Sukta 27
Sukta 10.27
Indra (by contrast: anindrān; the needed power to avoid violent distortion)
Triṣṭubh (probable; needs verification)
এই সূক্তটো ইন্দ্ৰৰ শৃঙ্খলাদায়ক শক্তি নথকা অৱস্থাত ব্যৱহৃত ক্ষমতাৰ এক তীক্ষ্ণ নৈতিক-মনোবৈজ্ঞানিক সমালোচনা। যিসকলে শক্তি বা যজ্ঞীয় সোমপানত অংশ লয়, তথাপি ‘অনিন্দ্ৰাঃ’ হৈ থাকে, সিহঁতে হিংসা, উলট-পালট আৰু আত্মবিধ্বংসী প্ৰত্যাঘাতত পতিত হয়। উলটাৰ গূঢ় চিত্ৰ (পতিত হয়েও জাগ্ৰত, মূৰ মূৰৰ বিপৰীতে স্থাপন)ৰ জৰিয়তে ই বিকৃত সত্তাক চিনাক্ত কৰে; আৰু সাধকক আহ্বান জনায় যাতে অন্তৰৰ ‘প্ৰাণ-শক্তি’ আৰু স্বৰ (সূৰ্য-লোক)ৰ দৰ্শন লুকুৱাই নাৰাখে, বৰং সঠিক পূৰ্ণতাৰ বাবে সংগ্ৰামত তাক আগবঢ়াই আনে।
Mantras
Mantra 1
असत्सु मे जरितः साभिवेगो यत्सुन्वते यजमानाय शिक्षम् । अनाशीर्दामहमस्मि प्रहन्ता सत्यध्वृतं वृजिनायन्तमाभुम् ॥
অসত্য অৱস্থাসমূহৰ মাজত, হে জৰিতৃ, মোৰ আক্রমণ তীব্ৰ—যেতিয়া সোম-চাপা যজমানৰ বাবে মোক শিক্ষা দিয়া হয়। আনন্দহীন দাতাক মই প্ৰহাৰ কৰোঁ; সত্যৰ বিপক্ষে মিছা বিধান ধৰি বেঁকা-পথে গমন কৰা জনক মই আঘাত কৰোঁ।
Mantra 2
यदीदहं युधये संनयान्यदेवयून्तन्वा शूशुजानान् । अमा ते तुम्रं वृषभं पचानि तीव्रं सुतं पञ्चदशं नि षिञ्चम् ॥
যদি মই যুঁজলৈ আগবাঢ়োঁ, আৰু দেৱবিমুখসকলক একেলগ কৰোঁ—যিসকলে দেহৰ গৰ্বত ফুলি উঠে—তেতিয়া ঘৰত তোমাৰ বাবে মই শক্তিশালী বৃষভ-শক্তি ৰান্ধি সাজোঁ; তীক্ষ্ণে পেষা সোমৰস, পঞ্চদশ-পরিমাণ পূৰ্ণ কৰি, মই ঢালি দিওঁ।
Mantra 3
नाहं तं वेद य इति ब्रवीत्यदेवयून्त्समरणे जघन्वान् । यदावाख्यत्समरणमृघावदादिद्ध मे वृषभा प्र ब्रुवन्ति ॥
‘এনে’ বুলি কোৱা সেইজনক মই নাজানো—তথাপি তেওঁ যুঁজত দেৱবিমুখসকলক বধ কৰিছে। যেতিয়া তেওঁ সংঘৰ্ষটো স্পষ্টকৈ দেখিলে, যেন উগ্ৰ ধাৱন-আঘাত, তেতিয়াই মোৰ ভিতৰত বৃষভ-শক্তিসমূহ নিশ্চয়কৈ উচ্চাৰিত হয়।
Mantra 4
