The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

Verse 1

नारद उवाच । शप्तः कथं वसिष्ठेन सौदासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धोऽबवत्कथम् ॥ १ ॥

নাৰদে ক’লে—ৰাজশ্ৰেষ্ঠ সৌদাসক বসিষ্ঠে কেনেকৈ শাপ দিলে? আৰু গঙ্গাৰ বিন্দু-অভিষেকে তেওঁ পুনৰ কেনেকৈ শুদ্ধ হ’ল?

Verse 2

सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि । श्रृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम् ॥ २ ॥

হে ভ্ৰাতা, এই সকলো কথা নিশেষে মোক ক’বলৈ তুমি যোগ্য। গঙ্গাৰ আখ্যান শুনোঁতাসকল আৰু পাঠ কৰোঁতাসকল—উভয়ৰ বাবে—মঙ্গলদায়ক।

Verse 3

सनक उवाच । सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ॥ ३ ॥

সনকে ক’লে—সৌদাস ৰজা সৰ্বধৰ্মজ্ঞ, সৰ্ববিষয়ত প্ৰাজ্ঞ, গুণবান আৰু শুচি আছিল। পিতাৰ দৰে প্ৰজাক আনন্দিত কৰি তেওঁ সমগ্ৰ পৃথিৱী শাসন কৰিছিল।

Verse 4

सगेरण यथा पूर्वं महीयं सप्तसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना ॥ ४ ॥

যেনে পূৰ্বকালত সপ্তসাগৰে বেষ্টিত এই পৃথিৱীক সগৰে ৰক্ষা কৰিছিল, তেনেদৰে কোনো ধৰ্মৰ বিৰোধ নকৰা সেই ৰজাইও ইয়াক ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 5

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्त्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा ॥ ५ ॥

পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ আৰু সৰ্ব ঐশ্বৰ্যৰে সমৃদ্ধ সেই যুব ৰজাই আটত্ৰিশ হাজাৰ বছৰ ধৰি পৃথিৱী ভোগ কৰি শাসন কৰিছিল।

Verse 6

सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेज्ञ सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः ॥ ६ ॥

এবাৰ মৃগয়াত আসক্ত সৌদাস ৰজা, মন্ত্ৰীয়ে ভালদৰে তল্লাশি কৰি নিৰাপদ কৰা বনলৈ নিজৰ দলসহ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 7

निषादैः सहितस्तत्र विनिघ्रन्मूगसंचयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः ॥ ७ ॥

তাত নিষাদসকলৰ সৈতে থাকি হৰিণৰ জাক ধ্বংস কৰি, ধৰ্মজ্ঞ সেই ৰজা তৃষ্ণাত কাতৰ হৈ ৰেৱা নদী (নৰ্মদা)ৰ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 8

सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत् ॥ ८ ॥

হে মুনি, তাত সুদাসৰ পুত্ৰে স্নান কৰি নিত্যকর্ম সম্পন্ন কৰিলে; তাৰ পাছত মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে আহাৰ কৰি সেই ৰাতিও তাতে থাকিল।

Verse 9

ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने ॥ ९ ॥

তাৰ পাছত পুৱাতে উঠি পুৰ্বাহ্নৰ ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে নৰ্মদা-তীৰৰ বনত বিচৰণ কৰিলে।

Verse 10

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात् ॥ १० ॥

এটা বনাৰ পৰা আন বনলৈ একাই আগবাঢ়ি সেই মহীপতিয়ে, কাণলৈকে টানা বাণসহ, কৃষ্ণসাৰ হৰিণক অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 11

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम् ॥ ११ ॥

সেনা দূৰত ৰাখি ঘোঁৰাত আৰূঢ় সেই ৰজাই মৃগক অনুসৰণ কৰিলে; তেতিয়া গুহাত থকা বাঘৰ জোৰা দেখিলে, যিসকল কামক্ৰীড়াত মগ্ন আছিল।

Verse 12

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित् ॥ १२ ॥

হৰিণৰ পিছু ধৰা এৰি সি বাঘদ্বয়ৰ সন্মুখলৈ গ’ল; ধনুত বাণ সংযোজিত কৰি, শৰশাস্ত্ৰত নিপুণ সি সিহঁতক সন্মুখীন হ’ল।

Verse 13

तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता ॥ १३ ॥

তেওঁ তীক্ষ্ণ অগ্ৰ আৰু সন্ধিযুক্ত অস্ত্ৰে সেই ব্যাঘ্ৰীক মাটিত পেলাই দিলে। পৰি থাকোঁতে ছত্রিশ যোজন দীঘল সেই ব্যাঘ্ৰী ভয়ংকৰ ধ্বনিসহ ভূমিত আছড় খালে।

