Rig Veda 6.36.3: Mandala 6, Sukta 36, Mantra 3

Sukta 6.36

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja family)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not mechanically verified here)

Samhita Patha (Devanagari)

तं सध्रीचीरूतयो वृष्ण्यानि पौंस्यानि नियुतः सश्चुरिन्द्रम् । समुद्रं न सिन्धव उक्थशुष्मा उरुव्यचसं गिर आ विशन्ति ॥

Transliteration

táṃ sadhṛ́cīr ūtáyo vṛ́ṣṇyāni páuṃsyāni niyútaḥ saścur índram | samudráṃ ná síndhava uktháśuṣmā uruvyácasaṃ gíra ā́ viśanti ||

Translation

Zu jenem Indra sammeln sich die einmütigen Hilfen, die männlichen Kräfte — vṛṣṇyāni und paúṃsyāni — und schmiegen sich an, angespannt in den niyút. Wie Ströme ins Meer eingehen, so gehen die Lieder, stark an Hymnenkraft, in den Weitdurchdringenden ein.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्य-विषयः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सध्रीचीः: straight/true-directed
• सध्रीचीः: कर्तृ (उतयः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सध्रीच् (प्रातिपदिक; सध्रीच् ‘एकदिश/सम्यक्-प्रवृत्त’)

• ऊतयः: helps, aids
• ऊतयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऊति- (प्रातिपदिक; √अव्/√ऊ ‘रक्षण/सहाय’)

• वृष्ण्यानि: manly powers, heroic strengths
• वृष्ण्यानि: कर्तृ (समुच्चितम्; ‘नि-युतः’ इत्यस्य सह)
• Type: Noun
• Root: वृष्ण्य- (प्रातिपदिक; वृषन्-सम्बद्ध ‘वीर्य/बल’)

• पौंस्यानि: manly deeds, virilities
• पौंस्यानि: कर्तृ (समुच्चितम्)
• Type: Noun
• Root: पौंस्य- (प्रातिपदिक; पुम्स्-सम्बद्ध ‘पौरुष’)

• नियुतः: yoked teams (of horses), harnessings
• नियुतः: कर्तृ (समुच्चितम्)
• Type: Noun
• Root: नियुत्- (प्रातिपदिक; ‘युग्म/रथ-योजन’)

• सश्चुः: have accompanied, have followed
• सश्चुः: क्रिया (कर्तृभिः ‘ऊतयः…’)
• Type: Verb
• Root: √सच् (सचँ समवाये/अनुगमने)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• समुद्रम्: ocean
• समुद्रम्: कर्म/उपमान-आधार (उपमेयस्य ‘इन्द्रम्’ विशेषण-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: समुद्र- (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: सम्बन्ध (उपमा-सूचकः)
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• सिन्धवः: rivers
• सिन्धवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सिन्धु- (प्रातिपदिक)

• उक्थशुष्माः: having the strength of hymns / hymn-strong
• उक्थशुष्माः: कर्तृ (गिरः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ-शुष्म (समास; उक्थ ‘स्तोत्र’ + शुष्म ‘बल/तेज’)

• उरुव्यचसम्: wide-spreading, far-reaching
• उरुव्यचसम्: कर्म (वि-शन्ति इत्यस्य; इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उरु-व्यचस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय; उरु ‘विस्तीर्ण’ + व्यचस् ‘व्याप्ति/प्रसार’)

• गिरः: songs, hymns
• गिरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गिर्- (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: क्रियाविशेषण (आगमन/अभिमुख्य)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• विशन्ति: enter, go into
• विशन्ति: क्रिया (कर्तृ ‘गिरः’)
• Type: Verb
• Root: √विश् (विशँ प्रवेशने)