यदज्ञातेषु वृजनेष्वासं विश्वे सतो मघवानो म आसन् । जिनामि वेत्क्षेम आ सन्तमाभुं प्र तं क्षिणां पर्वते पादगृह्य ॥
যেতিয়া মই অচিন আৰু জটিল পথসমূহত আছিলোঁ, তেতিয়া পূৰ্ণতা ধাৰণ কৰা সকলো শক্তি—মোৰ সৈতে আছিল। মই জয় কৰোঁ; মই নিৰাপদ, স্থিৰ অৱস্থা বিচাৰি পাওঁ। পদধাৰা ধৰি, মই আগবাঢ়ি যাওঁ, আৰু পৰ্বতৰ কঠিনতাতো বাধাদানকাৰীক ক্ষয় কৰি পেলাওঁ।
Mantra 5
न वा उ मां वृजने वारयन्ते न पर्वतासो यदहं मनस्ये । मम स्वनात्कृधुकर्णो भयात एवेदनु द्यून्किरणः समेजात् ॥
মোক ন জটিল পথসমূহে ৰোধে, ন পৰ্বতসমূহে—যেতিয়া মই মনত সংকল্প স্থাপন কৰোঁ। মোৰ পৰা নিৰ্গত স্বনৰ ধ্বনিত কঠিন-কৰ্ণ ভয় পিছু হটে; আৰু দিনসমূহৰ অনুগামী কিৰণ একত্ৰ হৈ সমতালত সুৰ মিলাই গতি কৰে।
Mantra 6
दर्शन्न्वत्र शृतपाँ अनिन्द्रान्बाहुक्षदः शरवे पत्यमानान् । घृषुं वा ये निनिदुः सखायमध्यू न्वेषु पवयो ववृत्युः ॥
ইয়াত দেখা যায়—যিসকলে সেঁকা পানীয় পীয়ে, তথাপি ইন্দ্ৰবিহীন; বাহু-ভক্ষক, শৰ-পাতৰ পথলৈ দৌৰি যায়। অথবা যিসকলে সখা-শক্তিক নিন্দা কৰে—তেওঁলোকৰ ওপৰত তীক্ষ্ণ ধাৰসমূহ ঘূৰি-ফিৰি আহে।
Mantra 7
अभूर्वौक्षीर्व्यु आयुरानड्दर्षन्नु पूर्वो अपरो नु दर्षत् । द्वे पवस्ते परि तं न भूतो यो अस्य पारे रजसो विवेष ॥
তুমি অস্তিত্ব লাভ কৰিলা; তুমি বৃদ্ধি পালা; তুমি আয়ুস বিস্তাৰ কৰি তাক স্পৰ্শ কৰিলা। এতিয়া পূৰ্বজন দেখা যায়, আৰু এতিয়া পৰজনো দেখা যায়। দুটা তীক্ষ্ণ ধাৰ যেন তাক চাৰিওফালে ঘেৰি আছে—যি এই ৰজস্ (মধ্যাকাশ) পাৰ হৈ দূৰ তীৰত প্ৰবেশ কৰিছে, তাৰ সমান আন কেহো নহয়।
Mantra 8
गावो यवं प्रयुता अर्यो अक्षन्ता अपश्यं सहगोपाश्चरन्तीः । हवा इदर्यो अभितः समायन्कियदासु स्वपतिश्छन्दयाते ॥
গাভীসমূহ—বলৰ যৱৰ সৈতে যোজিত ৰশ্মিসদৃশ—আৰ্যৰ উদাত্ত প্ৰেৰণাত চলিল; মই সিহঁতক সহ-গোপাসহ বিচৰণ কৰোঁতে দেখিলোঁ। আৰ্যৰ আহ্বান চাৰিওফালৰ পৰা একত্ৰ হ’ল: সিহঁতৰ ভিতৰত স্ব-সত্য অধিপতি কিমান দূৰ সন্মতি দিয়ে আৰু আনন্দিত হয়?