Verse 14

तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः ॥ १४ ॥

বিজুলীৰ দৰে ভয়ংকৰ গর্জনত সেই ৰাক্ষসী বিকৃত ৰূপ ল’লে। নিজৰ প্ৰিয়াক পতিত দেখি ব্যাঘ্ৰসদৃশ ৰাক্ষসটো দ্বেষে জ্বলি উঠিল।

Verse 15

प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चांतर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च ॥ १५ ॥

“মই প্ৰতিক্ৰিয়া কৰিম” বুলি কৈ সি তেতিয়া অন্তৰ্ধান হ’ল। ৰজা ভয়ত কঁপিবলৈ ধৰিলে আৰু বনসেনাকো মাতি একত্ৰ কৰিলে।

Verse 16

तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः ॥ १६ ॥

সেই সকলো ঘটনা সকলকে কৈ সি নিজৰ নগৰলৈ উভতি আহিল। কিন্তু সুদাসৰ পুত্ৰ ৰজা সেই ৰাক্ষসৰ কৃত্যা-মায়াৰ আশংকাত সদায় শংকিত হৈ থাকিল।

Verse 17

परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः ॥ १७ ॥

সেই সময়ৰ পৰা, হে নাৰদ, সেই ৰজাই মৃগয়া সম্পূৰ্ণ ত্যাগ কৰিলে। বহুদিন পাৰ হোৱাৰ পিছত সেই নৃপতিয়ে মহৎ অশ্বমেধ যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 18

समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि ॥ १८ ॥

প্ৰসন্ন আৰু আনন্দিত চিত্তে তেওঁ বশিষ্ঠ আদি মুনীশ্বৰসকলৰ সৈতে বিধিপূৰ্বক যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে। তাতে ব্ৰহ্মা আদি দেৱতালৈ যথাবিধি হবি অৰ্পণ কৰি আগলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 19

समाप्य यज्ञनिष्क्रांतो वशिष्टः स्नातकोऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसोऽसौ नृपहिम्सितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः ॥ १९ ॥

যজ্ঞ সমাপ্ত কৰি বশিষ্ঠে স্নাতক-স্নানও সম্পন্ন কৰি প্ৰস্থান কৰিলে। এই অৱসৰে, যাৰ পত্নীক ৰজাই হিংসা কৰিছিল সেই ৰাক্ষস ক্ৰোধেৰে ভৰি ৰজাৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 20

स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच ॥ २० ॥

গুৰু প্ৰস্থান কৰাৰ লগে লগে সেই ৰাক্ষসে তৎক্ষণাৎ বশিষ্ঠৰ বেশ ধাৰণ কৰিলে। ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে—“মই ভোজন কৰিম; মোক মাংস লাগে।”

Verse 21

भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् ॥ २१ ॥

আকৌ, ৰান্ধনীয়াৰ জোৰাজুৰিত বশ হৈ সি মাংস ৰান্ধিলে। আৰু ৰজাও হৰি-পাত্ৰত নৈবেদ্য ধৰি গুৰুৰ আগমনৰ অপেক্ষাত থিয় হৈ থাকিল।

Verse 22

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरवे ददौ तस्मै ससादरम् ॥ २२ ॥

তেতিয়া বিনয়সম্পন্ন সৌদাসে সেই মাংস সোণৰ পাত্ৰত ৰাখি, আগত গুৰুজনলৈ শ্ৰদ্ধাৰে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 23

तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः ॥ २३ ॥

তেওঁক দেখি গুৰু বিস্মিত হৈ ভাবিবলৈ ধৰিলে—“ইয়াৰ কাৰণনো কি?”

Verse 24

अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहोऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम ॥ २४ ॥

এটা সম্পূৰ্ণ মানব-মাহ মই পৰম সমাধিত নিমগ্ন থাকি একো নাজানিলোঁ। হায়, এই ৰজাৰ দৌঃশীল্য! সি মোক অভক্ষ্য বস্তু দিলে।

Verse 25

इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभोऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते ॥ २५ ॥

এইদৰে থামাই বিষয়টো শেষ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতেই মুনি গভীৰ ক্ৰোধত জ্বলি উঠিল—“হায়, হে পৃথিৱীপতি! নিশ্চয় মোৰ বিনাশৰ বাবে ঘৃত দিয়া হৈছে!”

