The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

Verse 1

नारद उवाच । शप्तः कथं वसिष्ठेन सौदासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धोऽबवत्कथम् ॥ १ ॥

Nārada dijo: «¿Cómo fue maldecido por Vasiṣṭha el rey Saudāsa, el más excelso entre los reyes? ¿Y cómo quedó purificado de nuevo mediante la ablución con gotas del Gaṅgā?»

Verse 2

सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि । श्रृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम् ॥ २ ॥

Oh hermano, debes relatar todo esto por completo. Pues el relato del Gaṅgā trae auspiciosidad a quienes escuchan y también a quienes lo recitan.

Verse 3

सनक उवाच । सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ॥ ३ ॥

Dijo Sanaka: Saudāsa—conocedor de todo dharma, perspicaz en todo, virtuoso y puro—gobernó la tierra entera, deleitando a sus súbditos como un padre deleita a sus hijos.

Verse 4

सगेरण यथा पूर्वं महीयं सप्तसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना ॥ ४ ॥

Así como en tiempos antiguos Sagara protegió esta tierra, ceñida por los siete océanos, así también la protegió él, sin obrar jamás en contradicción con ningún dharma.

Verse 5

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्त्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा ॥ ५ ॥

Dotado de hijos y nietos, y colmado de toda prosperidad, el joven rey gobernó y disfrutó de la tierra durante treinta y ocho mil años.

Verse 6

सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेज्ञ सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः ॥ ६ ॥

Cierta vez, el rey Saudāsa—aficionado a la caza—entró en el bosque con su séquito, después de que sus ministros lo hubieran registrado a fondo y asegurado debidamente.

Verse 7

निषादैः सहितस्तत्र विनिघ्रन्मूगसंचयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः ॥ ७ ॥

Allí, acompañado por los Niṣādas y abatiendo una gran reunión de ciervos, aquel conocedor del dharma, atormentado por la sed, llegó al río Revā (Narmadā).

Verse 8

सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत् ॥ ८ ॥

Oh sabio, allí el hijo de Sudāsa se bañó y cumplió los ritos cotidianos; luego, tras comer junto con sus ministros, pasó también aquella noche en ese lugar.

Verse 9

ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने ॥ ९ ॥

Luego, al amanecer, se levantó y realizó los ritos de la mañana; después, acompañado de sus ministros, vagó por el bosque a orillas del Narmadā.

Verse 10

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात् ॥ १० ॥

Yendo solo de un paraje del bosque a otro, el regio monarca—con la flecha tensada hasta la oreja—persiguió al antílope negro (kṛṣṇasāra).

Verse 11

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम् ॥ ११ ॥

Con sus tropas dejadas muy atrás, montado a caballo, el rey persiguió al ciervo; y allí vio a una pareja de tigres en una cueva, recostados a placer y absortos en la unión carnal.

Verse 12

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित् ॥ १२ ॥

Dejando la persecución del ciervo, avanzó de frente hacia los dos tigres; y, con una flecha ya encajada en la cuerda del arco, aquel experto en la ciencia de los proyectiles los encaró.

Verse 13

तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता ॥ १३ ॥

Con un arma de punta aguda y articulada, lo derribó a aquella tigresa. Al caer, la tigresa —de treinta y seis yojanas de longitud— se desplomó con estrépito.

Verse 14

तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः ॥ १४ ॥

Con un rugido terrible, como un relámpago, la rākṣasī se transformó en una figura monstruosa. Al ver a su amada caída, aquel rākṣasa, fiero como un tigre, hirvió de odio y reaccionó con furia.

Verse 15

प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चांतर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च ॥ १५ ॥

Diciendo: «Tomaré contramedidas», desapareció entonces de la vista. Pero el rey, estremecido de temor, reunió también a sus tropas del bosque.

Verse 16

तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः ॥ १६ ॥

Tras relatar a todos aquel suceso por entero, regresó a su propia ciudad. Sin embargo, el rey, hijo de Sudās, permaneció inquieto, temiendo la hechicería del demonio rākṣasa.

Verse 17

परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः ॥ १७ ॥

Desde entonces, oh Nārada, el rey abandonó por completo la caza. Y pasado mucho tiempo, el soberano emprendió el gran sacrificio del Aśvamedha.

Verse 18

समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि ॥ १८ ॥

Con el ánimo sereno y jubiloso, comenzó el rito en compañía de los señores de los sabios, encabezados por Vasiṣṭha; y allí, habiendo ofrecido la oblación sagrada (havis) a Brahmā y a las demás deidades según el rito prescrito, prosiguió adelante.

Verse 19

समाप्य यज्ञनिष्क्रांतो वशिष्टः स्नातकोऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसोऽसौ नृपहिम्सितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः ॥ १९ ॥

Tras concluir el yajña, Vasiṣṭha—habiendo cumplido también el baño purificador propio del snātaka—partió. Entretanto, aquel rākṣasa, cuya esposa había sido ultrajada por el rey, llegó enfurecido para tomar represalia contra el monarca.