Mantra 9
सं यद्वयं यवसादो जनानामहं यवाद उर्वज्रे अन्तः । अत्रा युक्तोऽवसातारमिच्छादथो अयुक्तं युनजद्ववन्वान् ॥
যেতিয়া আমি—মানৱৰ মাজত যৱস-ভোজীসকল—আৰু মই, যৱ-ভোজী, বজ্ৰবলৰ বিস্তৃত ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত একত্ৰ হওঁ, তেতিয়া যোজিত শক্তিয়ে সহায়-আনয়নকাৰীক বিচাৰে; আৰু যি শক্তি এতিয়াও অযোজিত, তাক বিজয়ী জনে জুৱাই দিয়ে।
Mantra 10
अत्रेदु मे मंससे सत्यमुक्तं द्विपाच्च यच्चतुष्पात्संसृजानि । स्त्रीभिर्यो अत्र वृषणं पृतन्यादयुद्धो अस्य वि भजानि वेदः ॥
ইয়াতেই মোৰ মনত কোৱা সত্য স্থিৰ আছে—দুই-পদীয়া আৰু চাৰি-পদীয়া শক্তিসকলক মই সঠিক সংযোগত একত্ৰ কৰিব পাৰোঁ। কিন্তু যি কোনোবাই ইয়াত স্ত্ৰী-শক্তিসকলৰ সৈতে বৃষভৰ (বৃষণ) বিৰুদ্ধে যুদ্ধ উচটায়, নিজে সত্য যুদ্ধবিহীন হৈ, তাক মই—জ্ঞানীজন—বিভাজন কৰি, তাৰ অংশ পৃথক কৰি সীমিত কৰোঁ।
Mantra 11
यस्यानक्षा दुहिता जात्वास कस्तां विद्वाँ अभि मन्याते अन्धाम् । कतरो मेनिं प्रति तं मुचाते य ईं वहाते य ईं वा वरेयात् ॥
যাৰ কন্যা ৰথবিহীন—জ্ঞানীজনেই বা তাক কেনেকৈ ‘অন্ধা’ বুলি ভাবিব? মোৰ ‘মেনি’ৰ প্ৰতি কোনে বন্ধন/মাপ মুকলি কৰে—যি তাক বহন কৰে, নে যি তাক বাছি ল’ব খোজে?
Mantra 12
कियती योषा मर्यतो वधूयोः परिप्रीता पन्यसा वार्येण । भद्रा वधूर्भवति यत्सुपेशाः स्वयं सा मित्रं वनुते जने चित् ॥
যুৱ আত্মাৰ বাবে আৰু বধূ-অৱস্থাৰ বাবে নাৰী-শক্তি কিমান মহান—যেতিয়া সি প্ৰশংসনীয় ধনেৰে পৰিপূৰ্ণ হয়। সুপেশা (সুন্দৰ-আকাৰ) হলে বধূ ভদ্ৰা হয়; সেয়াই জনসমূহৰ মাজতো মিত্ৰক নিজে জয় কৰে।
Mantra 13
पत्तो जगार प्रत्यञ्चमत्ति शीर्ष्णा शिरः प्रति दधौ वरूथम् । आसीन ऊर्ध्वामुपसि क्षिणाति न्यङ्ङुत्तानामन्वेति भूमिम् ॥
পতিত হৈ সি জাগে; যি উলটি আহে তাকেই সি ভক্ষণ কৰে। মূৰেৰে মূৰকেই ৰক্ষাকবচৰূপে স্থাপন কৰে। বহি থাকি ওপৰৰ অংশ ক্ষয় কৰে; তলমুখী, প্ৰসাৰিত হৈ, সি ভূমিৰ অনুগামী হয়। এইদৰে সত্তা উলট-পালট গতিৰে চলি থাকে, যেতিয়ালৈকে সঠিক অভিমুখ লাভ নকৰে।
Mantra 14
बृहन्नच्छायो अपलाशो अर्वा तस्थौ माता विषितो अत्ति गर्भः । अन्यस्या वत्सं रिहती मिमाय कया भुवा नि दधे धेनुरूधः ॥
বৃহৎ, উজ্জ্বলবৰ্ণ, পাতাহীন অশ্ব স্থিৰ হৈ থিয়। মাতৃ—অন্তৰ প্ৰেৰণা-বশে—বঢ়ি উঠা গৰ্ভক আহাৰ যোগায়। আনৰ বাছুৰ জিভাৰে চাটি সি হাম্বা মাৰে: কোন সত্তা-ভৱনে গাইয়ে নিজৰ ওল নামাই স্থাপন কৰে?
