Manvantarāṇukīrtana (Enumeration of the Manvantaras and Manus)

Verse 1

शौनक उवाच । मन्वंतराणि सर्वाणि विस्तरेणानुकीर्तय । यावंतो मनवश्चैव श्रोतुमिच्छामि तानहम्

Dijo Śaunaka: «Te ruego que relates con detalle todos los Manvantaras. Deseo oír acerca de todos los Manus: cuántos son y quiénes son».

Verse 2

सूत उवाच । स्वायंभुवो मनुश्चैव ततस्स्त्वारोचिषस्तथा । उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

Dijo Sūta: «Primero estuvo Svāyambhuva Manu; luego Ārociṣa; después Uttama y Tāmasa; y asimismo Raivata y Cākṣuṣa».

Verse 3

एते च मनवः षट् ते संप्रोक्ता मुनिपुंगव । वैवस्वतो मुनिश्रेष्ठ सांप्रतं मनुरुच्यते

Así, oh el mejor de los sabios, estos seis Manus te han sido descritos debidamente. Ahora, oh el más excelso de los videntes, se dice que el Manu presente es Vaivasvata.

Verse 4

सावर्णिश्च मनुश्चैव ततो रौच्यस्तथा परः । तथैव ब्रह्मसावर्णिश्चत्वारो मनवस्तथा

«Luego vienen Sāvarṇi Manu, y también Manu (Dakṣa-sāvarṇi). Después de ellos está Rauchya, y luego el Manu siguiente. Asimismo Brahma-sāvarṇi: así se enumeran aquí estos cuatro Manus.»

Verse 5

तथैव धर्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च । देवसावर्णिराख्यातं इंद्रसावर्णिरेव च

Asimismo están Dharmasāvarṇi, y en verdad Rudrasāvarṇi; también el llamado Devasāvarṇi, y asimismo Indrasāvarṇi.

Verse 6

अतीता वर्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये । कीर्तिता मनवश्चापि मयैवैते यथा श्रुताः

Los Manus del pasado, los del presente y también los que han de venir: a todos ellos los he relatado, tal como los he escuchado en la sagrada tradición.

Verse 7

मुने चतुर्दशैतानि त्रिकालानुगतानि ते । प्रोक्तानि निर्मितः कल्पो युगसाहस्रपर्य्ययः

Oh sabio, estas catorce (divisiones) que siguen al triple tiempo te han sido declaradas. De ellas se constituye un kalpa: un eón cuyo curso comprende mil yugas.

Verse 8

ऋषींस्तेषां प्रवक्ष्यामि पुत्त्रान्देवगणांस्तथा । शृणु शौनक सुप्रीत्या क्रमशस्तान्यशस्विनः

Ahora relataré sus sabios, sus hijos y también sus huestes divinas. Escucha con gozosa devoción, oh Śaunaka, mientras narro en debido orden a esos ilustres.

Verse 9

मरीचिरत्रिर्भगवानङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च वसिष्ठश्च सप्तैते ब्रह्मणस्सुताः

Marīci, Atri, el venerable Aṅgiras, Pulaha, Kratu, Pulastya y Vasiṣṭha: estos siete son los hijos de Brahmā, célebres como los rishis primordiales.

Verse 10

उत्तरस्यां दिशि तथा मुने सप्तर्ष यस्तथा । यामा नाम तथा देवा आसन्स्वायंभुवेंतरे

Oh sabio, en la dirección del norte estaban los Siete Ṛṣis (Saptarṣi); y asimismo los dioses llamados Yāmas se hallaban presentes en el Manvantara de Svāyambhuva Manu.

Verse 11

आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मेधा मेधातिथिर्वसुः । ज्योतिष्मान्धृतिमान्हव्यः सवनश्शुभ्र एव च

“(Ellos eran) Āgnīdhra y Agnibāhu; Medhā, Medhātithi y Vasu; Jyotiṣmān, Dhṛtimān, Havya, Savana, y también Śubhra.”

