Sarga 72

Verse 1

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

তেজস্বী ৰাঘৱে ৰাজগৃহৰ পৰা পূৰ্বমুখে প্ৰস্থান কৰিলে। তাৰ পিছত সুদামা নদীক দৰ্শন কৰি তাক পাৰ হৈ; ইক্ষ্বাকুনন্দনে দূৰপাৰৰ হ্লাদিনী নদী আৰু প্ৰত্যক্স্ৰোতে (পশ্চিমমুখে) বোৱা, তৰংগশোভিত শ্ৰীমান শতদ্ৰূ নদীকো অতিক্ৰম কৰিলে।

Verse 2

अनुप्राप्तं तु तं दृष्ट्वा कैकेयी प्रोषितं सुतम्।उत्पपात तदा हृष्टा त्यक्त्वा सौवर्णमासनम्।।2.72.2।।

দূৰলৈ পঠোৱা আৰু এতিয়া উভতি অহা নিজৰ পুত্ৰক দেখি কৈকেয়ী হৃষ্টচিত্তে সোণালী আসন ত্যাগ কৰি তৎক্ষণাৎ উঠি দাঁড়াল।

Verse 3

स प्रविश्यैव धर्मात्मा स्वगृहं श्रीविवर्जितम्।भरतः प्रतिजग्राह जनन्याश्चरणौ शुभौ।।2.72.3।।

ধৰ্মাত্মা ভৰত নিজ গৃহত প্ৰৱেশ কৰি তাক পূৰ্বৰ শ্ৰী-বৈভৱৰ পৰা বঞ্চিত দেখিলে; তেওঁ জননীৰ শুভ চৰণ ধৰি প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 4

सा तं मूर्धन्युपाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनम्।अङ्के भरतमारोप्य प्रष्टुं समुपचक्रमे।।2.72.4।।

তেওঁ যশস্বী ভৰতৰ মূৰত চুমা দি আলিঙ্গন কৰিলে; তেওঁক নিজৰ কোলাত বহুৱাই সুধিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 5

अद्य ते कतिचिद्रात्र्य श्च्युतस्याऽर्यकवेश्मनः।अपि नाध्वश्रमशशीघ्रं रथेनापततस्तव।।2.72.5।।

আজি তোমাৰ আৰ্যকৰ (মহাপিতামহৰ) গৃহৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ পিছত কিমান ৰাতি পাৰ হ’ল? আৰু ৰথেৰে তাড়াতাড়ি অহা যাত্ৰাই তোমাক পথশ্ৰমে ক্লান্ত কৰা নাইতো?

Verse 6

आर्यकस्ते सुकुशली युधाजिन्मातुलस्तव। प्रवासाच्च सुखं पुत्र सर्वं मे वक्तुमर्हसि।।2.72.6।।

তোমাৰ আৰ্যক (পূজ্য পিতামহ) সুকুশল নে? আৰু তোমাৰ মাতুল যুধাজিতো কুশল নে? পুত্ৰ, প্ৰবাস সুখদায়ক আছিল নে? সকলো কথা মোক ক’বা।

Verse 7

एवं पृष्टस्तु कैकेय्या प्रियं पार्थिवनन्दनः।आचष्ट भरत स्सर्वं मात्रे राजीवलोचनः।।2.72.7।।

কৈকেয়ীয়ে স্নেহে সোধাত, ৰজাৰ আনন্দস্বৰূপ কমলনয়ন ভৰতয়ে নিজৰ মাতৃক সকলো কথা বৰ্ণনা কৰি ক’লে।

Verse 8

अद्य मे सप्तमी रात्रिश्च्युतस्याऽर्यकवेश्मनः।अम्बायाः कुशली तात युधाजिन्मातुलश्च मे।।2.72.8।।

আজি আৰ্য পিতামহৰ গৃহৰ পৰা ওলাই অহাৰ পাছত মোৰ সপ্তম ৰাতি। মোৰ মাতামহ কুশল, আৰু মোৰ মাতুল যুধাজিতো কুশল, পিতা।

