Gāyatrī: que también ella sea aceptada con gracia en este sacrificio».

Verse 34

मृदुवस्त्रधरां साक्षात्क्षौमवस्त्रावगुण्ठिताम् । निष्क्रम्य पत्नीशालात ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः

Vestida con ropas suaves y velada con lino, salió del aposento de las esposas, acompañada por los ṛtvij, versados en los Vedas.

Verse 35

औदुम्बरेण दण्डेन संवृतो मृगचर्मणा । तया सार्धं प्रविष्टश्च ब्रह्मा तं यज्ञमण्डपम्

Portando un bastón de madera de udumbara y envuelto en piel de ciervo, Brahmā entró en aquel pabellón del yajña junto con ella.

Verse 36

ईश्वर उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु संप्राप्ता देवयोषितः । संप्राप्ता यत्र सावित्री यज्ञे तस्मिन्निमंत्रिताः

Īśvara dijo: «En ese mismo instante llegaron las damas celestiales; acudieron al mismo yajña en el que Sāvitrī había sido invitada».

Verse 37

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना विष्णुपत्नी यशस्विनी । आमन्त्रिता सा लक्ष्मीश्च तत्रायाता त्वरान्विता

Lakṣmī—gloriosa consorte de Viṣṇu, nacida de Bhṛgu y Khyāti—al ser invitada, acudió presurosa a aquel lugar.

Verse 38

तत्र देवी महाभागा योगनिद्रादिभूषिता । देवी कांतिस्तथा श्रद्धा द्युतिस्तुष्टिस्तथैव च

Allí llegó la Diosa, sumamente afortunada, engalanada con Yoga-nidrā y las demás; y también acudieron las diosas Kānti, Śraddhā, Dyuti y Tuṣṭi.

Verse 39

सती या दक्षतनया उमा या पार्वती शुभा । त्रैलोक्यसुन्दरी देवी स्त्रीणां सौभाग्यदायका

Ella, Satī, hija de Dakṣa; ella, la auspiciosa Umā, la benéfica Pārvatī: la Diosa, hermosura de los tres mundos, otorgadora de buena fortuna a las mujeres.

Verse 40

जया च विजया चैव गौरी चैव महाधना । मनोजवा वायुपत्नी ऋद्धिश्च धनदप्रिया

También llegaron Jayā y Vijayā, así como Gaurī y Mahādhanā; Manojavā, esposa de Vāyu; y Ṛddhi, amada del Señor de las riquezas.

Verse 41

देवकन्यास्तथाऽयाता दानव्यो दनुवंशजाः । सप्तर्षीणां तथा पत्न्य ऋषीणां च तथैव च

Allí arribaron también doncellas celestiales, y mujeres Dānava nacidas del linaje de Danu; asimismo las esposas de los Siete Ṛṣis y las esposas de otros sabios igualmente.

Verse 42

प्लवा मित्रा दुहितरो विद्याधरगणास्तथा । पितरो रक्षसां कन्यास्तथाऽन्या लोकमातरः

Allí se congregaron Plavā y Mitrā, así como las hijas, las huestes de los Vidyādhara; los Pitṛs; las doncellas de los Rākṣasas; y también otras Madres de los mundos.

Verse 43

वधूभिश्चैव मुख्याभिः सावित्री गन्तुमिच्छति । अदित्याद्यास्तथा देव्यो दक्षकन्याः समागताः

Sāvitrī deseó partir, acompañada por las más eminentes novias; y las diosas, comenzando por Aditi—las hijas de Dakṣa—también se congregaron allí.

Verse 44

ताभिः परिवृता सार्धं ब्रह्माणी कमलालया । काश्चिन्मोदकमादाय काश्चित्पूपं वरानने

Rodeada por aquellas damas, Brahmāṇī—consorte de Brahmā, la diosa que mora en el loto—partió con ellas: unas llevaban dulces modaka y otras portaban pūpa (pasteles), oh de bello rostro.

Verse 45

फलानि तु समादाय प्रयाता ब्रह्मणोऽन्तिकम् । आढकीश्चैव निष्पावान्राजमाषांस्तथाऽपराः

Tomando frutos, se encaminaron a la presencia de Brahmā. Unas llevaban āḍhakī (legumbres), otras frijoles niṣpāva, y otras más rāja-māṣa (una variedad selecta de frijol).

Verse 46

दाडिमानि विचित्राणि मातुलिंगानि शोभने । करीराणि तथा चान्या गृहीत्वा करमर्दकान्

Unas tomaron granadas jaspeadas y hermosos mātuliṅga (cidros), oh resplandeciente; otras llevaron también frutos de karīra y, tras recogerlos, frutos de karamardaka asimismo.

Verse 47

कौसुंभं जीरकं चैव खर्जूरं चापरास्तथा । उततीश्चापरा गृह्य नालिकेराणि चापराः

Otros trajeron kausuṃbha (cártamo) y comino, y asimismo dátiles; algunos llevaban utatī, y otros tomaron cocos.

Verse 48

द्राक्षया पूरितं चाम्रं शृङ्गाराय यथा पुरा । कर्बुराणि विचित्राणि जंबूकानि शुभानि च

Y se trajeron mangos colmados de uvas—como antaño para el deleite—junto con frutos karbura de variados colores y también auspiciosos frutos de jambu.

Verse 49

अक्षोडामलकान्गृह्य जंबीराणि तथा पराः । बिल्वानि परिपक्वानि चिर्भटानि वरानने

Tomando nueces y āmalakas, otros trajeron también limones jambīra; oh de bello rostro, había frutos de bilva bien maduros y cirbhaṭas (melones).

Verse 50

अन्नपानाधिकाराणि बहूनि विविधानि च । शर्करापुत्तलीं चान्या वस्त्रे कौसुम्भके तथा

Se trajeron muchas y variadas provisiones de comida y bebida. Otra llevaba dulces de azúcar, y también vestiduras teñidas con kausumbha (cártamo).