Verse 12

स्वायंभुवस्य पुत्रास्ते मनोर्दश महात्मनः । कीर्तिता मुनिशार्दूल तत्रेन्द्रो यज्ञ उच्यते

Oh tigre entre los sabios, ya han sido descritos esos diez hijos magnánimos de Svāyambhuva Manu. Entre ellos, aquel a quien llaman Indra es conocido con el nombre de Yajña.

Verse 13

प्रथमं कथितं तात दिव्यं मन्वतरं तथा । द्वितीयं ते प्रवक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

Oh querido, ya he descrito el primer Manvantara divino. Ahora te explicaré el segundo: escucha y compréndelo tal como es en verdad.

Verse 14

ऊर्जस्तंभः परस्तंभ ऋषभो वसुमां स्तथा । ज्योतिष्मान्द्युतिमांश्चैव रोचिष्मान्सप्तमस्तथा

Él es el Pilar del vigor vital, el Soporte Supremo; es Vṛṣabha, el Toro—el primero entre los seres—y el Señor de las riquezas. Resplandece con luz divina, fulge en esplendor y brilla con un lustre radiante: así se proclama el séptimo conjunto de Sus nombres.

Verse 15

एते महर्षयो ज्ञेयास्तत्रेन्द्रो रोचनस्तथा । देवाश्च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषेंऽतरे

Sabed que éstos son los grandes Ṛṣis en aquel Manvantara. Allí también, Indra recibe el nombre de Rocana; y los Devas son recordados como los Tuṣitas en el Svārociṣa Manvantara.

Verse 16

हरिघ्नस्सुकृतिर्ज्योतिरयोमूर्तिरयस्मयः । प्रथितश्च मनस्युश्च नभस्सूर्यस्तथैव च

Él es el destructor del pecado y el fruto del mérito sagrado; Él es la Luz misma. Él es la Forma de Hierro y la Sustancia de Hierro; célebre y victorioso en la mente. Él es el cielo, y asimismo es el Sol.

Verse 17

स्वारोचिषस्य पुत्रास्ते मनोर्दशमहात्मनः । कीर्तिता मुनिशार्दूल महावीर्यपराक्रमाः

Oh tigre entre los sabios, han sido ya relatados esos diez hijos magnánimos de Svārociṣa Manu, poderosos en valor y heroico arrojo.

Verse 18

द्वितीयमेतत्कथितं मुने मन्वन्तरं मया । तृतीयं तव वक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

Oh sabio, así te he narrado el segundo Manvantara. Ahora te diré el tercero: escúchalo con atención, tal como es en verdad.

Verse 19

वसिष्ठपुत्राः सप्तासन्वासिष्ठा इति विश्रुताः । हिरण्यगर्भस्य सुता ऊर्जा नाम महौजसः

Hubo siete hijos de Vasiṣṭha, célebres en el mundo como los Vāsiṣṭhas. Eran también hijos de Hiraṇyagarbha; entre ellos estaba el poderoso y radiante llamado Ūrjā.

Verse 20

ऋषयोऽत्र समाख्याताः कीर्त्यमानान्निबोध मे । औत्तमेया ऋषिश्रेष्ठ दशपुत्रा मनोः स्मृताः

Conoce por mí a los ṛṣis que aquí se celebran y han sido debidamente enumerados. Oh el mejor de los sabios, se les recuerda como los diez hijos de Manu, descendientes de Uttama.

Verse 21

इष ऊर्जित ऊर्जश्च मधुर्माधव एव च । शुचिश्शुक्रवहश्चैव नभसो नभ एव च

Él es Īśa, el Señor; Él es el Poderoso y el Poder mismo. Él es la Dulzura y también Mādhava, el amado de la primavera. Él es el Puro, el Portador del resplandor; Él es el Cielo, sí, el propio Éter.

Verse 22

ऋषभस्तत्र देवाश्च सत्यवेद श्रुतादयः । तत्रेन्द्रस्सत्यजिन्नाम त्रैलोक्याधिपतिर्मुने

Oh sabio, allí también estaban Ṛṣabha y los dioses como Satyaveda y Śruta, entre otros. En aquella asamblea, Indra—llamado Satyajin—se hallaba presente como señor de los tres mundos.