Verse 20

स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच ॥ २० ॥

Cuando el guru hubo partido, el rākṣasa asumió al instante la apariencia de Vasiṣṭha. Acercándose al rey, dijo: «Comeré; deseo carne», y así habló.

Verse 21

भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् ॥ २१ ॥

Entonces, cediendo una vez más por la insistencia apremiante del cocinero, cocinó carne. Y el rey también permaneció en pie, aguardando la llegada del guru, sosteniendo la ofrenda en un recipiente destinado a presentar alimento.

Verse 22

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरवे ददौ तस्मै ससादरम् ॥ २२ ॥

Entonces Saudāsa, colmado de humildad, colocó aquella carne en un recipiente de oro y la ofreció con reverencia al guru que había llegado, con sincero respeto.

Verse 23

तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः ॥ २३ ॥

Al verlo, el maestro, asombrado, comenzó a reflexionar: “¿Cuál podría ser la razón de esto?”

Verse 24

अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहोऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम ॥ २४ ॥

Durante todo un mes humano permanecí inconsciente, absorto en el más elevado samādhi. ¡Ay, qué depravación la de este rey! Me ha dado lo que no debe comerse.

Verse 25

इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभोऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते ॥ २५ ॥

Habiendo intentado así contenerse y dar por cerrado el asunto, el sabio se indignó profundamente: “¡Ay, oh señor de la tierra, ciertamente se me ha dado algo prohibido para mi destrucción!”

Verse 26

तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया ॥ २६ ॥

“Por lo tanto, que esto sea también tu único alimento. La carne humana es comida solo para los rākṣasas, y tú me la has dado.”

Verse 27

तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः ॥ २७ ॥

“Por lo tanto, oh rey, te convertirás en un rākṣasa, apto solo para ese tipo de comida”. Diciendo esto, Saudāsa, abrumado por el miedo, pronunció esta maldición sobre él.

Verse 28

आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपोऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूश्च चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः ॥ २८ ॥

«En verdad he sido mandado por ti», suplicó, temblando. Y la diosa Tierra, Bhū, comenzó a reflexionar; y Vasiṣṭha, movido por sus palabras, también meditó sobre el asunto.

Verse 29

रक्षसा वंचितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥

Con su visión divina supo que el rey había sido engañado por un rākṣasa. Y el rey, tomando agua en su mano, estaba a punto de maldecir a Vasiṣṭha.

Verse 30

समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुपान्वितम् । मदयंती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता ॥ ३० ॥

Al ver al venerable maestro, que se había alzado y pronunciaba una maldición, de nuevo revestido de forma, la virtuosa Madayantī, amada de él, respondió entonces.

Verse 31

मदयंत्युवाच । भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः ॥ ३१ ॥

Dijo Madayantī: «Oh heredero de los kṣatriyas, refrena tu ira. Cualquier acto cuyo fruto debas experimentar—eso ya ha llegado a ti; no hay duda de ello».

Verse 32

गुरु तुम्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्बुह्यराक्षसः ॥ ३२ ॥

Aquel hombre de mente necia que se dirige a su guru con sonidos de desprecio—diciendo «tum» y «hum»—renace como un Buhya-rākṣasa, morador de un paraje del bosque sin agua.

Verse 33

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

Quienes han vencido los sentidos, han sojuzgado la ira y se deleitan en el servicio devoto al guru, alcanzan la morada de Brahmā; tal es la conclusión firme de las escrituras.

Verse 34

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

Así interpelado por ellos, el rey dejó la ira y se alegró con su esposa; y en su fuero interno pensó: «¿Dónde he de verter (deshacerme de) esta agua?»

Verse 35

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

Dondequiera que se rociara aquella agua, sin duda se volvía ceniza. Comprendiéndolo, él mismo vertió esa misma agua sobre sus propios pies.

Verse 36

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

Con el mero contacto de aquella agua, sus pies se oscurecieron y quedaron manchados; y así, desde entonces, fue conocido ampliamente como “Kalmāṣapāda” (el de pies mancillados).

Verse 37

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

Entonces Kalmāṣapāda, aunque era sensato, se dejó arrastrar por su amada; con el corazón sobrecogido de temor, se postró a los pies de su guru.

Verse 38

उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया ॥ ३८ ॥

Entonces el sabio, habiéndose refugiado en Él y con las manos juntas, dijo: «Oh Bhagaván, Señor bendito, perdona todo; no he cometido ofensa alguna»។

Verse 39

तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम् ॥ ३९ ॥

Al oírlo, el muni, afligido y suspirando, habló al rey y comenzó a reprocharse a sí mismo, pues se había entregado a la falta de discernimiento.