Verse 26

तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया ॥ २६ ॥

সেয়ে, তোৰ বাবেও এইটোৱেই আহাৰ হওক। নৰমাংস কেৱল ৰাক্ষসৰেই ভোজ্য—সেইটোই তই মোক দিছিলি।

Verse 27

तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः ॥ २७ ॥

“সেয়ে, হে নৃপ! তই ৰাক্ষসত্ব লাভ কৰ, আৰু সেই আহাৰৰেই যোগ্য হ।” এইদৰে কৈ ভয়ত বিহ্বল সৌদাসে শাপ দিলে।

Verse 28

आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपोऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूश्च चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः ॥ २८ ॥

“আপুনিয়েই মোক আজ্ঞা দিছিল,” বুলি কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ সি বিনয়ে নিবেদন কৰিলে। তেতিয়া ভূদেৱী চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে, আৰু তাৰ প্ৰেৰণাত বশিষ্ঠ মুনিও সেই বিষয়ত মনন কৰিলে।

Verse 29

रक्षसा वंचितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥

দিব্যদৃষ্টিৰে সি জানিলে যে ৰাক্ষসে ৰজাক ঠগিছে। ৰজাও হাতে জল লৈ বশিষ্ঠক শাপ দিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 30

समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुपान्वितम् । मदयंती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता ॥ ३० ॥

গুৰুক উঠি শাপ উচ্চাৰণ কৰিবলৈ উদ্যত—আৰু পুনৰ ৰূপসহিত—দেখি, তেওঁৰ প্ৰিয়া সুৱ্ৰতা মদয়ন্তীয়ে তেতিয়া উত্তৰ দিলে।

Verse 31

मदयंत्युवाच । भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः ॥ ३१ ॥

মদয়ন্তীয়ে ক’লে—“হে ক্ষত্ৰিয়বংশৰ দায়াদ, ক্ৰোধ সংবৰণ কৰা। তোমাৰ যি কৰ্মফল ভোগ্য আছিল, সেয়া ইতিমধ্যে তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছে; ইয়াত সন্দেহ নাই।”

Verse 32

गुरु तुम्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्बुह्यराक्षसः ॥ ३२ ॥

যি মূঢ়বুদ্ধি মানুহে গুৰুক তুচ্ছ কৰি ‘তুম’ ‘হুঁ’ আদি অবমাননাসূচক ধ্বনিত কথা কয়, সি অৰণ্যৰ নিৰ্জল দেশত বাস কৰা ‘বুহ্য-ৰাক্ষস’ ৰূপে পুনর্জন্ম লাভ কৰে।

Verse 33

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

যিসকলে ইন্দ্ৰিয় আৰু ক্ৰোধক জয় কৰিছে আৰু গুৰু সেৱাত ৰত থাকে, তেওঁলোকে ব্ৰহ্মলোকলৈ গমন কৰে, এয়া শাস্ত্ৰৰ নিশ্চিত সিদ্ধান্ত।

Verse 34

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

তেখেতৰ কথাত ৰজাই ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিলে আৰু পত্নীৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হ’ল; আৰু মনতে ভাবিবলৈ ধৰিলে, 'মই এই পানী ক’ত পেলাওঁ?'

Verse 35

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

য’ত সেই পানী পৰিব সেয়া নিশ্চিতভাৱে ভস্ম হ’ব, এই কথা ভাবি তেওঁ সেই পানী নিজৰ ভৰিতেই ঢালি দিলে।

Verse 36

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

সেই পানীৰ স্পৰ্শৰ লগে লগে তেওঁৰ ভৰি দুখন ক’লা পৰি গ’ল; তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ 'কল্মাষপাদ' নামেৰে জনাজাত হ’ল।

Verse 37

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

তেতিয়া বুদ্ধিমান কল্মাষপাদে পত্নীৰ দ্বাৰা আশ্বস্ত হৈ, মনত অত্যন্ত ভয় খাই গুৰুৰ চৰণত বন্দনা জনালে।

Verse 38

उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया ॥ ३८ ॥

তেতিয়া নীতিজ্ঞ সেই ব্যক্তি শৰণ লৈ হাত জোৰ কৰি ক’লে— “হে ভগৱান, সকলো ক্ষমা কৰক; মোৰ দ্বাৰা কোনো অপৰাধ হোৱা নাই।”

Verse 39

तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम् ॥ ३९ ॥

এই কথা শুনি মুনি দুখিত হৈ দীঘল নিশ্বাস পেলাই ৰজাক ক’লে; অবিবেকত আসক্ত থকাৰ বাবে নিজকে নিজেই গৰিহণা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 40

अविवेको हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः ॥ ४० ॥

নিশ্চয় অবিবেকেই সকলো আপদাৰ পৰম মূল। এই জগতত যি বিবেকহীন, সি সন্দেহ নাই পশুৰ সমান।

Verse 41

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितोऽज्ञोऽहं यतः पापं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

নিশ্চয় ৰজাই উচিত-অনুচিত নাজানি এই কৰ্ম কৰিলে। আৰু মইও বিবেকহীন অজ্ঞ, কিয়নো মই পাপাচৰণ কৰিলোঁ।

Verse 42

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

“যি বিবেকৰ নিয়মত থাকে, সি নিৰ্বৃত্তি লাভ কৰে”— এইদৰে কৈ মুনিয়ে আত্মদৃষ্টিৰে ৰজাক উত্তৰ দিলে— “ই একেবাৰে অন্তিম নহয়; ই বাৰ বছৰ থাকিব।”