Verse 9

यन्मे धनं च रत्नं च ददौ राजा परन्तपः।परिश्रान्तं पथ्यभवत्ततोऽहं पूर्वमागतः।।2.72.9।।

শত্ৰুদমন পৰন্তপ ৰজাই মোক যি ধন আৰু ৰত্ন দিছিল, পথৰ পৰিশ্ৰমত সেয়া খৰচ হৈ শেষ হ’ল; সেয়ে মই সকলোতকৈ আগতে আহি পালোঁ।

Verse 10

राजवाक्यहरैर्दूतैस्त्वर्यमाणोऽहमागतः।यदहं प्रष्टुमिच्छामि तदम्बा वक्तुमर्हति।।2.72.10।।

প্ৰাগ্বটত গঙ্গা পাৰ হৈ তেওঁ কুটিকোষ্ঠিকালৈ আহিল। তাৰ পিছত সৈন্যসহ তাতো পাৰ হৈ ধর্মবৰ্ধনত উপস্থিত হ’ল।

Verse 11

शून्योऽयं शयनीयस्ते पर्यङ्को हेमभूषितः।न चायमिक्ष्वाकुजनः प्रहृष्टः प्रतिभाति मा।।2.72.11।।

তোৰণৰ দক্ষিণাৰ্ধেদি অগ্ৰসর হৈ দশৰথনন্দন ভৰত জম্ভূপ্ৰস্থত উপস্থিত হ’ল; তাৰ পাছত তেওঁ ৰমণীয় বৰূথ নামৰ গাঁৱলৈও গ’ল।

Verse 12

राजा भवति भूयिष्ठमिहाम्बाया निवेशने। तमहं नाद्य पश्यामि द्रष्टुमिच्छन्निहाऽगतः।।2.72.12।।

সেই ৰমণীয় বনত বাস কৰি তেওঁ পূৰ্বমুখে অগ্ৰসর হ’ল; য’ত প্ৰিয়কা গছ-গছনি আছিল, সেই উজ্ঝিহানাৰ উদ্যানত উপস্থিত হ’ল।

Verse 13

पितुर्ग्रहीष्ये चरणौ तं ममाऽख्याहि पृच्छतः।आहोस्विदम्ब ज्येष्ठायाः कौसल्याया निवेशने।।2.72.13।।

সাল আৰু প্ৰিয়কা গছৰ উপবনত উপস্থিত হৈ ভৰতে শীঘ্ৰগামী ঘোঁৰাবোৰ জুৰিলে; বাহিনীলৈ আদেশ দি তেওঁ ত্বৰিতগতিত অগ্ৰসর হ’ল।

Verse 14

तं प्रत्युवाच कैकेयी प्रियवद्घोरमप्रियम्।अजानन्तं प्रजानन्ती राज्यलोभेन मोहिता।।2.72.14।।

সৰ্বতীৰ্থত বাস কৰি তেওঁ উত্তানিকা নদী আৰু আন আন বহু বিচিত্ৰ নদী পৰ্বতজাত ঘোঁৰাৰ সহায়ত পাৰ হ’ল। তাৰ পাছত হাতীৰ পিঠিত আৰোহণ কৰি নৰব্যাঘ্ৰে কুটিকা নদী তৰিলে; আৰু লৌহিত্যত কপীৱতী নদীও পাৰ হ’ল।

Verse 15

या गतिस्सर्वभूतानां तां गतिं ते पिता गतः। राजा महत्मा तेजस्वी यायजूकस्सतां गतिः।।2.72.15।।

সকলো প্ৰাণীয়ে যি গতি লাভ কৰে, সেই গতিকেই তোমাৰ পিতাই লাভ কৰিছে। মহাত্মা, তেজস্বী, যজ্ঞপৰায়ণ সেই ৰজা সজ্জনসকলৰ আশ্ৰয় আছিল।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं धर्माभिजनवाञ्चुचिः।पपात सहसा भूमौ पितृशोकबलार्दितः।।2.72.16।।