Verse 40

अविवेको हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः ॥ ४० ॥

En verdad, la falta de discernimiento es el supremo semillero de todas las calamidades. Quien carece de discriminación en este mundo, sin duda, no es mejor que un animal.

Verse 41

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितोऽज्ञोऽहं यतः पापं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

Ciertamente, el rey realizó este acto sin comprender lo que era debido. Yo soy ignorante y falto de discernimiento, pues he llegado a incurrir en pecado.

Verse 42

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

«Quien se disciplina por el viveka alcanza la nirvṛtti (la cesación apacible).» Dicho esto, el muni respondió al rey, hablando desde la perspectiva del Ātman: «Esto no será definitivo; durará doce años.»

Verse 43

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ॥ ४४ ॥

Mas cuando seas rociado con gotas del Gaṅgā, en verdad abandonarás esa forma de rākṣasa. Recobrando tu antigua apariencia, gobernarás y gozarás de esta misma tierra.

Verse 44

तद्बिंदुसेकसंभूतज्ञानेन गतकल्मषः । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

Por el conocimiento nacido de esa aspersión de gotas, tus impurezas se disiparán; y, hecho enteramente dedicado al servicio de Hari, alcanzarás la paz suprema.

Verse 45

इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः ॥ ४६ ॥

Dicho esto, Vasiṣṭha—conocedor del Atharva-veda—partió a su propio āśrama. Y el rey también, colmado de aflicción, cayó bajo una condición semejante a la de una rākṣasī (un estado demoníaco).

Verse 46

क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने ॥ ४७ ॥

Afligido con intensidad por el hambre y la sed, siempre entregado a la ira, Bhīma—oscuro como el fulgor de una noche negra—vagó por un bosque solitario.

Verse 47

मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत् ॥ ४८ ॥

Allí no comió los muchos tipos de ciervos, ni a los humanos, ni a los reptiles. También se abstuvo de comer aves y monos, criaturas dignas de respeto.

Verse 48

अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयंकरी ॥ ४९ ॥

La tierra parecía aterradora una y otra vez, sembrada de muchos huesos, con cuerpos amarillentos y manchados de sangre, y con cabellos fantasmales enmarañados, formando un espectáculo espantoso.

Verse 49

ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत् ॥ ५० ॥

Durante tres estaciones, afligió enormemente a la tierra —que se extendía por cientos de yojanas y estaba llena de multitudes—; después, se adentró en las profundidades de un bosque.

Verse 50

तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ५१ ॥

Incluso allí, continuó constantemente, día tras día, comiendo carne humana. Luego fue a la orilla del Narmadā, un lugar frecuentado y venerado por sabios y seres perfeccionados (siddhas).

Verse 51

विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयंकरः । अपश्यत्कंचन मुनिं रमन्तं प्रियया सह ॥ ५२ ॥

Mientras vagaba por la orilla del Narmadā, él, terrorífico para todos los mundos, vio a cierto sabio deleitándose junto con su amada.

Verse 52

क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा ॥ ५३ ॥

Abrasado por el fuego del hambre, se abalanzó sobre el sabio y, con gran velocidad, lo atrapó, tal como un cazador atrapa a un ciervo joven.

Verse 53

ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वला ॥ ५४ ॥

Al ver a su propio esposo sujeto por el agarre de un demonio que vaga en la noche, la mujer brāhmana, temblando de miedo, juntó las palmas sobre su cabeza y habló.

Verse 54

ब्राह्मण्युवाच । भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥ ५५ ॥

Dijo la mujer brāhmana: «¡Oh poderoso, tigre entre los reyes, sálvame, pues tiemblo de miedo! Concediéndome lo que es más querido que la vida, cumple por entero mi deseo».

Verse 55

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततोऽनाथां पाहि मां विजने वने ॥ ५६ ॥

En verdad, por nombre eres «Mitra-saha», amigo de miles, y has nacido de la dinastía solar. No eres un rākṣasa; por ello, protégeme a mí, desamparada, aquí en este bosque solitario.

Verse 56

या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन ॥ ५७ ॥

Una mujer sin esposo, aunque viva, es como muerta. Y aun así, ¿qué podré decir de la viudez en la niñez, oh destructor de enemigos?

Verse 57

न मातापितरौ जाने नापि बंधुं च कंचन । पतिरेव परो बंधुः परमं जीवनं मम ॥ ५८ ॥

No reconozco ni a madre ni a padre, ni a pariente alguno. Mi esposo solo es mi supremo deudo; en verdad, él es mi propia vida».

Verse 58

भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर ॥ ५९ ॥

Oh Señor de los pueblos, ven y enséñame toda la amplitud del dharma—cómo debe conducirse rectamente una mujer; protégeme, que no tengo parientes y cargo con un hijo pequeño.

Verse 59

कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः ॥ ६० ॥

«¿Cómo podré vivir, privada de mi esposo, en este bosque solitario? Soy hija del Señor—sálvame, oh venerable, y concédeme un esposo».