Verse 43

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ॥ ४४ ॥

গংগাৰ বিন্দুজলে অভিষিক্ত হ’লে তুমি এই ৰাক্ষসী দেহ ত্যাগ কৰিবা। পূৰ্বৰূপ লাভ কৰি তুমি এই পৃথিৱী ভোগ কৰি শাসন কৰিবা।

Verse 44

तद्बिंदुसेकसंभूतज्ञानेन गतकल्मषः । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

সেই বিন্দু-সিঞ্চনজাত জ্ঞানৰ দ্বাৰা তোমাৰ কল্মষ দূৰ হ’ব। হৰিসেৱাত পৰায়ণ হৈ তুমি পৰম শান্তি লাভ কৰিবা।

Verse 45

इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः ॥ ४६ ॥

এইদৰে কৈ অথৰ্ববেদ-বিদ্ বশিষ্ঠে ৰজাক উপদেশ দি নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল। ৰজাও দুঃখে আচ্ছন্ন হৈ ৰাক্ষসী অৱস্থাৰ অধীন হ’ল।

Verse 46

क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने ॥ ४७ ॥

ক্ষুধা-তৃষ্ণাত তীব্ৰ কাতৰ, সদায় ক্ৰোধত পৰায়ণ, ক’লা ৰাতিৰ দ্যুতি সদৃশ শ্যামবৰ্ণ ভীমে বিজন বনতে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 47

मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत् ॥ ४८ ॥

তাত তেওঁ বিভিন্ন মৃগ, মানুহ, সৰীসৃপ, আৰু প্ৰশংসনীয় পক্ষী-ৱানৰক ভক্ষণ নকৰিলে।

Verse 48

अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयंकरी ॥ ४९ ॥

পুনঃ পুনঃ পৃথিৱী ভয়ংকৰ হৈ উঠিল—বহু অস্থিৰে ছয়লাব, পীতবৰ্ণ আৰু ৰক্তৰঞ্জিত দেহে আচ্ছন্ন, আৰু ৰক্তলিপ্ত জটাজুট-প্ৰেতকেশে ঘোৰ দৃশ্য সৃষ্টি হৈছিল।

Verse 49

ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत् ॥ ५० ॥

তিনিটা ঋতুৰ সময়ত সি—শত শত যোজন বিস্তৃত আৰু জনসমুদায়ে পূৰ্ণ—পৃথিৱীক অতিশয় দুঃখিত কৰিলে; তাৰ পাছত সি বনান্তৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 50

तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ५१ ॥

সেই ঠাইতো সি নিত্যই সদায় মানবমাংস ভক্ষণ কৰি থাকিল। তাৰ পাছত সি মুনি আৰু সিদ্ধসকলে সেবিত পবিত্ৰ নর্মদা-তীৰলৈ গ’ল।

Verse 51

विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयंकरः । अपश्यत्कंचन मुनिं रमन्तं प्रियया सह ॥ ५२ ॥

নর্মদা-তীৰে বিচৰণ কৰি থাকোঁতে, সৰ্বলোকভয়ংকৰ সি, প্ৰিয়াৰ সৈতে ৰমণ কৰি থকা এজন মুনিক দেখিলে।

Verse 52

क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा ॥ ५३ ॥

ক্ষুধাৰ অগ্নিয়ে দগ্ধ হৈ সি সেই মুনিৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল আৰু অতিবেগে ধৰি পেলালে—যেনেকৈ ব্যাধে হৰিণশাৱক ধৰে।

Verse 53

ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वला ॥ ५४ ॥

নিজ স্বামীক নিশাচৰৰ কৰগ্ৰাসত বন্দী দেখি ব্ৰাহ্মণী ভয়ত কঁপি উঠিল। সি শিৰত অঞ্জলি ধৰি বিনয়ে কথা ক’লে।

Verse 54

ब्राह्मण्युवाच । भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥ ५५ ॥

ব্ৰাহ্মণী ক’লে—হে নৃপতিশাৰ্দূল! ভয়ত ব্যাকুল মোক ৰক্ষা কৰা। প্ৰাণতকৈও প্ৰিয় দান কৰি মোৰ মনোৰথ পূৰ্ণ কৰা।

Verse 55

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततोऽनाथां पाहि मां विजने वने ॥ ५६ ॥

তোমাৰ নামেই ‘মিত্ৰসহ’—সহস্ৰজনৰ মিত্ৰ, আৰু তুমি সূৰ্যবংশত জন্মা। তুমি ৰাক্ষস নহয়; সেয়ে এই নিৰ্জন বনত অনাথ মোক ৰক্ষা কৰা।

Verse 56

या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन ॥ ५७ ॥

যি নাৰী স্বামীহীনা, সি জীয়াই থাকিলেও মৃতসম। তেন্তে বালবৈধব্য বিষয়ে মই কি ক’ম, হে অৰিমৰ্দন!