Verse 51

एवमादीनि चान्यानि गृह्य पूर्वे वरानने । सावित्र्या सहिताः सर्वाः संप्राप्तास्तु तदा शुभाः

Así, oh de bello rostro, llevando muchos otros objetos semejantes, todas aquellas nobles damas llegaron entonces allí, junto con Sāvitrī, de manera auspiciosa.

Verse 52

सावित्रीमागतां दृष्ट्वा भीतस्तत्र पुरंदरः । अधोमुखः स्थितो ब्रह्मा किमेषा मां वदिष्यति

Al ver llegar a Sāvitrī, Purandara (Indra) se llenó de temor allí. Brahmā permaneció con el rostro inclinado, pensando: «¿Qué me dirá ella?»

Verse 53

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः । सभासदस्तथा भीतास्तथैवान्ये दिवौकसः

Viṣṇu y Rudra quedaron colmados de pudor; y así también todos los demás nacidos dos veces. Los miembros de la asamblea se atemorizaron, y del mismo modo los demás seres celestiales.

Verse 54

पुत्रपौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा । ऋतवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः

Hijos y nietos, hijos de las hermanas, tíos maternos y hermanos también; junto con las deidades llamadas las Estaciones (Ṛtus), veneradas incluso entre los dioses, todos estaban presentes allí.

Verse 55

विलक्षास्तु तथा सर्वे सावित्री किं वदिष्यति । ब्रह्मवाक्यानि वाच्यानि किं नु वै गोपकन्यया

Todos quedaron perplejos: «¿Qué dirá Sāvitrī? ¿Cómo podrían pronunciarse las solemnes palabras de Brahmā—y cómo habrían de ser dichas por una doncella vaquera?»

Verse 56

मौनीभूतास्तु शृण्वानाः सर्वेषां वदतां गिरः । अध्वर्युणा समाहूता नागता वरवर्णिनी

Quedaron en silencio, escuchando las voces de todos los que hablaban. Aunque el sacerdote Adhvaryu la llamó, la hermosa dama no acudió.

Verse 57

शक्रेणान्या तथाऽनीता दत्ता सा विष्णुना स्वयम् । अनुमोदिता च रुद्रेण पित्रा दत्ता स्वयं तथा

Entonces Śakra (Indra) trajo a otra mujer. Viṣṇu mismo la entregó en matrimonio; Rudra lo aprobó, y su padre también la dio con su propia mano.

Verse 58

कथं सा भविता यज्ञः समाप्तिं वा कथं व्रजेत् । एवं चिन्तयतां तेषां प्रविष्टा कमलालया

«¿Cómo proseguirá este sacrificio, y cómo llegará a su consumación?»—mientras así meditaban, entró en la sala la Señora que mora en el loto.

Verse 59

वृतो ब्रह्मा भार्यया स ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । हूयन्ते चाग्नयस्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

Brahmā, acompañado de su esposa, estaba rodeado por sacerdotes oficiantes versados en los Vedas; y allí los fuegos sagrados eran invocados debidamente por brahmanes que habían dominado la ciencia védica.

Verse 60

पत्नीशाले तथा गोपी रौप्यशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायन्ती परमेश्वरम्

En la patnīśālā, el pabellón de las esposas, estaba la joven pastora—adornada con plata y ceñidor, vestida con fino lino—meditando en el Señor Supremo.

Verse 61

पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्येन निवेशिता । कृपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा

Era una pativratā, fiel a su esposo y teniéndolo por su propia vida; fue sentada en lugar de honor—compasiva, de grandes ojos, y resplandeciente en su fulgor como el sol.

Verse 62

द्योतयंती सदस्तत्र सूर्यस्येव यथा प्रभा । ज्वलमानस्तथा वह्निर्भ्रमंते चर्त्विजस्तथा

Ella iluminó allí la sala del sacrificio, como el propio resplandor del sol. También el fuego ardía fulgurante, y los sacerdotes oficiantes se movían según el debido orden.

Verse 63

पशूनामवदानानि गृह्णंति द्विजसत्तमाः । प्राप्ता भागार्थिनो देवा विलंबसमयोऽभवत्

Los mejores de los brahmanes tomaron las porciones asignadas de los animales del sacrificio. Los dioses, deseosos de su parte, ya habían llegado, pero se produjo una demora.

Verse 64

कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं भवेत् । वेदेष्वयमधीकारो दृष्टः सर्वो मनीषिभिः

Un rito no debe realizarse fuera de su tiempo debido; si se hace a destiempo, no da fruto. Esta norma sobre la idoneidad y el momento ritual se halla en todos los Vedas, como lo han reconocido los sabios.

Verse 65

प्रवर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । क्षीरद्वये हूयमाने मंत्रेणाध्वर्युणा तथा

Cuando el rito de Pravargya era realizado por brahmanes versados en los Vedas, y cuando las dos ofrendas de leche eran vertidas en el fuego con mantra por el sacerdote Adhvaryu, según lo prescrito—

Verse 66

उपहूतोपहूतेन आगतेषु द्विजन्मसु । क्रियमाणे तथा भक्ष्ये दृष्ट्वा देवी क्रुधान्विता । उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम्

Cuando los dos veces nacidos llegaron conforme a las invitaciones y contra-invitaciones, y cuando se preparaba la comida, la Diosa, al verlo, se llenó de ira. En medio de la sala de asamblea habló la Diosa a Brahmā, que allí permanecía en silencio.

Verse 67

किमेवं बुध्यते देव कृतमेतद्विचेष्टितम् । मां परित्यज्य यः कामात्कृतवानसि किल्बिषम्

Oh Deva, ¿cómo pudiste pensar y actuar de esta manera? Al abandonarme por deseo, has cometido una transgresión pecaminosa.

Verse 68

न तुल्या पादरजसा समा साऽधिशिरः कृता

Ella no es igual ni siquiera al polvo de los pies; sin embargo, ha sido colocada como igual, de hecho, puesta sobre la cabeza.