Mantra 15
सप्त वीरासो अधरादुदायन्नष्टोत्तरात्तात्समजग्मिरन्ते । नव पश्चातात्स्थिविमन्त आयन्दश प्राक्सानु वि तिरन्त्यश्नः ॥
সাতজন বীৰশক্তি তলৰ পৰা উঠিল; আঠজন ওপৰৰ দিশৰ পৰা অন্তত একেলগে মিলিল। পিছফালৰ পৰা নজন আহিল—দলবদ্ধ শক্তিত দৃঢ়; আগফালে দহজন শিলাৰ সানু (ৰিজ) প্ৰসাৰিত কৰে—কঠিন প্ৰতিবন্ধ ভেদি পথ মুকলি কৰে।
Mantra 16
दशानामेकं कपिलं समानं तं हिन्वन्ति क्रतवे पार्याय । गर्भं माता सुधितं वक्षणास्ववेनन्तं तुषयन्ती बिभर्ति ॥
দশজনাৰ মাজত এক কপিল (তাম্ৰবৰ্ণ) শক্তি একে সাৰভূত; ক্ৰতু (সংকল্প)-ৰ বাবে, পাৰাপাৰ (পাৰ্যায়)-লৈ অতিক্ৰমণৰ বাবে তাক আগবঢ়াই নিয়ে। মাতা নিজৰ স্তনসমূহত সুস্থিৰভাৱে স্থাপিত গৰ্ভক ধাৰে—তাক তুষ্ট কৰি, আঘাত নকৰাকৈ—পোষণ কৰি ৰূপলৈ বৃদ্ধি কৰায়।
Mantra 17
पीवानं मेषमपचन्त वीरा न्युप्ता अक्षा अनु दीव आसन् । द्वा धनुं बृहतीमप्स्वन्तः पवित्रवन्ता चरतः पुनन्ता ॥
বীৰসকলে পুষ্ট মেষ (ভেড়া) ৰান্ধিলে; পাশা (অক্ষা) নিক্ষিপ্ত হ’ল আৰু দিনৰ গতি অনুসৰি চলিল। দুটা মহান ধনু পানীৰ ভিতৰত গতি কৰে, পবিত্ৰকাৰক বহন কৰি; সিহঁতে ঘূৰি ঘূৰি শোধন কৰে—সত্তাক ঋতৰ (সত্য-ব্যৱস্থা) যোগ্য কৰি তোলে।
Mantra 18
वि क्रोशनासो विष्वञ्च आयन्पचाति नेमो नहि पक्षदर्धः । अयं मे देवः सविता तदाह द्र्वन्न इद्वनवत्सर्पिरन्नः ॥
উচ্চ-চিঞৰনাসকল সকলো দিশে ওলাই গ’ল; মাপ (নেম) ৰান্ধে, কিন্তু অৰ্ধ ভাগে পাখি হৈ পকিব নোৱাৰে। এই কথা মোৰ দেব সৱিতা ক’লে: ‘যাৰ আহাৰ কাঠ, সি জয়ী হয়; যাৰ আহাৰ ঘৃত, সিও জয়ী হয়’—কাৰণ সঠিক পোষণেই উত্থান ধৰে।
Mantra 19
अपश्यं ग्रामं वहमानमारादचक्रया स्वधया वर्तमानम् । सिषक्त्यर्यः प्र युगा जनानां सद्यः शिश्ना प्रमिनानो नवीयान् ॥
দূৰৰ পৰা মই দেখিলোঁ চলন্ত জনসমূহৰ গাঁও/দল—চক্ৰ নোহোৱাকৈ গতি কৰা, নিজৰ স্বধা-শক্তিৰ বিধানত চলি থকা। আৰ্য (উদাৰ-নেতা) জনসমূহৰ যুগসমূহ আগলৈ জোঁতে; তৎক্ষণাৎ, সদা-নৱীন হৈ, পুৰণি গঠনৰ কঠোৰ পুৰুষত্ব ভাঙি পেলায়।
Mantra 20
एतौ मे गावौ प्रमरस्य युक्तौ मो षु प्र सेधीर्मुहुरिन्ममन्धि । आपश्चिदस्य वि नशन्त्यर्थं सूरश्च मर्क उपरो बभूवान् ॥
এই মোৰ দুটা গাই প্ৰহাৰকৰ (প্ৰমৰ) সৈতে জোঁতা হৈছে; সিহঁতক বাধা নিদিবা—বাৰে বাৰে সিহঁতে মোক নিজৰ বলত মত্ত কৰে। তাৰ লক্ষ্যক পানীবোৰো ছিটাই নাশ কৰে; আৰু সূৰ্য—অন্ধকাৰ—উপৰ আৱৰণ হৈ পৰে, যেতিয়ালৈকে যথাৰ্থ জয় লাভ নহয়।
Mantra 21