Verse 23

तृतीयमेतत्परमं मन्वतरमुदाहृतम् । मन्वतरं चतुर्थं ते कथयामि मुने शृणु

Esto ha sido proclamado como el supremo tercer Manvantara. Ahora, oh sabio, escucha mientras te narro el cuarto Manvantara.

Verse 24

गार्ग्यः पृथुस्तथा वाग्मी जयो धाता कपीनकः । कपीवान्सप्तऋषयः सत्या देवगणास्तथा

Gārgya, Pṛthu, el elocuente Vāgmī, Jaya, Dhātā, Kapīnaka y Kapīvān—junto con los Siete Ṛṣis—y asimismo los Satyas y las huestes de devas, estaban allí como grupos divinos asistentes.

Verse 25

तत्रेंद्रस्त्रिशिखो ज्ञेयो मनुपुत्रान्मुने शृणु । द्यूतिपोतस्सौतपस्यस्तमश्शूलश्च तापनः

Allí, oh sabio, has de saber que Indra es conocido como Triśikha. Escucha ahora los hijos de Manu: Dyūtipota, Sautapasya, Tamaḥśūla y Tāpana.

Verse 26

तपोरतिरकल्माषो धन्वी खड्गी महानृषिः । तामसस्य स्मृता एते दश पुत्रा महाव्रताः

Taporati, Akalmāṣa, Dhanvī, Khaḍgī y Mahānṛṣi: éstos son recordados entre los diez hijos de Tāmasa, portadores del gran voto sagrado.

Verse 27

तामसस्यांतरं चैव मनो मे कथितं तव । चतुर्थं पञ्चमं तात शृणु मन्वंतरं परम्

Amado mío, ya te he relatado el Manvantara Tāmasa. Ahora escucha, hijo mío, el siguiente Manvantara supremo, en su debido orden: el cuarto y el quinto.

Verse 28

देवबाहुर्जयश्चैव मुनिर्वेदशिरास्तथा । हिरण्यरोमा पर्जन्य ऊर्ध्वबाहुश्च सोमपाः

Devabāhu y Jaya; el sabio llamado Vedaśirā; Hiraṇyaromā; Parjanya; y Ūrdhvabāhu: éstos son los bebedores de Soma, los consagrados que participan del Soma sagrado en el rito divino.

Verse 29

सत्यनेत्ररताश्चान्ये एते सप्तर्षयोऽपरे । देवाश्च भूतरजसस्तपःप्रकृतयस्तथा

Otros, entregados a la visión de la Verdad, son estos otros grandes Siete Ṛṣis. Asimismo, hay dioses cuya naturaleza nace de los guṇas de los seres, y otros cuya propia constitución es la austeridad (tapas).

Verse 30

तत्रेंद्रो विभुनामा च त्रैलोक्याधिपतिस्तथा । रैवताख्यो मनुस्तत्र ज्ञेयस्तामससोदरः

Allí, Indra es conocido con el nombre de Vibhu y es también el señor de los tres mundos. En ese mismo período, debe entenderse que el Manu es Raivata, hermano de Tāmasa.

Verse 31

अर्जुनः पंक्तिविंध्यो वा दयायास्त नया मुने । महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे वसंति हि

Oh sabio, Arjuna y Paṅktivindhya —hijos de Dayā—, dotados de gran tapas, moran en verdad sobre la cresta del monte Meru.

Verse 32

रुचेः प्रजापतिः पुत्रो रौच्यो नाम मनुः स्मृतः । भूत्या चोत्पादितो देव्यां भौत्यो नामाभवत्सुतः

De Prajāpati Ruci nació un hijo, recordado como el Manu llamado Raucya. Y por medio de la diosa Bhūti engendró otro hijo, que llegó a ser conocido como Bhautya.

Verse 33

अनागताश्च सप्तैते कल्पेऽस्मिन्मनवस्स्मृताः । अनागताश्च सप्तैव स्मृता दिवि महर्षयः

En este kalpa presente, estos siete Manus son recordados como los que aún han de venir; del mismo modo, siete grandes rishis en el cielo son recordados también como los que aún han de manifestarse.

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्वमन्वतरानुर्कार्तनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en el Quinto Libro, la Umāsaṃhitā—concluye el capítulo trigésimo cuarto, titulado «Recitación de todos los Manvantaras».