একসালাত তেওঁ স্থাণুমতী নদী আৰু বিনতাত গোমতী নদী পাৰ হ’ল; তাৰ পাছত কলিঙ্গনগৰত সালবনত উপস্থিত হ’ল। বাহনসমূহ অতি পৰিশ্ৰান্ত হ’লেও ভৰত তৎক্ষণাৎ শীঘ্ৰগতিত অগ্ৰসর হ’ল।

Verse 17

हा हतोऽस्मीति कृपणां दीनां वाचमुदीरयन्।निपपात महाबाहुर्बाहू विक्षिप्य वीर्यवान्।।2.72.17।।

ৰাতিৰ ভিতৰত বন অতি শীঘ্ৰে অতিক্ৰম কৰি, অৰুণোদয়ত তেওঁ মনুৰাজে নিৰ্মিত অযোধ্যা নগৰী দৰ্শন কৰিলে।

Verse 18

ततश्शोकेन संवीतः पितुर्मरणदुःखितः।विललाप महातेजा भ्रान्ताकुलितचेतनः।।2.72.18।।

পথত সাত ৰাতি কটাই, সেই পুৰুষব্যাঘ্ৰে আগত অযোধ্যা দেখি সাৰথিক বচন ক’লে।

Verse 19

एतत्सुरुचिरं भाति पितुर्मे शयनं पुरा।शशिनेवामलं रात्रौ गगनं तोयदात्यये।।2.72.19।।

মোৰ পিতাৰ এই শয়ন আগতে অতি সুৰুচিৰভাৱে দীপ্ত আছিল—যেন বৰষাৰ মেঘ সৰি যোৱাৰ পাছত ৰাতিৰ চন্দ্ৰালোকত নিৰ্মল আকাশ উজ্জ্বল হয়।

Verse 20

तदिदं न विभात्यद्य विहीनं तेन धीमता।व्योमेव शशिना हीनमप्च्छुष्क इव सागरः।।2.72.20।।

আজি সেই ধীমন্ত ৰজাৰ অভাৱত ই আর দীপ্ত নহয়—চন্দ্ৰবিহীন আকাশৰ দৰে, বা জল শুকাই যোৱা সাগৰৰ দৰে।

Verse 21

बाष्पमुत्सृज्य् कण्ठेन स्वात्मना परमपीडितः। आच्छाद्य वदनं श्रीमद्वस्त्रेण जयतां वरः।।2.72.21।।

নিজ অন্তৰত পৰম পীড়িত, জয়ীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনে কণ্ঠৰ পৰা অশ্ৰু ঝৰাই, শ্ৰীমন্ত বস্ত্ৰে নিজৰ সুন্দৰ মুখ আচ্ছাদন কৰিলে।

Verse 22

तमार्तं देवसङ्काशं समीक्ष्य पतितं भुवि।निकृत्तमिव सालस्य स्कन्धं परशुना वने।।2.72.22।।मत्तमातङ्गसङ्काशं चन्द्रार्कसदृशं भुवः।उत्थापयित्वा शोकार्तं वचनं चेदमब्रवीत्।।2.72.23।।

দেৱসদৃশ, আৰ্ত হৈ ভূমিত পতিত তেওঁক দেখি, তাই তেওঁক বনত পৰশুৱে কাটি পেলোৱা শাল গছৰ কাণ্ডৰ দৰে দেখিলে।

Verse 23

तमार्तं देवसङ्काशं समीक्ष्य पतितं भुवि।निकृत्तमिव सालस्य स्कन्धं परशुना वने।।2.72.22।।मत्तमातङ्गसङ्काशं चन्द्रार्कसदृशं भुवः।उत्थापयित्वा शोकार्तं वचनं चेदमब्रवीत्।।2.72.23।।

শোকাৰ্ত ভৰতক—মত্ত মাতঙ্গৰ দৰে, চন্দ্ৰ-সূৰ্য সদৃশ দীপ্তিমান—উঠাই ধৰি তাই এই বাক্য ক’লে।

Verse 24

न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः।।2.71.24।। निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम्।