Verse 60

प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे ॥ ६१ ॥

Los grandes sabios declaran: «No ha habido ni habrá dádiva más alta que el don de la protección». Por ello, concédeme el don de la vida—sálvame.

Verse 61

इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानोऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् ॥ ६२ ॥

Dicho esto, ella cayó a los pies de aquel rākṣasa. Pero, aunque la mujer brāhmana le suplicó con fervor, el rākṣasa aun así apresó al dvija, el “dos veces nacido”.

Verse 62

अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात् ॥ ६२ ॥

Como un tigre que, por pura fuerza, arrebata un cervatillo del antílope negro (kṛṣṇasāra) para su presa.

Verse 63

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

Entonces, tras lamentarse de muchas maneras, su devota esposa —enfurecida de nuevo— maldijo al rey, quien ya había sido herido por una maldición anterior.

Verse 64

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

Porque has dañado violentamente a mi esposo mientras estaba absorto en el placer amoroso, por lo tanto —al entrar en unión con una mujer— tú también encontrarás la muerte.

Verse 65

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

Habiendo maldecido así, la enfurecida mujer brāhmaṇa pronunció otra maldición: «Dado que mi esposo ha sido devorado, ciertamente te convertirás en un Rākṣasa».

Verse 66

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

Al escuchar la doble maldición pronunciada por ella, ese caminante nocturno —Pramanyu— habló, arrojando el montón de brasas ardientes que había surgido de su ira.

Verse 67

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

«¡Oh malvada!, ¿por qué me has dado en vano una doble maldición? Para una sola ofensa, solo una maldición es apropiada para mí».

Verse 68

यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता ॥ ६८ ॥

Porque tú, mujer malvada, arrojas sobre mí otra maldición, por eso—junto con tu hijo—ve hoy mismo a nacer en el vientre de una piśāca, un espíritu necrófago.

Verse 69

तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता ॥ ६९ ॥

Así, por efecto de aquella maldición, Śatpā, ante Brahmā, se volvió una piśācī. Atormentada por el hambre, terrible y de voz estruendosa, lloró y aulló con violencia junto con su prole.

Verse 70

राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम् ॥ ७० ॥

Un rākṣasa y una piśācī, clamando en un bosque desierto, se dirigieron a una arboleda en la ribera del Narmadā, lugar frecuentado por rākṣasas.

Verse 71

औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत् ॥ ७१ ॥

Por haber mostrado indiferencia hacia su maestro, asumió una naturaleza de rākṣasa. Allí permanece, abrasado por un dolor incesante: un ser que obra en oposición al mundo y al orden del dharma.

Verse 72

राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः ॥ ७२ ॥

Al ver al rākṣasa y a la piśācī llegar al árbol de banyán, el brahmarākṣasa que moraba en él, colmado de ira, habló.

Verse 73

किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम् ॥ ७३ ॥

«¿Con qué propósito habéis venido aquí vosotros dos, de aspecto temible, deseando mi morada? ¿Por qué pecado nacisteis en tal condición? Decidme la verdad con certeza.»

Verse 74

सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह ॥ ७४ ॥

Saudāsa, al oír aquellas palabras, le expuso todo lo que se había hecho—tanto por ella como por él mismo—y después dijo lo siguiente.

Verse 75

सौदास उवाच । कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ७५ ॥

Saudāsa dijo: «Oh muy afortunado, dime: ¿quién eres tú y qué hiciste en tiempos pasados? Por el profundo afecto que me tienes como amigo, debes relatarlo todo.»

Verse 76

करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुंक्ते यातनास्तु युगायुतम् ॥ ७६ ॥

Quienquiera que, de mente perversa, engañe a un amigo, ciertamente come el fruto del pecado y soporta tormentos por decenas de miles de edades.

Verse 77

जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंचनं कदा ॥ ७७ ॥

Todos los sufrimientos de los seres disminuyen al ver a un amigo verdadero; por eso, el sabio jamás debe engañar a los amigos en ningún momento.

Verse 78

कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद ॥ ७८ ॥

Así interpelado por Kalmāṣapāda, el brahma-rākṣasa que moraba en el baniano, complacido, pronunció ante Nārada palabras de Dharma.

Verse 79

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नाम्ना धर्मपरायणः ॥ ७९ ॥

Dijo el brahma-rākṣasa: «En otro tiempo fui un brāhmaṇa de Magadha, consumado en los Vedas. Era conocido por el nombre de Somadatta, entregado a la rectitud.»

Verse 80

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम् ॥ ८० ॥

Oh muy afortunado, me volví negligente por el saber, la juventud y la riqueza; al tratar con indiferencia a mi guru, he caído ahora en tal estado.

Verse 81

नलभेऽहं सुखं किं चिज्जिताहारोऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८१ ॥

No hallo dicha alguna; aunque he refrenado el alimento, estoy sumamente afligido. En verdad, he devorado brāhmaṇas por cientos, y aun por miles.