Verse 69

यद्वदंति नराः सर्वे संगताः सदसि स्थिताः । आश्चर्यं च प्रभूणां तु कुरुते यं यमिच्छति

Lo que dicen todas las personas reunidas y sentadas en la asamblea es esto: los poderosos pueden producir cualquier maravilla que deseen, como deseen.

Verse 70

भवता रूपलोभेन कृतं कर्म विगर्हितम्

Impulsado por la codicia de la belleza, has hecho una acción que es censurable.

Verse 71

न पुत्रेषु कृता लज्जा पौत्रेषु च न ते विभो । कामकारकृतं मन्ये ह्येतत्कर्म विगर्हितम्

No sentiste vergüenza ante tus hijos, ni siquiera ante tus nietos, oh Señor. Considero que este acto censurable se ha hecho bajo la compulsión del deseo.

Verse 72

पितामहोऽसि देवानामृषीणां प्रपितामहः । कथं न ते त्रपा जाता आत्मनः पश्यतस्तनुम्

Tú eres el Abuelo de los dioses, el bisabuelo de los sabios ṛṣi. ¿Cómo no nació en ti la vergüenza, aun cuando contemplabas tu propio cuerpo?

Verse 73

लोकमध्ये कृतं हास्यमिह चैव विगर्हितः । यद्येष ते स्थितो भावस्तिष्ठ देव नमोऽस्तु ते

En medio del mundo te has vuelto motivo de burla, y aquí también eres censurado. Si tal es el ánimo firme en ti, entonces permanece así, oh Deva: a ti mi reverencia.

Verse 74

अहं कथं सखीनां तु दर्शयिष्यामि वै मुखम् । भर्त्रा मे विहिता पत्नी कथमेतदहं वदे

¿Cómo podré mostrar mi rostro ante mis compañeras? ¿Cómo he de decir esto: que mi esposo me ha asignado como esposa?

Verse 75

ब्रह्मोवाच । ऋत्विग्भिरहमाज्ञप्तो दीक्षा कालोऽतिवर्तते । पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय

Dijo Brahmā: “Los ṛtvij me han ordenado: el tiempo de la dīkṣā se está pasando. Sin esposa no puede realizarse aquí el homa; trae pronto a la esposa a este lugar.”

Verse 76

शक्रेणैषा समानीता दत्ता चैवाऽथ विष्णुना । गृहीता च मया त्वं हि क्षमस्वैकं मया कृतम् । न चापराध्यं भूयोऽन्यं करिष्ये तव सुव्रते

Ella fue traída por Śakra y, en verdad, entregada por Viṣṇu; y yo la acepté. Oh virtuosa, perdona este único acto cometido por mí. No volveré a incurrir en otra ofensa contra ti.

Verse 77

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता । यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः

Dijo Īśvara: Al oír aquellas palabras, ella se enfureció y se dispuso a maldecir a Brahmā: «Si de veras he practicado tapas (austeridad), si mis maestros han quedado verdaderamente complacidos…»

Verse 78

सर्वब्राह्मणशालासु स्थानेषु विविधेष्वपि । न तु ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन

«En todas las salas de los brahmanes y en diversos lugares, los brahmanes jamás realizarán culto para ti.»

Verse 79

ऋते वै कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव । करिष्यंति द्विजाः सर्वे सत्येनानेन ते शपे । एतद्बुद्ध्वा न कोपोस्तु हतो हन्ति न संशयः

«Salvo una sola adoración anual en Kārtika, todos los dvija (los dos veces nacidos) no te rendirán culto. Por esta verdad te lo juro. Sabiéndolo, no haya ira: quien es golpeado, golpea de vuelta, sin duda.»

Verse 80

सावित्र्युवाच । भोभोः शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोऽन्तिकम् । यस्मादीदृक्कृतं कर्म तस्मात्त्वं लप्स्यसे फलम्

Sāvitrī dijo: «Oh Śakra (Indra), fuiste tú quien llevó a la mujer ābhīrī, la pastora, ante Brahmā. Puesto que hiciste que se cometiera tal acto, recibirás su fruto.»

Verse 81

यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि । तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्

«Cuando tú, oh Śakra, estés en medio de la batalla, entonces serás atado por los enemigos y llevado a la condición más miserable.»

Verse 82

अकिंचनो नष्टसुतः शत्रूणां नगरे स्थितः । पराभवं महत्प्राप्य अचिरादेव मोक्ष्यसे

Despojado de todo sustento, perdido tu ‘hijo’, moras en la ciudad del enemigo; tras padecer gran afrenta, en breve serás liberado.

Verse 83

शक्रं शप्त्वा तदा देवी विष्णुं चाऽथ वचोब्रवीत्

Habiendo maldecido a Śakra, la Diosa pronunció también palabras dirigidas a Viṣṇu.

Verse 84

गुरुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्ये भवि ष्यति । भार्याविरहजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे

Por mandato de tu preceptor, cuando nazcas entre los mortales, allí habrás de gustar el dolor que nace de la separación de tu esposa.

Verse 85

हृतां शत्रुगणैः पत्नीं परे पारे महोदधेः । न च त्वं ज्ञायसे सीतां शोकोपहचेतनः

Cuando tu esposa sea arrebatada por huestes enemigas a la lejana orilla del gran océano, no la reconocerás: tu conciencia quedará anegada por el duelo.

Verse 86

भ्रात्रा सह परां काष्ठामापदं दुःखितस्तथा । पशूनां चैव संयोगश्चिरकालं भविष्यति

Junto con tu hermano llegarás al extremo de la adversidad, afligido por el dolor; y por largo tiempo habrá también trato con el ganado (vida errante de pastor).

Verse 87

तथाऽह रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः । तदा ते मुनयः क्रुद्धाः शापं दास्यंति ते हर

Del mismo modo, cuando Rudra permanezca en el Dāruvana y (ellos) se encolericen, entonces aquellos sabios, airados, pronunciarán una maldición sobre ti, oh Hara.