Verse 57

न मातापितरौ जाने नापि बंधुं च कंचन । पतिरेव परो बंधुः परमं जीवनं मम ॥ ५८ ॥

মই মাতাপিতাকো নাজানোঁ, আন কোনো বন্ধুকোও নাজানোঁ। মোৰ বাবে পতিেই পৰম বন্ধুঃ সেয়াই মোৰ পৰম জীৱন।

Verse 58

भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर ॥ ५९ ॥

হে জনেশ্বৰ! আপুনি আহি মোক সকলো ধৰ্ম, বিশেষকৈ নাৰীৰ যথোচিত আচৰণ কেনেকুৱা হওঁতে লাগে, সেই বিষয়ে উপদেশ দিয়ক। মই আত্মীয়হীন আৰু সৰু সন্তানৰ ভাৰ লৈ আছোঁ—মোক ৰক্ষা কৰক।

Verse 59

कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः ॥ ६० ॥

এই নিৰ্জন বনত পতি-বিহীন হৈ মই কেনেকৈ জীয়াম? মই ভগৱানৰ কন্যা; হে ভগৱান, মোক ৰক্ষা কৰক আৰু মোক পতি-দান দিয়ক।

Verse 60

प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे ॥ ६१ ॥

মহাপ্ৰাজ্ঞসকলে কয়—প্ৰাণৰক্ষা-দানতকৈ ডাঙৰ দান কেতিয়াও হোৱা নাই, ভবিষ্যতেও নহ’ব। সেয়ে মোক প্ৰাণদান দিয়ক; মোক ৰক্ষা কৰক।

Verse 61

इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानोऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् ॥ ६२ ॥

এইদৰে কৈ তাই সেই ৰাক্ষসৰ পদতলত লুটি পৰিল। ব্ৰাহ্মণীয়ে বহু অনুনয়-বিনয় কৰিলেও ৰাক্ষসে সেই দ্বিজক ধৰি ল’লে।

Verse 62

अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात् ॥ ६२ ॥

যেনেকৈ বাঘে বলপূৰ্বক কৃষ্ণসাৰ হৰিণশাৱকক শিকাৰ কৰিবলৈ ধৰি লয়, তেনেকৈ সেই ৰাক্ষসে সেই দ্বিজক ধৰি ল’লে।

Verse 63

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

তাৰ পিছত সেই পতিব্ৰতা পত্নীয়ে নানা ধৰণে বিলাপ কৰি, পূৰ্বৰ অভিশাপত জৰ্জৰিত সেই ৰজাক ক্ৰোধিত হৈ পুনৰ অভিশাপ দিলে।

Verse 64

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

যিহেতু তুমি ৰতিক্ৰীড়াত আসক্ত মোৰ পতিক বলপূৰ্বক হত্যা কৰিছা, সেয়েহে স্ত্ৰী-সংগম লাভ কৰিলেই তুমিও মৃত্যুবৰণ কৰিবা।

Verse 65

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

এইদৰে অভিশাপ দি সেই ক্ৰুদ্ধা ব্ৰাহ্মণীয়ে পুনৰ আন এটা শাপ দিলে—'যিহেতু তুমি মোৰ পতিক ভক্ষণ কৰিছা, সেয়েহে তুমি নিশ্চয়কৈ ৰাক্ষসত্ব প্ৰাপ্ত হবা। '

Verse 66

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

সেই নিশাচৰেও (প্ৰমন্যু) তেওঁ দিয়া দুয়োটা শাপ শুনি, ক্ৰোধৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা অঙঠা সমূহ ত্যাগ কৰি ক’লে।

Verse 67

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

"হে দুষ্টা! তুমি মোক অনৰ্থক দুটা শাপ কিয় দিলা? এটা অপৰাধৰ বাবে মোৰ এটা শাপ পোৱাই উচিত।"

Verse 68

यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता ॥ ६८ ॥

হে দুষ্টা, তুমি মোৰ ওপৰত পুনৰ এটা শাপ নিক্ষেপ কৰিছা; সেয়ে পুত্ৰসহ আজিেই পিশাচ-যোনিত গমন কৰা।

Verse 69

तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता ॥ ६९ ॥

সেই শাপফলত ব্ৰহ্মাৰ সন্নিধানত শৎপা তেতিয়া পিশাচী হ’ল। ক্ষুধাত কাতৰ, ভয়ংকৰ আৰু উচ্চস্বৰে সি সন্তানসহ তীব্ৰভাৱে কান্দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 70

राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम् ॥ ७० ॥

ৰাক্ষস আৰু পিশাচী নিৰ্জন বনতে চিঞৰি-চিঞৰি নৰ্মদা-তীৰৰ ৰাক্ষসসেৱিত বনলৈ গ’ল।

Verse 71

औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत् ॥ ७१ ॥

গুৰুৰ প্ৰতি উদাসীনতা কৰি সি ৰাক্ষসী স্বভাৱ আশ্ৰয় কৰিলে; তাত সি নিৰন্তৰ দুখে দগ্ধ, লোকধৰ্মৰ বিৰোধী কৰ্মকাৰী এক সত্তা হৈ থাকে।