Verse 82

क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥ ८२ ॥

Siempre impulsado por el hambre y la sed, atormentado por el ardor interior, se vuelve sin cesar causa de temor para el mundo y permanece entregado a comer carne.

Verse 83

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत् ॥ ८३ ॥

La falta de respeto hacia el propio gurú hace que el ser humano caiga en una disposición demoníaca. Yo mismo he vivido esta verdad; por ello, el sabio y afortunado jamás debe cometer tal falta.

Verse 84

कल्माषपाद उवाच । गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ ८४ ॥

Dijo Kalmāṣapāda: «¿Qué clase de gurú se ha descrito como ideal, y a quién alabaste tú en tiempos pasados? Dímelo todo por completo, pues mi curiosidad es intensa».

Verse 85

ब्रह्मराक्षस उवाच । गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि श्रृणुष्वैकमनाः सरवे ॥ ८५ ॥

El Brahmarākṣasa dijo: «Hay muchos maestros, dignos de veneración y de salutación respetuosa. Yo relataré a aquellos a quienes me acerqué; escuchad todos con atención unificada».

Verse 86

अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबोधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः ॥ ८६ ॥

Él es maestro de los Vedas, quien hace comprender su sentido mediante razonamiento correcto; proclamador de los śāstras, expositor del dharma e instructor del nīti-śāstra, la ciencia del buen gobierno y la ética.

Verse 87

मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च ॥ ८७ ॥

Él otorga la instrucción de los mantras y su explicación, y concede sagrada reputación; elimina los pecados incluso de quienes se consagran al Veda; también enseña los votos (vrata), rescata del temor y, en verdad, da alimento.

Verse 88

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम ॥ ८८ ॥

El suegro, el tío materno, el hermano mayor y el padre; asimismo el que confiere el upanayana (la investidura del cordón sagrado), el engendrador y el que realiza los ritos purificatorios (saṃskāra): éstos son, en verdad, los más nobles de los amigos.

Verse 89

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम् ॥ ८९ ॥

Éstos, en verdad, son declarados los auténticos gurús; deben ser venerados y saludados con respeto, con sincera reverencia.

Verse 90

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥ ९० ॥

Dijo Kalmāṣapāda: «Se han mencionado muchos tipos de maestros. Entre ellos, ¿cuál es el mejor? ¿O son todos iguales? Dímelo correctamente, tal como es en verdad.»

Verse 91

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥ ९१ ॥

El Brahmarākṣasa dijo: «Bien dicho, bien dicho, oh muy sabio. Lo que has preguntado, eso te diré: el relato de la grandeza del gurú, el escucharlo y el asentir con gozosa aprobación (anumodana).»

Verse 92

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥ ९२ ॥

Puesto que esto otorga el bien supremo a todos, ahora lo explicaré. Estos maestros son siempre igualmente dignos de veneración; de ello no hay duda.

Verse 93

तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा ॥ ९३ ॥

Con todo, escucha: declararé la esencia ya establecida de las śāstra—los maestros de los Vedas, y asimismo quienes componen las explicaciones de los mantras védicos.

Verse 94

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः । एतेषामपि भूपाल श्रृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥ ९४ ॥

El padre y el expositor del Dharma son recordados como gurús de clase especial. Aun así, oh rey, escucha acerca del gurú más excelente incluso entre ellos.

Verse 95

सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः ॥ ९५ ॥

Te declararé lo que han dicho quienes conocen la verdad del sentido y los principios de todas las śāstra: el sabio que expone los Purāṇa en armonía con el Dharma es, en verdad, un paṇḍita.

Verse 96

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम् ॥ ९६ ॥

Esa disciplina es la más alta, pues corta las ataduras del saṃsāra. Y las acciones dignas de la adoración de los devas dan su fruto mediante el culto a las deidades.

Verse 97

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते ॥ ९७ ॥

Y en verdad, de los Purāṇa surgen los devas (y el conocimiento de ellos); por eso, oh rey, los Purāṇa son aquí la esencia del sentido de todos los Vedas.

Verse 98

वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः ॥ ९८ ॥

Así lo proclaman también los sabios, y así lo ha enseñado el Guru supremo: aquel que, con sincero empeño, se esfuerza por cruzar el océano del saṃsāra es verdaderamente digno de la liberación.

Verse 99

श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते ॥ ९९ ॥

«Que él escuche los Purāṇas»: así lo declaró quien ordenó las divisiones del saber sagrado; y en los Purāṇas, oh rey, expuso plenamente todos los deberes del dharma.

Verse 100

तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि ॥ १०० ॥

El tarka (razonamiento) es la base de la disputa, y la nīti (recta conducta y gobierno) es medio de logro mundano; pero los Purāṇas, oh magnánimo, son en verdad para la dicha aquí y en el más allá.