Verse 35

गौतमस्यात्मजश्चैव शरद्वान् गौतमः कृपः । कौशिको गालवश्चैव रुरुः कश्यप एव च

Y también el hijo de Gautama, Śaradvān (conocido como Kṛpa), así como Gautama, Kauśika, Gālava, Ruru y asimismo Kaśyapa.

Verse 36

एते सप्त महात्मानो भविष्या मुनिसत्तमाः । देवाश्चानागतास्तत्र त्रयः प्रोक्तास्स्वयंभुवा

«Estos siete magnánimos llegarán a ser los más excelsos de los sabios. Y allí, tres dioses aún no manifestados fueron también declarados por Svayambhū (Brahmā).»

Verse 37

मरीचेश्चैव पुत्रास्ते कश्यपस्य महात्मनः । तेषां विरोचनसुतो बलिरिंद्रो भविष्यति

En verdad, ellos son los hijos de Marīci, nacidos del magnánimo Kaśyapa. Entre ellos, Bali, hijo de Virocana, llegará a ser Indra, señor de los dioses.

Verse 38

विषांङ्गश्चावनीवांश्च सुमंतो धृतिमान्वसुः । सूरिः सुराख्यो विष्णुश्च राजा सुमतिरेव च

Viṣāṅga, Avanīvān, Sumanta, Dhṛtimān, Vasu, Sūri, Surākhya, Viṣṇu, Rājā y también Sumati: ellos estaban asimismo entre aquellos.

Verse 39

सावर्णेश्च मनोः पुत्रा भविष्या दश शौनक । इहाष्टमं हि कथितं नवमं चान्तरं शृणु

Oh Śaunaka, los hijos de Sāvarṇi Manu serán diez. Aquí ya se ha relatado el octavo Manvantara; ahora escucha también el noveno Manvantara.

Verse 40

प्रथमं दक्षसावर्णि प्रवक्ष्यामि मनुं शृणु । मेधातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः कश्यप एव च

Primero describiré al Manu llamado Dakṣasāvarṇi—escucha. En su linaje están Medhātithi, Paulastya, Vasu y también Kaśyapa.

Verse 41

ज्योतिष्मान्भार्गवश्चैव धृतिमानंगिरास्तथा । सवनश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्य एव च

“(Había sabios) Jyotiṣmān; Bhārgava (del linaje de Bhṛgu); Dhṛtimān; y asimismo Aṅgirā. También Savana; Vāsiṣṭha (del linaje de Vasiṣṭha); Ātreya (del linaje de Atri); y Havya igualmente.”

Verse 42

पुलहस्सप्त इत्येते ऋषयो रौहितेंतरे । देवतानां गणास्तत्र त्रय एव महामुने

“Pulaha y los otros siete: éstos son los ṛṣi en Rohita-antara. Allí, oh gran muni, las huestes (gaṇa) de los dioses son sólo tres en número.”

Verse 43

दीक्षापुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः । धृष्टकेतुर्दीप्तकेतुः पंचहस्तो निराकृतिः

Estos fueron los hijos del hijo de Dīkṣā—de Rohita, el Prajāpati: Dhṛṣṭaketu, Dīptaketu, Pañcahasta y Nirākṛti.

Verse 44

पृथुश्रवा भूरिद्युम्नो ऋचीको बृहतो गयः । प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्रा महौजस

Pṛthuśravā, Bhūridyumna, Ṛcīka, Bṛhata y Gaya: éstos se cuentan entre los hijos. Así, de Sāvarṇi (Manu), el primer conjunto consta de nueve hijos, todos dotados de gran fuerza y vigor.

Verse 45

दशमे त्वथ पर्याये द्वितीयस्यांतरे मनोः । हविष्मान्पुलहश्चैव प्रकृतिश्चैव भार्गवः

Luego, en el décimo ciclo—dentro del intervalo del segundo Manu—aparecieron Haviṣmān, Pulaha, y también Prakṛti, así como el sabio Bhārgava.