Verse 72

राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः ॥ ७२ ॥

ৰাক্ষস আৰু পিশাচীক ৰৱ-বটলৈ আহি থকা দেখি, সেই বটত অধিষ্ঠিত ক্ৰোধে ভৰা ব্ৰহ্মৰাক্ষসে ক’লে।

Verse 73

किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम् ॥ ७३ ॥

ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী তোমালোক দুয়ো মোৰ ধাম কামনা কৰি ইয়ালৈ কিয় আহিছা? কোন পাপৰ ফলত তোমালোকৰ এনে অৱস্থা হ’ল? নিশ্চিতভাৱে সত্য কোৱা।

Verse 74

सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह ॥ ७४ ॥

সেই কথা শুনি সৌদাসে তাই আৰু নিজে যি যি কৰিছিল সকলো তেওঁক নিবেদন কৰিলে; তাৰ পাছত এইদৰে ক’লে।

Verse 75

सौदास उवाच । कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ७५ ॥

সৌদাস ক’লে—হে মহাভাগ! তুমি কোন? আৰু পূৰ্বকালে তুমি কি কৰিছিলা? বন্ধু-ভাবত মোৰ প্ৰতি অতিস্নেহে সেই সকলো কোৱা তোমাৰ উচিত।

Verse 76

करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुंक्ते यातनास्तु युगायुतम् ॥ ७६ ॥

যি কোনো দুষ্টবুদ্ধি মানুহে বন্ধুক ঠগে, সি নিশ্চয় পাপফলৰ ভাগী হয় আৰু অযুত যুগলৈকে যাতনা ভোগ কৰে।

Verse 77

जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंचनं कदा ॥ ७७ ॥

জীৱৰ সকলো দুখ সৎ মিত্ৰৰ দৰ্শনত ক্ষয় হয়; সেয়ে বুদ্ধিমান মানুহে কেতিয়াও মিত্ৰক ঠগিব নালাগে।

Verse 78

कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद ॥ ७८ ॥

কল্মাষপাদে এনেদৰে কোৱাত বটগছত থকা ব্ৰহ্মৰাক্ষস আনন্দিত হৈ নাৰদক ধৰ্মবাণী ক’লে।

Verse 79

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नाम्ना धर्मपरायणः ॥ ७९ ॥

ব্ৰহ্মৰাক্ষসে ক’লে—মই আগতে মগধদেশীয় ব্ৰাহ্মণ আছিলোঁ, বেদত পাৰদৰ্শী। ‘সোমদত্ত’ নামে খ্যাত, ধৰ্মপরায়ণ আছিলোঁ।

Verse 80

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम् ॥ ८० ॥

হে মহাভাগ! বিদ্যা, যৌৱন আৰু ধনৰ মদত মই প্ৰমাদী হৈছিলোঁ; গুৰুক উদাসীন কৰি এতিয়া এনে দুঃগতি পাইছোঁ।

Verse 81

नलभेऽहं सुखं किं चिज्जिताहारोऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८१ ॥

মই একেবাৰে সুখ নাপাওঁ; আহাৰ সংযত কৰিলেও মই অতি দুখিত। মই শত শত আৰু সহস্ৰ সহস্ৰ ব্ৰাহ্মণ ভক্ষণ কৰিছোঁ।

Verse 82

क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥ ८२ ॥

সেই সদায় ক্ষুধা-তৃষ্ণাত ব্যাকুল, অন্তৰতাপত পীড়িত; নিত্য জগতৰ ভয়ৰ কাৰণ হৈ মাংসাহাৰত আসক্ত থাকে।

Verse 83

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत् ॥ ८३ ॥

গুৰুৰ অৱজ্ঞাই মানুহক ৰাক্ষসস্বভাৱলৈ নিক্ষেপ কৰে। এই সত্য মই নিজে অনুভৱ কৰিছোঁ; সেয়ে শ্ৰীমান আৰু বিবেকী ব্যক্তিয়ে কেতিয়াও এনে নকৰিব।

Verse 84

कल्माषपाद उवाच । गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ ८४ ॥

কল্মাষপাদে ক’লে— ‘আদৰ্শ গুৰু কেনেকুৱা বুলি কোৱা হৈছে? আৰু আগতে তুমি কাক প্ৰশংসা কৰিছিলা? সকলো বিস্তাৰে কোৱা; মোৰ পৰম কৌতূহল।’

Verse 85

ब्रह्मराक्षस उवाच । गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि श्रृणुष्वैकमनाः सरवे ॥ ८५ ॥