Verse 101

यः श्रृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः ॥ १ ॥

Quien escucha continuamente los Purāṇas con bhakti, su entendimiento se vuelve puro y, más aún, se entrega al dharma.

Verse 102

पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २ ॥

Al escuchar el Purāṇa, nace la auspiciosa bhakti hacia Śrīpati (el Señor de Lakṣmī). Oh rey, en quienes son devotos de Viṣṇu, la inteligencia se inclina activamente hacia el dharma.

Verse 103

धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः ॥ ३ ॥

Por el dharma se destruyen los pecados y nace el conocimiento puro. Quienes anhelan los frutos del dharma—artha, kāma y mokṣa—deben ampararse en el dharma.

Verse 104

श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्ब्रह्यवादिनः ॥ ४ ॥

Los conocedores de la tradición dijeron que escucharían así tus Purāṇas. Pero yo los he recibido del sabio Gautama, omnisciente y expositor de Brahman.

Verse 105

श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः ॥ ५ ॥

Habiendo aprendido el sentido de todos los dharmas, en la encantadora ribera del Gaṅgā, una vez partí para realizar la adoración del Señor Supremo.

Verse 106

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः ॥ ६ ॥

Aunque él vino y se puso ante mí, no le ofrecí reverencia alguna. Sin embargo, Gautama—sereno, de gran inteligencia, tesoro de resplandor espiritual—permaneció ecuánime.

Verse 107

मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं ययौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः ॥ ७ ॥

Él se alegró, pensando: «Realiza los ritos tal como los mantras los prescriben». Pues la deidad que yo he adorado es el Señor Śiva, el guru de todo el mundo.

Verse 108

गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि योऽवज्ञां कुरुते गुरोः ॥ ८ ॥

Quien ha cometido desprecio hacia el gurú ha sido destinado al estado de rākṣasa. Sea con conocimiento o sin él, quien falta al respeto al maestro incurre en esta grave consecuencia.

Verse 109

तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः ॥ ९ ॥

Para esa persona, la comprensión, el saber, la prosperidad, los hijos y el fruto de sus actos perecen pronto—si es alguien que sirve a los gurús sólo por fuera, con reverencia ostentosa.

Verse 110

तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धोऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना ॥ १० ॥

Los sabios declaran: «Oh rey, la prosperidad vendrá a él». Pero por esa misma maldición he sido abrasado—también por dentro—por el fuego del hambre.

Verse 111

मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थेऽस्मिन्निशाचरे ॥ ११ ॥

«¿Cuándo alcanzaré la liberación (mokṣa)? No lo sé, oh el mejor de los reyes.» Así habló el más excelso de los brāhmaṇas, mientras permanecía aquí, bajo este baniano, en la noche.

Verse 112

धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रोऽतिधार्मिकः ॥ १२ ॥

Por su conversación sobre el Dharmaśāstra, el pecado de aquellos dos se consumió hasta extinguirse. En ese mismo intervalo llegó un brāhmaṇa, sumamente recto y virtuoso.

Verse 113

कलिङ्गदेशसम्भूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कंधे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ १३ ॥

Nacido en la tierra de Kaliṅga, fue recordado como Garga, conocido también con el nombre de Nānmrā. Llevando sobre el hombro el agua del Gaṅgā, avanzaba alabando al Señor Viśveśvara, el supremo Dueño.

Verse 114

गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतनू रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

Cantaban los Nombres de ese mismo Señor con júbilo, y sus cuerpos se estremecían de dicha. Y al ver llegar al sabio, aquellos dos—una Piśācī y un Rākṣasa—volvieron su atención hacia él.

Verse 115

प्राप्तं नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः ॥ १५ ॥

Gritando: «¡Hemos obtenido nuestro pāraṇa, el romper el ayuno!», corrieron hacia él con los brazos en alto. Pero al oír los Nombres que él cantaba, se mantuvieron a distancia. Incapaces de atacarlo, los rākṣasas dijeron estas palabras.

Verse 116

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

Oh brāhmaṇa afortunado, salutaciones a ti, gran alma. Por el poder y la gloria del kīrtana del Nombre Divino, nosotros, los rākṣasas, nos vemos obligados a permanecer lejos.

Verse 117

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

«En el pasado devoramos brāhmaṇas por decenas de miles y por crores. Pero, oh brāhmaṇa, el manto protector del Nombre Divino te resguarda del gran terror.»

Verse 118

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै ॥ १८ ॥

¡Oh sabio! Aun nosotros—siendo Rākṣasas—por el solo oír el Santo Nombre hemos alcanzado la paz suprema, únicamente por la gloria de Acyuta, el Señor Infalible.

Verse 119

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गंगाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात् ॥ १९ ॥

¡Oh muy afortunado! En todo sentido estás verdaderamente libre de la pasión y de lo semejante. Aun así, mediante la ablución con las aguas del Gaṅgā, protégennos de esta acumulación de pecados.