अयं यो वज्रः पुरुधा विवृत्तोऽवः सूर्यस्य बृहतः पुरीषात् । श्रव इदेना परो अन्यदस्ति तदव्यथी जरिमाणस्तरन्ति ॥
এই বজ্ৰ বহু ৰূপে ঘূৰি-ফুৰি স্থিত—বিশাল পূৰীষ (প্ৰাচুৰ্য)ৰ পৰা সূৰ্যৰ সহায়। ইয়াৰ দ্বাৰাই আৰু দূৰৰ, অন্য এক শ্ৰৱ (খ্যাতি) আছে; অব্যথিতসকল জৰিমাণ (কালক্ষয়) পাৰ হৈ সেই পাৰলৈ তৰে।
Mantra 22
वृक्षेवृक्षे नियता मीमयद्गौस्ततो वयः प्र पतान्पूरुषादः । अथेदं विश्वं भुवनं भयात इन्द्राय सुन्वदृषये च शिक्षत् ॥
গছৰ পৰা গছলৈ নিয়ন্ত্ৰিত গোৱে মূ-মূ কৰিলে; তেতিয়া পখীবোৰ উৰি ওলাই গ’ল—মানৱ-ভক্ষক। তাৰ পাছত এই সমগ্ৰ ভৱন-জগত ভয়ত কঁপিল; ইন্দ্ৰলৈ আৰু সোম-চাপি দিয়া ঋষিলৈও শাসন-শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিলে।
Mantra 23
देवानां माने प्रथमा अतिष्ठन्कृन्तत्रादेषामुपरा उदायन् । त्रयस्तपन्ति पृथिवीमनूपा द्वा बृबूकं वहतः पुरीषम् ॥
দেৱতাসকলৰ মাপে প্ৰথম শক্তিসমূহ স্থিৰ হৈ উঠিল; ছেদন-ভেদনৰ পৰা সিহঁতৰ উচ্চতর অংশ উত্থিত হ’ল। বিস্তৃত পৃথিৱী আৰু তাৰ জলৰ ওপৰত তিনিটাই দগ্ধ কৰে; দুটাই ব্ৰিবূক আৰু পুৰীষ—প্ৰচুৰ পদাৰ্থ—বহন কৰে, গঠনকাৰ্য আগবঢ়াই।
Mantra 24
सा ते जीवातुरुत तस्य विद्धि मा स्मैतादृगप गूहः समर्ये । आविः स्वः कृणुते गूहते बुसं स पादुरस्य निर्णिजो न मुच्यते ॥
সেয়াই তোমাৰ জীৱনীশক্তি; তাৰ গোপন কথাও জানি লোৱা। সমৰ্য—সঠিক সিদ্ধিৰ যুদ্ধত—এনে দৰ্শন লুকুৱাই নথবা। যি সূৰ্যলোক প্ৰকাশ কৰে, তথাপি খোলাটো গোপন কৰে—সেই দুৱাৰ-প্ৰহৰী নিজৰ আৱৰণ-বস্ত্ৰৰ পৰা মুক্ত নহয়।
Frequently Asked Questions
It points to a condition of being “without Indra”—using strength, passion, or even ritual potency without the guiding principle of right order (ṛta). The hymn warns that such power becomes violent and rebounds on the doer.
These are allegories for inner misalignment: when consciousness is distorted, actions turn back upon oneself and wear away one’s higher aim. The images dramatize the need to regain right orientation through truth-guided force (Indra).
Recognize the life-force and its secret, and do not hide the insight when it matters most—during the struggle to live rightly. Partial concealment keeps one bound; integral clarity and honesty are required for release.
Ask anything about Sukta 27 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