Verse 88

भोभोः कापालिक क्षुद्र पत्न्योऽस्माकं जिहीर्षसि । तदेतद्भूषितं लिंग भूमौ रुद्र पतिष्यति

«¡Eh, eh, Kāpālika vil! Pretendes arrebatar a nuestras esposas. Por eso, este liṅga adornado, oh Rudra, caerá a la tierra.»

Verse 89

विहीनः पौरुषेण त्वं मुनिशापाच्च पीडितः । गंगातीरे स्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति

Privado de vigor varonil y atormentado por la maldición de los sabios, tu esposa—que mora en la ribera del Gaṅgā—te consolará.

Verse 90

अग्ने त्वं सर्वभक्षोऽसि पूर्वं पुत्रेण मे कृतः । भ्रूणहा धर्म इत्येष कथं दग्धं दहाम्यहम्

Oh Agni, tú eres el devorador de todo; antaño mi hijo te hizo así. Pero “quien mata un embrión está fuera del dharma”: ¿cómo he de quemar lo que ya ha sido quemado?

Verse 91

जातवेदस रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति । मेध्येषु च कृतज्वाला ज्वालया त्वां ज्वलिष्यति

Oh Jātavedas, Rudra te inundará con su simiente; y la llama encendida en los ritos sacrificiales arderá contra ti con su fuego fulgurante.

Verse 92

ब्राह्मणानृत्विजः सर्वान्सावित्री ह्यशपत्तदा

Entonces Sāvitrī, en verdad, maldijo a todos los brāhmaṇas que servían como sacerdotes oficiantes.

Verse 93

प्रतिग्रहाग्निहोत्राश्च वृथा दारा वृथाश्रमाः । सदा क्षेत्राणि तीर्थानि लोभादेव गमिष्यथ

«Vuestra aceptación de dones y vuestro agnihotra serán vanos; vanos serán vuestros hogares, vanas vuestras ermitas. Y por codicia únicamente iréis siempre a los campos sagrados y a los tīrthas.»

Verse 94

परान्नेषु सदा तृप्ता अतृप्ताः स्वगृहेषु च । अयाज्ययाजनं कृत्वा कुत्सितस्य प्रतिग्रहम्

Siempre saciados con el alimento ajeno, pero insatisfechos en sus propias casas: habiendo oficiado ritos para quienes no eran dignos de ser oficiados, y aceptado dones de los viles.

Verse 95

वृथा धनार्जनं कृत्वा व्यवश्चैव तथा वृथा । मृतानां तेन प्रेतत्वं भविष्यति न संशयः

Habiendo acumulado riqueza en vano y vivido asimismo en vano, por ello, para los difuntos surgirá el estado de preta, espíritu errante; de esto no hay duda.

Verse 96

एवं शक्रं तथा विष्णुं रुद्रं वै पावकं तथा । ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वांस्तानशपत्तदा

Así, en aquel momento, ella maldijo a Śakra (Indra), a Viṣṇu, a Rudra, a Pāvaka (Agni), a Brahmā y a los brāhmaṇas: a todos ellos.

Verse 97

शापं दत्त्वा तथा तेषां तदा सावस्थिता स्थिरा

Habiendo así pronunciado la maldición sobre ellos, ella permaneció firme, inmóvil e inquebrantable.

Verse 98

लक्ष्मीः प्राह सखीं तां च इन्द्राणी च वरानना । अन्या देव्यस्तथा प्राहुः साऽह स्थास्यामि नात्र वै । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न तु ध्वनिम्

Habló Lakṣmī, y también habló a aquella amiga Indrāṇī, de hermoso rostro; otras diosas igualmente hablaron. Ella dijo: «No permaneceré aquí. Iré a aquel lugar donde no oiga sonido alguno».

Verse 99

ततस्ताः प्रमदाः सर्वाः प्रयाताः स्वं निकेतनम् । सावित्री कुपिता तासां पुनः शापाय चोद्यता

Entonces todas aquellas damas celestiales partieron a sus propias moradas. Sāvitrī, airada con ellas, fue de nuevo incitada a pronunciar una maldición.

Verse 100

यस्मान्मां संपरित्यज्य गतास्ता देवयोषितः । तासामपि तथा शापं प्रदास्ये कुपिता भृशम्

«Puesto que esas mujeres divinas se han marchado abandonándome, yo también—presa de gran ira—les otorgaré igualmente una maldición».

Verse 101

नैकत्र वासो लक्ष्म्यास्तु भविष्यति कदाचन । रुद्रापि चंचला तावन्मूर्खेषु च वसिष्यसि

«Lakṣmī jamás morará por mucho tiempo en un solo lugar. Y tú, aunque seas llamada ‘Rudrā’ (la señora auspiciosa), permanecerás inconstante, y habitarás entre necios».

Verse 102

म्लेच्छेषु पर्वतीयेषु कुत्सिते कुष्ठिते तथा । वाचाटे चावलिप्ते च अभिशस्ते दुरात्मनि । एवंविधे नरे तुभ्यं वसतिः शापकारिता

Por esta maldición, habitarás entre hombres como estos: Mlecchas, montañeses, viles, leprosos, charlatanes, arrogantes, condenados y almas malvadas.

Verse 103

शापं दत्त्वा ततस्तस्या इन्द्राणीमशपत्तदा

Habiendo pronunciado así esa maldición, ella entonces, en ese momento, maldijo a Indrāṇī.

Verse 104

त्वष्टुर्वाचा गृहीतेन्द्रे पत्यौ ते दुष्टकारिणि । नहुषाय गते राज्ये दृष्ट्वा त्वां याचयिष्यति

¡Oh malhechora! Cuando tu esposo Indra sea apresado por la maldición de Tvaṣṭṛ, y cuando la soberanía pase a Nahūṣa, él te verá y te buscará con deseo impropio.