Verse 46

आयो मुक्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चाव्ययस्स्मृतः । पौलस्त्यः प्रयतिश्चैव भामारश्चैव कश्यपः

También se recuerdan a Āya, Mukti y asimismo a Ātreya; se menciona también a Vasiṣṭha, junto con Avyaya. Y del mismo modo se nombran a Paulastya, Prayati, Bhāmāra y Kaśyapa.

Verse 47

अङ्गिरानेनसस्सत्यः सप्तैते परमर्षयः । देवतानां गणाश्चापि द्विषिमंतश्च ते स्मृताः

Aṅgirā, Nena y Sassatya: estos siete son recordados como los supremos ṛṣis; y también se les considera huestes divinas, dotadas de fulgor espiritual y ardiente energía.

Verse 48

तेषामिन्द्रस्स्मृतः शम्भुस्त्वयमेव महेश्वरः । अक्षत्वानुत्तमौजाश्च भूरिषेणश्च वीर्यवान्

Entre ellos, el recordado como Indra es Śambhu; en verdad, Tú mismo eres ese Mahādeva. Y también están Akṣatva, Anuttamaujā y Bhūriṣeṇa, cada uno de ellos renombrado por su valeroso poder.

Verse 49

शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः । भूरिद्युम्नः सुवर्चार्चिर्दश त्वेते मनोस्सुताः

Śatānīka, Nirāmitra, Vṛṣasena, Jayadratha, Bhūridyumna y Suvarcārcis: estos diez son declarados hijos de Manu.

Verse 50

एकादशे तु पर्याये तृतीयस्यांतरे मनोः । तस्यापि सप्त ऋषयः कीर्त्यमानान्निबोध मे

Ahora, en el undécimo ciclo, dentro del tercer Manvantara de Manu, escucha de mí mientras relato los siete Ṛṣis pertenecientes a ese período.

Verse 51

हविष्मान्कश्यपश्चापि वपुष्मांश्चैव वारुणः । अत्रेयोऽथ वसिष्ठश्च ह्यनयस्त्वंगिरास्तथा

Haviṣmān, Kaśyapa y también Vapuṣmān—hijo de Varuṇa—junto con Atreya y Vasiṣṭha; asimismo Anaya y Aṅgiras (fueron mencionados/estuvieron presentes).

Verse 52

चारुधृष्यश्च पौलस्त्यो निःस्वरोऽग्निस्तु तैजसः । सप्तैते ऋषयः प्रोक्तास्त्रयो देवगणास्स्मृताः

Cārudhṛṣya, Paulastya, Niḥsvāra y Agni, de fulgor ígneo, son así nombrados. En conjunto se proclaman como los siete Ṛṣis, y también se recuerdan como tres clases de huestes divinas (devagaṇa).

Verse 53

ब्रह्मणस्तु सुतास्ते हि त इमे वैधृताः स्मृताः । सर्वगश्च सुशर्म्मा च देवानीकस्तु क्षेमकः

En verdad, éstos son hijos de Brahmā; se les recuerda como los Vaidhṛtas: Sarvaga, Suśarmā, Devānīka y Kṣemaka.

Verse 54

दृढेषुः खंडको दर्शः कुहुर्बाहुर्मनोः स्मृताः । सावर्णस्य तु पौत्रा वै तृतीयस्य नव स्मृताः

Dṛḍheṣu, Khaṇḍaka, Darśa, Kuhur y Bāhu son recordados como descendientes en la estirpe de Manu. Y, en verdad, nueve son recordados como los nietos de Sāvarṇa, el tercero en esa línea.

Verse 55

चतुर्थस्य तु सावर्णेरृषीन्सप्त निबोध मे । द्युतिर्वसिष्ठपुत्रश्च आत्रेयस्सुतपास्तथा

Ahora aprende de mí los siete sabios (Saptarṣis) del cuarto Manu Sāvarṇi: Dyuti, el hijo de Vasiṣṭha, y también Ātreya y Sutapā.

Verse 56

अंगिरास्तपसो मूर्तिस्तपस्वी कश्यपस्तथा । तपोधनश्च पौलस्त्यः पुलहश्च तपोरतिः

Aṅgiras es la encarnación misma de la austeridad; Kaśyapa también es un gran asceta. Paulastya rebosa del tesoro del tapas, y Pulaha permanece siempre entregado a la penitencia.