ব্ৰহ্মৰাক্ষসে ক’লে— ‘গুৰু বহুজন আছে, যিসকল সাদৰে পূজ্য আৰু বন্দনীয়। মই যিসকলৰ ওচৰলৈ গৈছোঁ, তেওঁলোকৰ কথা ক’ম; তোমালোক সকলোৱে একাগ্ৰচিত্তে শুনা।’

Verse 86

अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबोधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः ॥ ८६ ॥

তেওঁ বেদৰ অধ্যাপক, যিয়ে যুক্তিৰে বেদাৰ্থ বোধ কৰায়; শাস্ত্ৰবক্তা, ধৰ্মবক্তা আৰু নীতিশাস্ত্ৰৰ উপদেশক।

Verse 87

मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च ॥ ८७ ॥

তেওঁ মন্ত্রোপদেশ আৰু তাৰ ব্যাখ্যা দানকাৰী; বেদনিষ্ঠসকলৰো পাপ হৰণকাৰী; ব্ৰত-উপদেশক, ভয়ৰ পৰা ত্ৰাতা আৰু অন্নদাতা।

Verse 88

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम ॥ ८८ ॥

শ্বশুৰ, মাতুল, জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা আৰু পিতা; তদ্ৰূপ উপনয়ন কৰোৱা উপনেতা, জনক (নিষেক্তা) আৰু সংস্কাৰ সম্পাদনকাৰী—এঁৱেই নিশ্চয়েই শ্ৰেষ্ঠতম মিত্ৰ।

Verse 89

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम् ॥ ८९ ॥

এঁৱেই গুৰু বুলি কোৱা হৈছে; এঁদের পূজা কৰিব লাগে আৰু সাদৰে শ্ৰদ্ধাৰে বন্দনা কৰিব লাগে।

Verse 90

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥ ९० ॥

কল্মাষপাদে ক’লে—গুৰু বহু প্ৰকাৰ কোৱা হৈছে। এঁদের মাজত কোনজন শ্ৰেষ্ঠ? নে সকলো সমান? যি সত্য, সেয়া যথাযথভাৱে মোক কওক।

Verse 91

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥ ९१ ॥

ব্ৰহ্মৰাক্ষসে ক’লে—সাধু সাধু, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! তুমি যি সুধিছা, সেয়াই মই কওঁ—গুৰু-মাহাত্ম্য কথন, তাৰ শ্ৰৱণ আৰু তাৰ অনুমোদন।

Verse 92

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥ ९२ ॥

ই সকলোৰে পৰম শ্ৰেয় সাধন কৰে, সেয়ে এতিয়া মই কওঁ—এঁৱে সদায় সমানভাবে পূজাৰ্হ; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 93

तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा ॥ ९३ ॥

তথাপি শুনা—মই শাস্ত্ৰসমূহৰ স্থিৰ নিৰ্ণীত সাৰ ক’ম; বেদৰ অধ্যাপকসকল আৰু বৈদিক মন্ত্রৰ ব্যাখ্যাকারসকলেও (গুৰু-স্বৰূপ)।

Verse 94

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः । एतेषामपि भूपाल श्रृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥ ९४ ॥

পিতা আৰু ধৰ্মবক্তা—ইহঁতক বিশেষ গুৰু বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। হে ভূপাল, ইহঁতৰ মাজতো শ্ৰেষ্ঠ গুৰুজনক শুনা।

Verse 95

सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः ॥ ९५ ॥

সকলো শাস্ত্ৰৰ অৰ্থ-তত্ত্বজ্ঞানীসকলে যি কৈছে, সেই কথাই মই তোমাক কওঁ। যি ধৰ্মযুক্তভাবে পুৰাণ প্ৰবচন কৰে, সেয়াই পণ্ডিত।

Verse 96

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम् ॥ ९६ ॥

যি সংসাৰৰ পাশ ছিন্ন কৰে, সেয়াই উত্তম (পথ)। আৰু দেৱপূজাৰ যোগ্য কৰ্ম দেৱতাপূজাৰ দ্বাৰাই ফল দিয়ে।

Verse 97

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते ॥ ९७ ॥

পুৰাণৰ পৰােই দেৱতাসকলৰ (জ্ঞান) ইয়াত প্ৰকাশ পায়; সেয়ে, হে ভূপতে, পুৰাণসমূহেই সকলো বেদাৰ্থৰ সাৰ।

Verse 98

वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः ॥ ९८ ॥

মুনিসকলেও এই কথাই কয়, আৰু পৰম গুৰুৱেও এইদৰে উপদেশ দিছে—যি নৰ সংসাৰ-সমুদ্ৰ পাৰ হ’বলৈ দৃঢ় উদ্যোগ কৰে, সেয়েই মোক্ষৰ যোগ্য।