Verse 105

अहमिन्द्रः कथं चैषा नोपतिष्ठति चालसा । सर्वान्देवान्हनिष्यामि लप्स्ये नाहं शचीं यदि

Yo soy Indra, ¿cómo es que esta insolente no me atiende? ¡Si no obtengo a Śacī, mataré a todos los dioses!

Verse 106

नष्टा त्वं च तदा शस्ता वने महति दुःखिता । वसिष्यसि दुराचारे शापेन मम गर्विते

Entonces serás desechada y conducida a un gran bosque, afligida por el dolor. Oh arrogante, de mala conducta, habitarás allí por mi maldición.

Verse 107

देवभार्यासु सर्वासु तदा शापमयच्छत

Entonces ella pronunció una maldición sobre todas las esposas de los dioses.

Verse 108

न चापत्यकृता प्रीतिः सर्वास्वेव भविष्यति । दह्यमाना दिवारात्रौ वंध्याशब्देन दुःखिताः

«Y en ninguna de ellas habrá el gozo que nace de tener hijos. Ardiendo de pena día y noche, sufrirán por el nombre injurioso de “estéril”.»

Verse 109

गौरीमेवं तथा शप्त्वा सा देवी वरवर्णिनी । उच्चै रुरोद सावित्री भर्तृ यज्ञाद्बहिः स्थिता

Habiendo así maldecido a Gaurī, la diosa Sāvitrī, de hermosísima tez, se quedó fuera del sacrificio de su esposo y lloró en alta voz.

Verse 110

रोदमाना तु सा दृष्टा विष्णुना च प्रसादिता । मा रोदीस्त्वं विशालाक्षि एह्यागच्छ सदः शुभे

Al verla llorar, Viṣṇu la consoló: «No llores, oh de grandes ojos; ven, entra en el auspicioso recinto del sacrificio.»

Verse 111

प्रविष्टा च शुभे यागे मेखलां क्षौमवाससी । गृहाण दीक्षां ब्रह्माणि पादौ ते प्रणमे शुभे

Ella entró en el auspicioso sacrificio, ceñida con un cinturón y vestida con lino. «Oh consorte de Brahmā, acepta la dīkṣā (consagración); oh bienaventurada, me postro a tus pies.»

Verse 112

एवमुक्ताऽब्रवीदेनं नाहं कुर्यां वचस्तव । तत्राहं च गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न च ध्वनिम्

Así interpelada, ella le dijo: «No haré lo que tú dices. Iré a un lugar donde no llegue a oír ni siquiera un sonido (de esto)»។

Verse 113

एतावदुक्त्वा व्यरमदुच्चैः स्थाने क्षितौ स्थिता

Dicho sólo esto, se detuvo y permaneció allí, de pie sobre la tierra en un lugar elevado.

Verse 114

विष्णुस्तदग्रतः स्थित्वा बद्ध्वा च करसंपुटम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भक्त्या परमया युतः

Entonces Viṣṇu se puso ante ella, juntó las palmas en reverencia, se inclinó y la alabó con devoción suprema.

Verse 115

विष्णुरुवाच । नमोऽस्तु ते महादेवि भूर्भुवःस्वस्त्रयीमयि । सावित्रि दुर्गतरिणि त्वं वाणी सप्तधा स्मृता

Dijo Viṣṇu: «Homenaje a ti, oh Gran Diosa, esencia del triple Veda y de Bhūr, Bhuvaḥ y Svaḥ. Oh Sāvitrī, que haces cruzar a los seres más allá de la aflicción, eres recordada como la Palabra (Vāc) en siete formas.»

Verse 116

सर्वाणि स्तुतिशास्त्राणि लक्षणानि तथैव च । भविष्या सर्वशास्त्राणां त्वं तु देवि नमोऽस्तु ते

«Todos los tratados de alabanza y también todos los signos y características: en verdad, oh Diosa, tú llegarás a ser la fuente y el porvenir de todo śāstra. Homenaje a ti.»

Verse 117

श्वेता त्वं श्वेतरूपासि शशांकेन समानना । शशिरश्मिप्रकाशेन हरिणोरसि राजसे । दिव्यकुंडलपूर्णाभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषिता

Oh, tú que resplandeces, blanca de forma, con rostro semejante a la luna. Con el fulgor de los rayos lunares brillas sobre la piel de ciervo (como asiento o vestidura). Tus oídos están engalanados con pendientes divinos y perfectos.

Verse 118

त्वं सिद्धिस्त्वं तथा ऋद्धिः कीर्तिः श्रीः संततिर्मतिः । संध्या रात्रि प्रभातस्त्वं कालरात्रिस्त्वमेव च

Tú eres Siddhi (logro) y también Ṛddhi (prosperidad); eres fama, Śrī (fortuna), linaje y entendimiento. Eres el crepúsculo, la noche y el alba—y en verdad eres también Kālarātri, la Noche del Tiempo.

Verse 119

कर्षुकाणां यथा सीता भूतानां धारिणी तथा । एवं स्तुवंतं सावित्री विष्णुं प्रोवाच सुव्रता

Así como la “sītā”, el surco, es para los labradores, así ella es el sostén de todos los seres. De este modo, mientras Viṣṇu la alababa, Sāvitrī—firme en sus votos sagrados—le habló.

Verse 120

सम्यक्स्तुता त्वया पुत्र अजेयस्त्वं भविष्यसि । अवतारे सदा वत्स पितृमातृसु वल्लभः

«Hijo mío, me has alabado rectamente; llegarás a ser invencible. Y en tus descensos (avatāras), querido niño, serás siempre amado por padres y madres.»

Verse 121

अनेन स्तवराजेन स्तोष्यते यस्तु मां सदा । सर्वदोषविनिर्मुक्तः परं स्थानं गमिष्यति

«Quien siempre me alabe con este “Rey de los Himnos” quedará libre de toda falta y alcanzará la morada suprema.»

Verse 122

गच्छ यज्ञं चिरं तस्य समाप्तिं नय पुत्रक

Ve, hijo mío, y lleva ese sacrificio largamente pendiente a su plena consumación.