Verse 120

हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः ॥ २० ॥

Proclaman los sabios: quien se vuelve enteramente devoto de Hari y así rescata su propio ser, ése, en verdad, puede liberar al mundo entero.

Verse 121

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥ २१ ॥

Si uno desecha el Nombre de Hari—medicina para la terrible enfermedad del saṃsāra—¿por qué medio podría alcanzarse la liberación, tan difícil de obtener en todas partes?

Verse 122

लोहोडुपेन प्रतरन्निमजत्युदके यथा । ततैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥ २२ ॥

Así como quien intenta cruzar el agua en una barca de hierro se hunde, del mismo modo quienes no han acumulado mérito: ¿cómo podrían llevar a otros a la otra orilla?

Verse 123

अहो चरित्रं महतां सर्वलोकसुखा वहम् । यथा हि सर्वलोकानामानन्दाय कलानिधिः ॥ २३ ॥

¡Oh, admirable es la conducta de los grandes! Trae dicha a todos los mundos, como la luna, tesoro de rayos cual néctar, que existe para el deleite de todos los seres.

Verse 124

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम् । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥ २४ ॥

Oh, el mejor de los nacidos dos veces: todos los tīrtha santos y purificadores de la tierra no igualan ni siquiera una sola partícula del río Gaṅgā.

Verse 125

तुलसीदलप्रदलसंम्मिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥ २५ ॥

Aun una cantidad de agua de Gaṅgā del tamaño de una semilla de mostaza, mezclada con hojas y pétalos de Tulasi, purifica en verdad veintiuna generaciones de una familia.

Verse 126

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाह्मस्मान्पापकर्मिणः ॥ २६ ॥

Por ello, oh brāhmaṇa afortunado, conocedor del sentido de todos los śāstra, protégennos—nosotros, dados a actos pecaminosos—mediante el don del agua de la Gaṅgā.

Verse 127

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मया विष्टो बभूव द्विजसतमः ॥ २७ ॥

Así, aquellos rākṣasas narraron la suprema grandeza de la Gaṅgā. Al oírlo, el más eminente de los nacidos dos veces quedó sobrecogido de asombro.

Verse 128

एषामपीद्दशी भक्तिर्गङ्गायां लोकमातरि । किमु ज्ञानप्रभावाणां महतां पुण्यशालिनाम् ॥ २८ ॥

Si aun personas así poseen tal bhakti hacia Gaṅgā, la Madre de los mundos, ¿qué decir entonces de los grandes, colmados de mérito, cuyo poder nace del conocimiento espiritual?

Verse 129

अथासौ मनसा धर्मं विनिश्चित्य द्विजोत्तमः । सर्वपूतहितो भक्तः प्राप्नोतीति परं पदम् ॥ २९ ॥

Entonces el mejor de los dos veces nacidos, tras determinar firmemente el dharma en su mente, se vuelve un bhakta dedicado al bien de todos los seres, y así alcanza el estado supremo.

Verse 130

ततो विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलप्रनुत्तममम् । तुलसीदलसंमिश्रं तेषु रक्षःस्वसेचयत् ॥ ३० ॥

Luego el brāhmaṇa, conmovido por la compasión, roció sobre aquellos rākṣasas el agua más excelsa del Gaṅgā, mezclada con hojas de tulasī.

Verse 131

राक्षसास्तेन सिक्तास्तु सर्षपोपमबिंदुना । विमृज्य राक्षसं भावमभवन्देवतोपमाः ॥ ३१ ॥

Mas cuando aquellos rākṣasas fueron rociados con esa gota, no mayor que un grano de mostaza, borraron su naturaleza demoníaca y se volvieron semejantes a los dioses.

Verse 132

ब्राह्मणी पुत्र सम्यक्ते जग्मुर्हस्तथैव च । कोटिसूर्यप्रतीकाशा बभूवुर्विवुधर्पभाः ॥ ३२ ॥

Aquella brāhmaṇī y su hijo partieron de inmediato. Y por doquier se manifestó el esplendor de los seres celestiales, radiante como decenas de millones de soles.

Verse 133

शंखचक्रगदाचिह्ना हरिसारुप्यमागताः । स्तुवंतो ब्राह्मणं सम्यक्ते जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥ ३३ ॥

Marcados con los emblemas de la caracola, el disco y la maza, alcanzaron la semejanza con Hari; y, alabando debidamente a aquel brāhmaṇa, se dirigieron al templo de Hari.

Verse 134

राजा कल्माषपादस्तु निजरुपं समास्थितः । जगाम महतीं चिन्तां दृष्ट्वा तान्मुक्तिगानधान् ॥ ३४ ॥

Pero el rey Kalmāṣapāda, recobrando su propia forma verdadera, cayó en honda inquietud al ver a aquellos sabios entregados al canto de la liberación (mokṣa).