“উঠা, উঠা—হে মহাযশস্বী ৰাজপুত্ৰ, এনেদৰে কিয় শুই আছা? সভাত সজ্জনসকলৰ দ্বাৰা সম্মানিত তোমাৰ দৰে লোক এইদৰে শোক নকৰে।”

Verse 25

दानयज्ञाधिकारा हि शीलश्रुतिवचोऽनुगा। बुद्धिस्ते बुद्धिसम्पन्न प्रभेवार्कस्य मन्दिरे।।2.72.25।।

হে বুদ্ধিমান! শীল, শ্রুতি-অধ্যয়ন আৰু সদ্বচন অনুসৰণ কৰা তোমাৰ বিবেক তোমাক দান আৰু যজ্ঞৰ অধিকাৰী হ’বলৈ যোগ্য কৰে; সূৰ্যৰ প্ৰভা নিজ ধামত যিদৰে দীপ্ত, তেনেদৰে তুমি উজ্জ্বল হ’বা।

Verse 26

स रुदित्वा चिरं कालं भूमौ विपरिवृत्य च।जननीं प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृतः।।2.72.26।।

দীৰ্ঘ সময় ধৰি কান্দি আৰু ভূমিত উলটি-পালটি হৈ, বহু শোকে আৱৃত ভৰত জননীলৈ মুখ কৰি এইদৰে ক’লে।

Verse 27

अभिषेक्ष्यति रामं नु राजा यज्ञं नु यक्ष्यते।इत्यहं कृतसङ्कल्पो हृष्टो यात्रामयासिषम्।।2.72.27।।

‘ৰাজাই হয়তো ৰামৰ অভিষেক কৰিব—নচেৎ হয়তো যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিব’ বুলি ভাবি, মই দৃঢ় সংকল্প কৰি হৰ্ষিত হৃদয়ে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিলোঁ।

Verse 28

तदिदं ह्यन्यथा भूतं व्यवदीर्णं मनो मम।पितरं यो न पश्यामि नित्यं प्रियहिते रतम्।।2.72.28।।

কিন্তু এই সকলো অন্যথা হ’ল; মোৰ মন বিদীৰ্ণ হৈ পৰিছে—কাৰণ যি পিতা সদায় মোৰ প্ৰিয় আৰু হিতত ৰত আছিল, তেওঁক এতিয়া মই নেদেখোঁ।

Verse 29

अम्ब केनात्यगाद्राजा व्याघिना मय्यनागते।धन्या रामादयस्सर्वे यैः पिता संस्कृत स्स्वयम्।।2.72.29।।

আই, মই উভতি অহাৰ আগতেই ৰজাই কোন ব্যাধিত পৰলোক গমন কৰিলে? ধন্য ৰাম আদি সকলো, যিসকলে স্বয়ং মোৰ পিতাৰ অন্ত্যেষ্টি সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 30

न नूनं मां महाराजः प्राप्तं जानाति कीर्तिमान्। उपजिघ्रेद्धि मूर्ध्नि तात स्सन्नम्य सत्वरम्।।2.72.30।।

নিশ্চয় কীৰ্তিমান মহাৰাজে মই আহি পোৱা বুলি নাজানে; নহ’লে পিতা তৎক্ষণাৎ নত হৈ মোৰ মূৰ চুম্বন কৰিলেহেঁতেন।

Verse 31

क्व स पाणिस्सुखस्पर्शस्तातस्याक्लिष्टकर्मणः। येन मां रजसा ध्वस्तमभीक्ष्णं परिमार्जति।।2.72.31।।

ক’ত আছে মোৰ পিতাৰ সেই হাত—স্পৰ্শত সুখদ, কৰ্মত অক্লিষ্ট—যাৰ দ্বাৰা তেওঁ ধূলিত ঢাক খোৱা মোক বাৰে বাৰে মচি পৰিষ্কাৰ কৰিছিল?