Verse 57

भार्गवस्सप्तमस्तेषां विज्ञेय तपसो निधिः । पंच देवगणाः प्रोक्ता मानसा ब्रह्मणस्सुताः

Bhārgava ha de ser conocido como el séptimo entre ellos, un verdadero tesoro de tapas. Estos cinco grupos de seres divinos son declarados hijos nacidos de la mente de Brahmā.

Verse 58

ऋतधामा तदिन्द्रो हि त्रिलोकी राज्यकृत्सुखी । द्वादशे चैव पर्याये भाव्ये रौच्यांतरे मुने

Oh sabio, en el venidero duodécimo ciclo, en el Manvantara de Raucya, Ṛtadhāmā llegará a ser Indra en verdad: gobernará los tres mundos y gozará la dicha que nace de la soberanía.

Verse 59

अंगिराश्चैव धृतिमान्पौलस्त्यो हव्यवांस्तु यः । पौलहस्तत्त्वदर्शी च भार्गवश्च निरुत्सवः

Y estaban Aṅgirā, el firme Dhṛtimān, Paulastya y Havyavān; Paulaha, vidente de la verdad, y Bhārgava, libre de toda festividad exterior, recogido en su interior.

Verse 60

निष्प्रपंचस्तथात्रेयो निर्देहः कश्यपस्तथा । सुतपाश्चैव वासिष्ठस्सप्तैवैते महर्षयः

Niṣprapañca, Atreya, Nirdeha, Kaśyapa, Sutapā y Vāsiṣṭha: éstos, en verdad, son los siete grandes sabios, los Mahārṣis.

Verse 61

त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवतानां स्वयंभुवा । दिवस्पतिस्तमिन्द्रो वै विचित्रश्चित्र एव च

El Señor Auto-nacido (Brahmā) ha declarado que, entre las huestes (gaṇas) de los dioses, hay exactamente tres: Divaspati, Indra y Vicitra, llamado también Citra.

Verse 62

नयो धर्मो धृतोंध्रश्च सुनेत्रः क्षत्रवृद्धकः । निर्भयस्सुतपा द्रोणो मनो रौच्यस्य ते सुताः

Naya, Dharma, Dhṛta-andhra, Sunetra, Kṣatra-vṛddhaka, Nirbhaya, Sutapā, Droṇa y Mana: éstos fueron los hijos de Raucyā (Manu).

Verse 63

चतुर्द्दशे तु पर्याये सत्यस्यैवांतरे मनोः । आग्नीध्रः काश्यपश्चैव पौलस्त्यो मागधश्च यः

En el decimocuarto ciclo—dentro del Manvantara del Manu llamado Satya—hubo (sabios/linajes) como Āgnīdhra, Kāśyapa, Paulastya y también Māgadha.

Verse 64

भार्गवोऽप्यतिवाह्यश्च शुचिरांगिरसस्तथा । युक्तश्चैव तथात्रेयः पौत्रो वाशिष्ठ एव च

«Bhārgava también, y Ativāhya; Śuci y Āṅgirasa; asimismo Yukta, y también Ātreya; Pautra y Vāśiṣṭha igualmente»។

Verse 65

अजितः पुलहश्चैव ह्यंत्यास्सप्तर्षयश्च ते । पवित्राश्चाक्षुषा देवाः शुचिरिन्द्रो भविष्यति

Ajita y Pulaha, junto con los restantes sabios que componen a los siete ṛṣis, aparecerán entonces. Los dioses llamados Pāvitrās serán las deidades del Manvantara de Ākṣuṣa, y Śuci llegará a ser Indra.

Verse 66

एतेषां कल्य उत्थाय कीर्तनात्सुखमेधते । अतीतानागतानां वै महर्षीणां नरैस्सदा

Oh bienaventurada, al levantarse (con devoción) y cantar sus glorias, la dicha crece. En verdad, los hombres deben celebrar siempre a los grandes ṛṣis del pasado y también a los que han de venir.

Verse 67

देवतानां गणाः प्रोक्ताश्शृणु पंच महामुने । तुरंगभीरुर्बुध्नश्च तनुग्रोऽनूग्र एव च

Oh gran sabio, escucha: se declaran cinco grupos entre las deidades—Turaṅgabhīru, Budhna, Tanugra y también Anūgra (como parte de la enumeración quíntuple).