Verse 123

कुरुक्षेत्रे प्रयागे च भविष्ये यज्ञकर्मणि । समीपगा स्थिता भर्तुः करिष्ये तव भाषितम्

En Kurukṣetra y en Prayāga, y en lo por venir durante los ritos del sacrificio, permaneciendo cerca de mi esposo, cumpliré lo que has dicho.

Verse 124

एवमुक्तो गतो विष्णुर्ब्रह्मणः सद उत्तमम् । सावित्री तु समायाता प्रभासे वरवर्णिनि

Así interpelado, Viṣṇu partió hacia la morada excelentísima de Brahmā. Y Savitrī, oh de hermosa tez, llegó a Prabhāsa.

Verse 125

गतायामथ सावित्र्यां गायत्री वाक्यमब्रवीत्

Entonces, cuando Savitrī se hubo marchado, Gāyatrī pronunció estas palabras.

Verse 126

शृण्वंतु मुनयो वाक्यं मदीयं भर्तृसन्निधौ । यदहं वच्मि संतुष्टा वरदानाय चोद्यता

Que los munis escuchen mis palabras en presencia de mi señor. Lo que digo, satisfecha, me siento impulsada a declararlo para conceder dones.

Verse 127

ब्रह्माणं पूजयिष्यंति नरा भक्तिसमन्विताः । तेषां वस्त्रं धनं धान्यं दाराः सौख्यं सुताश्च वै

Los hombres colmados de devoción adorarán a Brahmā. Para ellos habrá vestiduras, riqueza, grano, esposa, dicha y, en verdad, también hijos.

Verse 128

अविच्छिन्नं तथा सौख्यं गृहं वै पुत्रपौत्रिकम् । भुक्त्वाऽसौ सुचिरं कालं ततो मोक्षं गमिष्यति

Habrá asimismo dicha ininterrumpida y un hogar bendecido con hijos y nietos. Tras gozar de ello por larguísimo tiempo, entonces alcanzará la liberación (mokṣa).

Verse 129

शक्राहं ते वरं वच्मि संग्रामे शत्रुभिः सह । तदा ब्रह्मा मोचयिता गत्वा शत्रुनिकेतनम्

Oh Śakra (Indra), te anuncio una gracia: en la batalla contra tus enemigos, entonces Brahmā será tu libertador, yendo al baluarte de los adversarios.

Verse 130

सपुत्रशत्रुनाशात्त्वं लप्स्यसे च परं मुदम् । अकंटकं महद्राज्यं त्रैलोक्ये ते भविष्यति

Al destruir al enemigo junto con sus hijos, obtendrás la dicha suprema. Y un gran señorío, sin espinas ni obstáculos, en los tres mundos será tuyo.

Verse 131

मर्त्यलोके यदा विष्णो ह्यवतारं करिष्यसि । भ्रात्रा सह परं दुःखं स्वभार्या हरणं च यत्

Y cuando, oh Viṣṇu, tomes una encarnación en el mundo de los mortales, junto con tu hermano padecerás gran dolor: el rapto de tu propia esposa.

Verse 132

हत्वा शत्रुं पुनर्भार्यां लप्स्यसे सुरसन्निधौ । गृहीत्वा तां पुनः प्राज्यं राज्यं कृत्वा गमिष्यसि

Tras dar muerte al enemigo, recobrarás a tu esposa en presencia de los dioses. Al tomarla de nuevo y restablecer un reino próspero, partirás después de este mundo.

Verse 133

एकादश सहस्राणि कृत्वा राज्यं पुनर्दिवम् । ख्यातिस्ते विपुला लोके चानुरागो भविष्यति

Habiendo reinado once mil años, volverás de nuevo al cielo. Tu fama en el mundo será inmensa, y nacerán hacia ti devoción y afecto.

Verse 134

गायत्री ब्राह्मणांस्तांश्च सर्वानेवाब्रवीदिदम्

Entonces Gāyatrī se dirigió a todos aquellos brāhmaṇas y pronunció estas palabras.

Verse 135

युष्माकं प्रीणनं कृत्वाऽ तृप्तिं यास्यंति देवताः । भवंतो भूमिदेवा वै सर्वे पूज्या भविष्यथ

Al complaceros, las deidades mismas alcanzan la plena satisfacción. En verdad, sois ‘dioses sobre la tierra’; todos vosotros seréis dignos de veneración.

Verse 136

युष्माकं पूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः । प्राणायामेन चैकेन सर्वमेतत्तरिष्यथ

Al rendiros culto, al ofrecer múltiples dádivas, e incluso mediante una sola práctica de prāṇāyāma, cruzaréis más allá de todo esto (faltas y dificultades).

Verse 137

प्रभासे तु विशेषेण जप्त्वा मां वेदमातरम् । प्रतिग्रहकृतान्दोषान्न प्राप्स्यध्वं द्विजोत्तमाः

Pero en Prabhāsa, en particular, al recitarme a Mí—la Madre de los Vedas—oh brāhmaṇas excelsos, no incurriréis en las faltas nacidas de aceptar dádivas.

Verse 138

पुष्करे चान्नदानेन प्रीताः सर्वे च देवताः । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवतिभोजिता

También en Puṣkara, mediante el don de alimento, todas las deidades quedan complacidas. Cuando se alimenta a un solo brāhmaṇa, es como si se hubiera alimentado a un crore.

Verse 139

ब्रह्महत्यादिपापानि दुरितानि च यानि च । तरिष्यंति नराः सर्वे दत्ते युष्मत्करे धने

Cuando la riqueza sea puesta en vuestras manos, todos los hombres cruzarán más allá de pecados como el brahmahatyā y de cualquier otro mal que exista.

Verse 140

महीयध्वे तु जाप्येन प्राणायामैस्त्रिभिः कृतैः । ब्रह्महत्यासमं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

Pero seréis grandemente honrados por el japa; cuando se realizan tres prāṇāyāmas, el pecado igual al brahmahatyā se desvanece en ese mismo instante.