Verse 32

यो मे भ्राता पिता बन्धुर्यस्य दासोऽस्मि धीमतः।तस्य मां शीघ्रमाख्याहि रामस्याक्लिष्टकर्मणः।।2.72.32।।

যি ৰাম—অক্লিষ্টকৰ্মা—মোৰ বাবে ভ্ৰাতা, পিতা আৰু বন্ধুৰ সমান; সেই ধীমন্তজনৰ মই দাস। তেখেতক মোৰ আগমন শীঘ্ৰে জনাই দিয়া।

Verse 33

पिता हि भवति ज्येष्ठो धर्ममार्यस्य जानतः। तस्य पादौ ग्रहीष्यामि स हीदानीं गतिर्मम।।2.72.33।।

আৰ্যধৰ্ম বুজি পোৱা জনৰ বাবে জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা পিতাৰ সমান হয়। মই তেওঁৰ পাদ ধৰি শৰণ ল’ম; এতিয়া তেখেতেই মোৰ একমাত্ৰ গতি।

Verse 34

धर्मविद्धर्मनित्यश्च सत्यसन्धो दृढव्रतः। आर्यः किमब्रवीद्राजा पिता मे सत्यविक्रमः।।2.72.34।।

ধৰ্মবিদ, ধৰ্মত সদা স্থিৰ, সত্যসঙ্কল্পী আৰু দৃঢ়ব্ৰতী—সত্যই যাৰ পৰাক্ৰম—মোৰ পিতা সেই আৰ্য ৰজাই অন্তিমত কি কৈছিল?

Verse 35

पश्चिमं साधु सन्देशमिच्छामि श्रोतुमात्मनः।इति पृष्टा यथातत्त्वं कैकेयी वाक्यमब्रवीत्।।2.72.35।।

“মোৰ বাবে পিতাৰ অন্তিম, যথোচিত বাৰ্তা শুনিবলৈ মই ইচ্ছা কৰোঁ।” এইদৰে সোধা হ’লে, কৈকেয়ীয়ে বিষয়টো যথাৰ্থভাৱে বৰ্ণনা কৰা বাক্য ক’লে।

Verse 36

रामेति राजा विलपन् हा सीते लक्ष्मणेति च।स महात्मा परं लोकं गतो गतिमतां वरः।।2.72.36।।

“হা ৰাম! হায় সীতে! হে লক্ষ্মণ!” বুলি বিলাপ কৰি, মহাত্মা ৰজা—উত্তম গতি লাভ কৰাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—পৰলোকলৈ গ’ল।

Verse 37

इमां तु पश्चिमां वाचं व्याजहार पिता तव।कालधर्मपरिक्षिप्तः पाशैरिव महागजः।।2.72.37।।

কিন্তু কালধৰ্মে আৱদ্ধ—পাশেৰে বান্ধা মহাগজৰ দৰে—তোমাৰ পিতাই এই অন্তিম বাণী উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 38

सिद्धार्थास्ते नरा राममागतं सह सीतया।लक्ष्मणं च महाबाहुं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम्।।2.72.38।।

“সীতাসহ পুনৰাগমন কৰা ৰামক আৰু মহাবাহু লক্ষ্মণকো পুনৰ আহি পোৱা দেখি, সেই লোকসকলৰ সকলো মনোৰথ সিদ্ধ হ’ব।”

Verse 39

तच्छ्रुत्वा विषसादैव द्वितीयाप्रियशंसनात्।विषण्णवदनो भूत्वा भूयः पप्रच्छ मातरम्।।2.72.39।।

এই দ্বিতীয় অতি দুখজনক সংবাদ শুনি ভৰত অধিক বিষাদত নিমগ্ন হ’ল; মুখ মলিন কৰি তেওঁ পুনৰ মাতৃক সুধিলে।

Verse 40

क्व चेदानीं स धर्मात्मा कौसल्यानन्दवर्धनः। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च समं गतः।।2.72.40।।

এতিয়া সেই ধৰ্মাত্মা—কৌসল্যাৰ আনন্দ বঢ়োৱা—ভ্ৰাতা লক্ষ্মণ আৰু সীতাৰ সৈতে একেলগে ক’লৈ গ’ল?