Verse 135

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरुपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यं बभाषेऽगाधया गिरा ॥ ३५ ॥

Cuando aquel rey era atormentado por un dolor intensísimo, Sarasvatī—oculta en su forma—pronunció, con voz de insondable hondura, una gran sentencia, raíz del Dharma.

Verse 136

भो भो राजन्महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजस्तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥ ३६ ॥

Oh rey de gran fortuna, no debes entregarte a la aflicción. También para ti, oh rey, cuando llegue a su fin el goce de los placeres mundanos, surgirá un gran bien: el verdadero bienestar.

Verse 137

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र संदेहस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३७ ॥

Quienes, con sus obras rectas, han lavado sus pecados y se han entregado por entero a la bhakti hacia Hari, sin duda alguna alcanzan la morada suprema de Viṣṇu.

Verse 138

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । प्रयान्ति परमं स्थानं गुरुपूजापरायणाः ॥ ३८ ॥

Quienes están colmados de compasión por todos los seres, encaminan a otros por la senda del dharma y se consagran a la adoración del Gurú, alcanzan la Morada Suprema.

Verse 139

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसतमः । मनसा निर्वृत्तिं प्राप्यसस्मार च गुरोर्वचः ॥ ३९ ॥

Al oír así lo que Bhāratī había dicho, el mejor de los reyes alcanzó serenidad interior en su mente, y entonces recordó las palabras de su gurú.

Verse 140

स्तुवन्गुरुं च तं विग्नं हरिं चैवातिहर्षितः । पीर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

Lleno de júbilo, alabó a su maestro y también a Hari, el que aparta los obstáculos; y luego comunicó al brāhmaṇa todo lo sucedido anteriormente.

Verse 141

ततो नृपस्तु कालिंगं प्रणम्य विधिर्वमुने । नामानि व्याहरन्विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥ ४१ ॥

Entonces el rey Kāliṅga se postró ante el sabio Vidhirvamuni; y, pronunciando los nombres de Viṣṇu, partió de inmediato hacia Vārāṇasī.

Verse 142

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तश पात्तु मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥ ४२ ॥

Allí, tras bañarse en el Gaṅgā durante seis meses y contemplar a Sadāśiva, quedó liberado de las ataduras. Protegido por el don otorgado por una brāhmaṇī, llegó a ser uno acompañado por un amigo.

Verse 143

ततस्तु स्वपुरीं प्राप्तो वसिष्ठेन महात्मना । अभिषिक्तो मुनुश्रेष्ट स्वकं राज्यमपालयत् ॥ ४३ ॥

Entonces, al regresar a su propia capital junto al magnánimo Vasiṣṭha, el mejor de los sabios fue consagrado, y desde entonces protegió y gobernó su propio reino.

Verse 144

पालयित्वा महीं कृत्स्त्रां भुक्त्वा भोगान्स्त्रियं विना । वशिष्टात्प्राप्य सन्तानं गतो मोक्षं नृपोत्तमः ॥ ४४ ॥

Habiendo protegido toda la tierra y gozado de los placeres regios sin apego a las mujeres, aquel rey excelso—tras obtener descendencia por medio de Vasiṣṭha—alcanzó la liberación (mokṣa).

Verse 145

नैतच्चित्रं द्विजश्रेष्ट विष्णोर्वाराणसीगुणान् । गृणञ्छृण्वन्स्मरन्गङ्गां पीत्वा मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४५ ॥

Nada de esto es sorprendente, oh el mejor de los nacidos dos veces: en Vārāṇasī, quien alaba, escucha y recuerda las virtudes de Viṣṇu, y bebe el agua del Gaṅgā, alcanza la liberación.

Verse 146

तस्मान्माहिम्ने विप्रेन्द्र गङ्गायाः शक्यते नहि । पारं गन्तुं सुराधीशैर्ब्रह्मविष्णुशिवरपि ॥ ४६ ॥

Por ello, oh príncipe de los brāhmaṇas, la grandeza del Gaṅgā no puede alcanzarse ni comprenderse por completo—ni siquiera por los señores de los dioses, ni aun por Brahmā, Viṣṇu y Śiva.

Verse 147

यन्नामस्मरणादेव महापातककोटिभिः । विमुक्तो ब्रह्मसदनं नरो याति न संशयः ॥ ४७ ॥

Con el mero recuerdo de su Nombre (Gaṅgā), el hombre queda libre de crores de grandes pecados y llega a la morada de Brahmā; de ello no hay duda.

Verse 148

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४८ ॥

Cuando el Nombre “Gaṅgā, Gaṅgā” se pronuncia aunque sea una sola vez, en ese mismo instante uno queda libre de pecado y es honrado en el mundo de Brahmā.

Verse 149

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

Así concluye el Capítulo Noveno, “La Grandeza de la Gaṅgā”, en el Primer Pāda del Pūrva-bhāga del sagrado Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.