Verse 141

दशभिर्जन्मजनितं शतेन तु पुरा कृतम् । त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हंति किल्बिषम्

Con diez (recitaciones), Gāyatrī destruye los pecados nacidos en esta vida; con cien, los cometidos antaño; con mil, aniquila las impurezas de tres yugas.

Verse 142

एवं ज्ञात्वा सदा पूज्या जाप्ये च मम वै कृते । भविष्यध्वं न सन्देहो नात्र कार्या विचारणा

Sabiendo esto, hónrame y adórame siempre, y realiza el japa de mi mantra. Alcanzarás el fruto prometido—no hay duda; aquí no hace falta deliberación alguna.

Verse 143

ओंकारेण त्रिमात्रेण सार्धेन च विशेषतः । पूज्याः सर्वे न सन्देहो जप्त्वा मां शिरसा सह

En especial, mediante el Oṃkāra (praṇava) de tres moras, junto con su forma añadida; tras recitarme en japa y llevarlo a la cabeza (en el rito), todos se vuelven dignos de honor—sin duda.

Verse 144

अष्टाक्षरस्थिता चाहं जगद्व्याप्तं मया त्विदम् । माताऽहं सर्ववेदानां वेदैः सर्वैरलङ्कता

«Yo moro en la forma sagrada de ocho sílabas, y este universo entero está penetrado por Mí. Soy la Madre de todos los Vedas, adornada y confirmada por todas las revelaciones védicas».

Verse 145

जत्वा मां परमां सिर्द्धि पश्यन्ति द्विजसत्तमाः । प्राधान्यं मम जाप्येन सर्वेषां वो भविष्यति

«Al adorarme o recitarme, los más excelsos entre los dos veces nacidos contemplan la suprema realización. Por el japa de mi mantra, la preeminencia y la distinción entre todos vendrán a vosotros».

Verse 146

गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः । नायंत्रितश्चतुर्वेदः सर्वाशी सर्वविक्रयी

«Aun un brāhmaṇa que sólo conoce la esencia de Gāyatrī es superior si está bien disciplinado. Pero el indisciplinado—aunque conozca los cuatro Vedas—se vuelve devorador de todo y vendedor de todo (mercader de dharma).»

Verse 147

यस्माद्भवतां सावित्र्या शापो दत्तो सदे त्विह । अत्र दत्तं हुतं चापि सर्वमक्षयकारकम् । दत्तो वरो मया तेन युष्माकं द्विजसत्तमाः

“Puesto que aquí Sāvitrī ha impuesto sobre vosotros una maldición, todo lo que aquí se da en caridad y todo lo que aquí se ofrece en el fuego se vuelve de fruto inagotable. Por ello os he concedido este don, oh los mejores entre los dos veces nacidos.”

Verse 148

अग्निहोत्रपरा विप्रास्त्रिकालं होमदायिनः । स्वर्गं ते तु गमिष्यंति एकविंशतिभिः कुलैः

“Los brāhmaṇas entregados al Agnihotra, que ofrecen el homa en los tres momentos del día, irán ciertamente al cielo, junto con veintiuna generaciones de su linaje.”

Verse 149

एवं शक्रे च विष्णौ च रुद्रे वै पावके तथा । ब्रह्मणो ब्रह्मणानां च गायत्री सा वरं ददौ । तस्मिन्काले वरं दत्त्वा ब्रह्मणः पार्श्वगाऽभवत्

“Así, Gāyatrī concedió una gracia a Śakra (Indra), a Viṣṇu, a Rudra y también a Pāvaka (Agni); y a Brahmā y a los brāhmaṇas. Habiendo otorgado entonces aquel don, pasó a morar al lado de Brahmā.”

Verse 150

हरिणा तु समाख्यातं लक्ष्म्याः शापस्य कारणम् । युवतीनां च सर्वासां शापस्तासां पृथक्पृथक्

“Entonces Hari explicó la causa de la maldición de Lakṣmī, y también las diversas maldiciones, distintas entre sí, que recayeron sobre todas aquellas jóvenes, cada una a su modo.”

Verse 151

लक्ष्म्यास्तदा वरं प्रादाद्गायत्री ब्रह्मणः प्रिया

“Entonces Gāyatrī, amada de Brahmā, otorgó una gracia a Lakṣmī.”

Verse 152

अकुत्सिताः सदा पुत्रि तव वासेन शोभने । भविष्यति न संदेहः सर्वेभ्यः प्रीतिदायकाः

«Oh hija, jamás serán despreciados; por tu morada entre ellos, oh hermosa, sin duda se volverán gratos y queridos para todos»។

Verse 153

ये त्वया वीक्षिताः सर्वे सर्वे वै पुण्यभाजनाः । तेषां जातिः कुलं शीलं धर्मश्चैव वरानने

«Todos aquellos a quienes has mirado—cada uno—son en verdad recipientes de mérito. Oh de bello rostro, su nacimiento, linaje, conducta y también su dharma serán hechos auspiciosos y sostenidos.»

Verse 154

परित्यक्तास्त्वया ये तु ते नरा दुःखभागिनः । सभायां ते न शोभन्ते मन्यन्ते न च पार्थिवैः

Los hombres a quienes abandonas se vuelven herederos del dolor. En las asambleas reales no resplandecen, y los reyes no los tienen en estima.

Verse 155

आशिषश्चैव तेषां तु कुर्वते वै द्विजोत्तमाः । सौजन्यं तेषु कुर्वन्ति नप्ता भ्राता पिता गुरुः

Y por ellos, los mejores de los dos veces nacidos (brahmanes) otorgan bendiciones. Hacia ellos muestran bondad el nieto, el hermano, el padre y el maestro.