Verse 41

तथा पृष्टा यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे।मातास्य सुमहद्वाक्यं विप्रियं प्रियशङ्कया।।2.72.41।।

এদৰে সোধা হোৱাত, তেওঁৰ মাতৃয়ে বিষয়টো যথাৰ্থভাৱে ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে; তেওঁ প্ৰিয় সংবাদ আশা কৰিব বুলি শংকা কৰি, অপ্রিয় হলেও গম্ভীৰ বচন ক’লে।

Verse 42

स हि राजसुतः पुत्र चीरवासा महावनम्।दण्डकान्सह वैदेह्या लक्ष्मणानुचरो गतः।।2.72.42।।

হে পুত্ৰ, সেই ৰাজপুত্ৰ চীৰবস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাবন দণ্ডকাৰণ্যলৈ বৈদেহীৰ সৈতে গ’ল; লক্ষ্মণো অনুচৰ হৈ তেওঁৰ পিছে পিছে গ’ল।

Verse 43

तच्छ्रुत्वा भरतस्त्रस्तो भ्रातुश्चारित्रशङ्कया।स्वस्य वंशस्य महात्म्यात्प्रष्टुं समुपचक्रमे।।2.72.43।।

সেই কথা শুনি ভৰত ভীত হ’ল—ভ্ৰাতৃচৰিত্ৰ সম্বন্ধে শংকাৰ ভয়ত; নিজৰ বংশৰ মহিমা স্মৰি অধিক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 44

कच्चिन्न ब्राह्मणधनं हृतं रामेण कस्यचित्।कच्चिन्नाढ्यो दरिद्रो वा तेनापापो विहिंसितः।।2.72.44।।

ৰামে কাৰোবাৰ ব্ৰাহ্মণধন হৰণ কৰা নাইতো? তেওঁৰ দ্বাৰা কোনো নিৰ্দোষ—ধনী হওক বা দৰিদ্ৰ—হিংসিত হোৱা নাইতো?

Verse 45

कच्चिन्न परदारान्वा राजपुत्रोऽभिमन्यते।कस्मात्स दण्डकारण्ये भ्रूणहेव विवासितः।।2.72.45।।

ৰাজপুত্ৰই পৰস্ত্ৰীক কামনা কৰা নাইতো? তেন্তে দণ্ডকাৰণ্যলৈ তেওঁক ভ্ৰূণহন্তাৰ দৰে কিয় নিৰ্বাসিত কৰা হ’ল?

Verse 46

अथास्य चपला माता तत्स्वकर्म यथातथम्। तेनैव स्त्रीस्वभावेन व्याहर्तुमुपचक्रमे।।2.72.46।।

তাৰ পিছত তেওঁৰ চঞ্চল মাতৃয়ে, সেই একে স্ত্ৰীস্বভাৱবশত, নিজৰ কৰ্ম যিদৰে ঘটিছিল তিদৰে বৰ্ণনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 47

एवमुक्ता तु कैकेयी भरतेन महात्मना।उवाच वचनं हृष्टा मूढा पण्डितमानिनी।।2.72.47।।

মহাত্মা ভৰতৰ এই কথাত, আনন্দিত হ’লেও মূঢ়া আৰু নিজকে পণ্ডিতা বুলি মানি লোৱা কৈকেয়ীয়ে এই বাক্য ক’লে।

Verse 48

न ब्राह्मणधनं किञ्चिद्धृतं रामेण कस्यचित्कश्चिन्नाढ्यो दरिद्रो तेनापापो विहिंसितः।न रामः परदारांश्च चक्षुर्भ्यामपि पश्यति।।2.72.48।।

ৰামে কোনো ব্ৰাহ্মণৰ ধন অণুমাত্ৰও হৰণ কৰা নাই; ধনী হওক বা দৰিদ্ৰ—কোনো নিৰ্দোষক তেওঁ পাপবশত হিংসা কৰা নাই। আৰু ৰাম পৰস্ত্ৰীক চকুৰোও চায় নাহি।

Verse 49

मया तु पुत्र श्रुत्वैव रामस्यैवाभिषेचनम्।याचितस्ते पिता राज्यं रामस्य च विवासनम्।।2.72.49।।