Verse 68

अतिमानी प्रवीणश्च विष्णुस्संक्रंदनस्तथा । तेजस्वी सबलश्चैव सत्यस्त्वेते मनोस्सुता

«Atimānī, Pravīṇa, Viṣṇu, Saṃkrandana, Tejasvī, Sabala y Satya: éstos son, en verdad, los hijos de Manu»។

Verse 69

भौमस्यैवाधिकारे वै पूर्वकल्पस्तु पूर्यते । इत्येतेऽनागताऽतीता मनवः कीर्तिता मया

En verdad, dentro del dominio de Bhauma (la Tierra), queda así concluido el relato del kalpa anterior. De este modo he proclamado a los Manus: los ya pasados y los aún por venir.

Verse 70

उक्तास्सनत्कुमारेण व्यासायामिततेजसा । पूर्णे युगसहस्रांते परिपाल्यः स्वधर्मतः

Estas enseñanzas fueron pronunciadas por Sanatkumāra a Vyāsa, de esplendor inconmensurable: «Cuando se cumplan mil yugas, debe preservarse (esta tradición) debidamente, conforme al propio dharma.»

Verse 71

प्रजाभिस्तपसा युक्ता ब्रह्मलोकं व्रजंति ते । युगानि सप्रतिस्त्वेकं साग्राण्यंतरमुच्यते

Aquellos seres, unidos a la austeridad (tapas) por el bien de su linaje, alcanzan Brahmaloka. Un lapso compuesto de yugas, junto con sus uniones e intervalos (sandhi), equivalente a un ciclo así y con una medida adicional, es declarado “antara” (intervalo).

Verse 72

चतुर्दशैते मनवः कीर्तिता कीर्तिवर्धनाः । मन्वंतरेषु सर्वेषु संहारांते पुनर्भवः

Estos catorce Manus han sido proclamados, acrecentadores de la fama. En cada Manvantara, al término de la disolución (saṃhāra), vuelven a surgir de nuevo en renovada manifestación.

Verse 73

न शक्यमन्तरं तेषां वक्तुं वर्षशतैरपि । पूर्णे शतसहस्रे तु कल्पो निःशेष उच्यते

Ni siquiera en cientos de años puede describirse por completo el intervalo entre aquellas divisiones del tiempo cósmico. Mas cuando se cumplen cien mil (años), eso se declara como un kalpa en su totalidad.

Verse 75

तत्र सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः । ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा सदादित्यगणैर्मुने

Allí, todos los seres fueron abrasados por los rayos del Sol. Luego, oh sabio, las huestes de los Ādityas, poniendo a Brahmā al frente, avanzaron en su marcha.

Verse 76

प्रविशंति सुरश्रेष्ठ हरिं नारायणं परम् । स्रष्टारं सर्व भूतानां कल्पांतेषु पुनःपुनः

Oh el mejor de los dioses, una y otra vez, al término de cada eón, ellos entran en Hari—el supremo Nārāyaṇa—quien, en el ciclo siguiente, llega a ser el creador de todos los seres. Desde la visión śaiva, esto describe la disolución periódica y el resurgir de las funciones cósmicas, mientras el Señor Supremo Śiva permanece como el Pati trascendente, más allá de esos papeles cambiantes.

Verse 77

भूयोपि भगवान् रुद्रस्संहर्ता काल एव हि । कल्पांते तत्प्रवक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य वै

Una vez más, el Bienaventurado Señor Rudra es en verdad Kāla, el Tiempo mismo, el gran disolvente. Al término del kalpa, describiré ahora esa disolución en relación con Vaivasvata Manu.

Verse 78

इति ते कथितं सर्वं मन्वंतरसमुद्भवम् । विसर्गं पुण्यमाख्यानं धन्यं कुलविवर्द्धनम्

Así, te he relatado todo lo que surgió en los Manvántaras: la sagrada narración del Visarga (la creación secundaria), un relato meritorio que otorga bendición y acrecienta la prosperidad y la santidad del linaje.