Verse 156

बांधवोऽसि न संदेहो न जीवेऽहं त्वया विना । त्वयि दृष्टे प्रसन्ना मे दृष्टिर्भवति शोभना । मनः प्रसीदतेऽत्यर्थं सत्यंसत्यं वदामि ते

Tú eres mi pariente, sin duda alguna. No puedo vivir sin ti. Al verte, mi mirada se vuelve clara y radiante; mi mente se aquieta profundamente. En verdad, en verdad, esto te digo.

Verse 157

एवंविधानि वाक्यानि त्वया दृष्ट्या निरीक्षिते । सज्जनास्ते वदिष्यन्ति जनानां प्रीतिदायकाः

Cuando seas contemplado con una mirada tan benigna, los hombres virtuosos pronunciarán tales palabras—palabras que otorgan gozo a todos.

Verse 158

इन्द्राणि नहुषः प्राप्य स्वर्गं त्वां याचयिष्यति । अदृष्ट्वा तु हतः पापो अगस्त्यवचनाद्द्रुतम्

Oh Indrāṇī, Nahuṣa, tras alcanzar el cielo, te suplicará. Pero sin contemplarte con la debida reverencia, ese pecador será abatido pronto por la palabra de Agastya.

Verse 159

सर्पत्वं समनुप्राप्य प्रार्थयिष्यति तं मुनिम् । दर्पेणाहं विनष्टोऽस्मि शरणं मे मुने भव

Habiendo caído al estado de serpiente, suplicará a aquel sabio: «Por mi soberbia estoy arruinado; oh muni, sé mi refugio».

Verse 160

वाक्येन तेन तस्यासौ नृपस्य भगवानृषिः । कृत्वा मनसि कारुण्यमिदं वचनमब्रवीत्

Al oír las palabras del rey, el venerable rishi—haciendo nacer la compasión en su corazón—pronunció esta respuesta.

Verse 161

उत्पत्स्यति कुले राजा त्वदीये कुरुनंदन । सार्पं कलेवरं दृष्ट्वा प्रश्नैस्त्वामुद्धरिष्यति

Oh alegría de los Kurus, un rey nacerá en tu propio linaje. Al ver tu cuerpo de serpiente, mediante preguntas te librará de esa condición.

Verse 162

सोऽप्यजगरतां त्यक्त्वा पुनः स्वर्गं गमिष्यति । अश्वमेधे कृते भर्त्रा सह यासि पुनर्दिवि । प्राप्स्यसे वर दानेन ममानेन सुलोचने

Él también, abandonando la condición de gran serpiente, irá de nuevo al cielo. Cuando tu esposo realice el sagrado Aśvamedha, tú irás otra vez con él al mundo celeste. Por esta gracia que yo te concedo, oh de hermosos ojos, lo alcanzarás.

Verse 163

देवपत्न्यस्तदा सर्वास्तुष्टया परिभाषिताः । अपत्यैरपि हीनाः स्युर्नैव दुःखं भविष्यति

Entonces, todas las esposas de los dioses, a quienes la Diosa habló complacida, quedarían libres de aflicción, aun si estuvieran privadas de hijos.

Verse 164

इति दत्त्वा वरान्देवी गायत्री लोकसंमता । जगामादर्शनं देवी सर्वेषां पश्यतां तदा

Así, tras conceder los dones, la Diosa Gāyatrī—venerada por todos los mundos—se desvaneció de la vista en aquel mismo instante, aun cuando todos la contemplaban.

Verse 165

सावित्री तु तदा देवी प्रभासं क्षेत्रमागता । कृतस्मरस्य शृङ्गे तु श्रीसोमेश्वरपूर्वतः

Entonces la Diosa Sāvitrī llegó al sagrado campo de Prabhāsa: a la cumbre llamada Kṛtasmarā, al oriente del venerado Someśvara.

Verse 166

मन्वन्तरे चाक्षुषे च द्वितीये द्वापरे शुभे । तत्र यज्ञः समारब्धो ब्रह्मणा लोककारिणा

En la auspiciosa era Dvāpara del segundo Manvantara (Cākṣuṣa), Brahmā—bienhechor de los mundos—comenzó allí un sacrificio (en Prabhāsa).

Verse 167

यज्ञे याता महात्मानो देवाः सप्तर्षयो वराः । स्वायंभुवे तु ये शस्ताः शप्तास्ते चाभवन्पुरा

A aquel sacrificio acudieron los dioses de gran alma y los excelsos Siete Ṛṣis. Quienes fueron célebres en la era de Svāyambhuva, en tiempos antiguos, también llegaron a ser maldecidos.

Verse 168

तस्मात्कालात्समारभ्य प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः

Desde aquel tiempo en adelante, tomaron refugio y se establecieron en el sagrado kṣetra de Prabhāsa.

Verse 169

सावित्री लोकजननी लोकानुग्रहकारिणी । यस्तां पूजयते भक्त्या पक्षमेकं निरंतरम् । ब्रह्मपूजाविधानेन तस्य पुत्रो ध्रुवो भवेत्

Sāvitrī es la Madre de los mundos y la dispensadora de gracia a los seres. Quien la adore con devoción durante una quincena ininterrumpida, conforme al rito de la adoración de Brahmā, obtendrá sin duda un hijo firme y perdurable.

Verse 170

पाण्डुकूपे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा लिंगानि पञ्च वै । पाण्डवैः स्थापितानीह दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्

Quien se bañe en Pāṇḍu-kūpa y contemple los cinco liṅgas establecidos aquí por los Pāṇḍavas, alcanzará el mérito de un sacrificio.

Verse 171

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलसंनिधौ । पठेद्यो ब्रह्मसूक्तानि मुच्यते सर्वपातकैः

En la luna llena de Jyeṣṭha, junto al santo lugar de Sāvitrī, quien recite los Brahma-sūktas queda liberado de todos los pecados.

Verse 172

एतत्ते सर्वविख्यातमाख्यातं कल्मषापहम् । यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्

Esto, célebre en todas partes, te ha sido narrado como destructor de la impureza. Y quien lo escuche con devoción alcanzará el estado supremo.