কিন্তু, পুত্ৰ, ৰামৰ অভিষেকৰ কথা শুনামাত্ৰেই মই তোৰ পিতাক অনুৰোধ কৰিলোঁ—ৰাজ্য তোক দিওক আৰু ৰামক বনবাসলৈ পঠিয়াওক।

Verse 50

स स्ववृत्तिं समास्थाय पिता ते तत्तऽथाकरोत्।रामश्च सह सौमित्रिः प्रेषितस्सह सीतया।।2.72.50।।

তোৰ পিতাই নিজৰ প্ৰতিজ্ঞাবদ্ধ আচৰণ দৃঢ়ভাৱে ধৰি সেইদৰে কৰিলে; আৰু ৰাম সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ) আৰু সীতাৰ সৈতে প্ৰেৰণ কৰা হ’ল।

Verse 51

तमपश्यन्प्रियंपुत्रं महीपालो महायशाः।पुत्रशोकपरिद्यूनः पञ्चत्वमुपपेदिवान्।।2.72.51।।

প্ৰিয় পুত্ৰক দেখা নাপাই, মহাযশস্বী মহীপাল ৰজাই পুত্ৰশোকত ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈ ‘পঞ্চত্ব’ লাভ কৰিলে—অৰ্থাৎ দেহত্যাগ কৰিলে।

Verse 52

त्वयात्विदानीं धर्मज्ञ राजत्वमवलम्ब्यताम्।त्वत्कृते हि मया सर्वमिदमेवं विधं कृतम्।।2.72.52।।

সেয়ে এতিয়া, হে ধৰ্মজ্ঞ, ৰাজত্ব আশ্ৰয় কৰি গ্ৰহণ কৰা; কিয়নো তোমাৰ নিমিত্তেই মই এই সকলো কাম এইদৰে সম্পন্ন কৰিলোঁ।

Verse 53

मा शोकं मा च सन्तापं धैर्यमाश्रय पुत्रक। त्वदधीना हि नगरी राज्यं चैतदनामयम्।।2.72.53।।

শোক নকৰিবা, সন্তাপো নকৰিবা, পুত্ৰ; ধৈৰ্যৰ আশ্ৰয় লোৱা। এই নগৰী আৰু এই নিৰাময় ৰাজ্যো এতিয়া তোমাৰ অধীনত আছে।

Verse 54

সেয়ে, হে পুত্ৰ! বিধিজ্ঞানী বসিষ্ঠপ্ৰমুখ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰসকলৰ সৈতে, বিধি অনুসাৰে ৰজাৰ অন্ত্যেষ্টি-কর্ম শীঘ্ৰ সম্পন্ন কৰা; আৰু মনোবল নঢলাকৈ, এই পৃথিৱীত নিজকে ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰোৱা।

Verse 55

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

পিতৃ-আলয়ত তাত পিতাক নেদেখি, ভৰত মাক দৰ্শন কৰিবলৈ মাতৃ-আলয়লৈ গ’ল।

Verse 56

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

ৰাজ-আলয়ত পিতাক নেদেখি, ভৰত মাক দৰ্শন কৰিবলৈ মাতৃৰ অন্তঃপুৰলৈ গ’ল।

Verse 57

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

পিতৃ-আলয়ত পিতাক নেদেখি, ভৰত তাতেই পৰা মাতৃ-আলয়লৈ মাতৃৰ দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।

Verse 58

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

নিশ্চয় কীৰ্তিমান মহাৰাজে মোৰ আগমনৰ কথা নাজানে; নহ’লে পিতা তৎক্ষণাৎ নতমস্তক হৈ মোৰ মূৰ্ধ্নিত চুম্বন কৰিলেহেঁতেন।

Verse 59

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

পিতৃ-আলয়ত পিতাক নেদেখি, ভৰত তাতেই পৰা মাতৃ-আলয়লৈ মাতৃৰ দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।

Verse 60

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

পিতৃ-আলয়ত পিতাক নেদেখি, ভৰত তাতেই পৰা মাতৃৰ অন্তঃপুৰলৈ মাতৃৰ দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।