Verse 99

श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते ॥ ९९ ॥

“সেয়ে পুৰাণসমূহ শ্ৰৱণ কৰক”—এনেদৰে শাস্ত্ৰ-বিভাগকাৰকে কৈছিল; হে ৰাজন, পুৰাণসমূহত তেওঁ সকলো ধৰ্মৰ সম্পূৰ্ণ ব্যাখ্যা কৰিছে।

Verse 100

तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि ॥ १०० ॥

তৰ্ক হৈছে বাদ-বিবাদৰ হেতু, আৰু নীতি ইহলোকীয় সিদ্ধিৰ উপায়; কিন্তু হে মহাবুদ্ধিমান, পুৰাণ ইহ আৰু পৰ—দুয়ো ঠাইৰ সুখৰ বাবে।

Verse 101

यः श्रृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः ॥ १ ॥

যি ভক্তিসহ সদায় পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰে, তাৰ বুদ্ধি নিৰ্মল হয় আৰু সি অধিককৈ ধৰ্মপৰায়ণ হয়।

Verse 102

पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २ ॥

পুৰাণ শ্ৰৱণৰ পৰা শ্ৰীপতিত শুভ ভক্তি জন্মে; হে ভূপ, বিষ্ণুভক্তসকলৰ বুদ্ধি ধৰ্মত প্ৰবৃত্ত হয়।

Verse 103

धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः ॥ ३ ॥

ধৰ্মৰ দ্বাৰা পাপ নাশ হয় আৰু শুদ্ধ জ্ঞান উদয় হয়। ধৰ্মৰ ফল—অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ—লাভ কৰিব খোজা লোকসকলে ধৰ্মকেই আশ্ৰয় লওক।

Verse 104

श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्ब्रह्यवादिनः ॥ ४ ॥

পুৰাণবিদসকলে ক’লে—“এইদৰে আমি আপোনাৰ পুৰাণসমূহ শুনিম।” কিন্তু মই তো সৰ্বজ্ঞ ব্ৰহ্মবাদী গৌতম মুনিৰ পৰা (এইবোৰ) শুনিছোঁ।

Verse 105

श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः ॥ ५ ॥

সকলো ধৰ্মৰ তাত্পৰ্য শুনি, মনোৰম গংগাতীৰত মই এবাৰ পৰমেশ্বৰক পূজা কৰিবলৈ গৈছিলোঁ।

Verse 106

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः ॥ ६ ॥

তেওঁ সন্মুখত উপস্থিত থাকিলেও মই তেওঁক প্ৰণাম নকৰিলোঁ। তথাপি তেজৰ নিধি, শান্ত আৰু মহাবুদ্ধি গৌতম স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 107

मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं ययौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः ॥ ७ ॥

“ই মন্ত্রোক্ত বিধি অনুসাৰে কৰ্ম সম্পাদন কৰিছে” বুলি ভাবি তেওঁ আনন্দিত হ’ল। কিয়নো মই যাক পূজা কৰিছোঁ, সেই দেৱ শিৱ—সমগ্ৰ জগতৰ গুৰু।

Verse 108

गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि योऽवज्ञां कुरुते गुरोः ॥ ८ ॥

যি গুৰুক অৱজ্ঞা কৰে, সি ৰাক্ষসত্বত নিযুক্ত হয়। জ্ঞাতে বা অজ্ঞাতে যি গুৰুক অপমান কৰে, সি ঘোৰ দুষ্ফল ভোগ কৰে॥

Verse 109

तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः ॥ ९ ॥

তাৰ বুদ্ধি, বিদ্যা, ধন, সন্তান আৰু কৰ্মফল সোনকালে নষ্ট হয়—যি মানুহে গুৰুক কেৱল বাহ্যিক আদৰ দেখুৱাই সেৱা কৰে॥

Verse 110

तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धोऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना ॥ १० ॥

পণ্ডিতসকলে কয়—“হে ৰাজা, তাৰ সমৃদ্ধি হব।” কিন্তু সেই শাপেই মই দগ্ধ হৈছোঁ, আৰু অন্তৰত ক্ষুধাৰ অগ্নিয়ে জ্বলাইছে॥

Verse 111

मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थेऽस्मिन्निशाचरे ॥ ११ ॥

“মই কেতিয়া মোক্ষ পাম, মই নাজানো, হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ।” এইদৰে কৈ, শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে এই বটগছৰ তলত ৰাতি অৱস্থান কৰিলে॥

Verse 112

धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रोऽतिधार्मिकः ॥ १२ ॥

ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ আলোচনাৰ ফলত তেওঁলোক দুজনৰ পাপ ক্ষয় হ’ল। সেই সময়তে এজন অতিধাৰ্মিক ব্ৰাহ্মণ তাত উপস্থিত হ’ল॥

Verse 113

कलिङ्गदेशसम्भूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कंधे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ १३ ॥

কলিঙ্গদেশত জন্ম লোৱা তেওঁ নান্ম্ৰা নামে প্ৰসিদ্ধ গৰ্গ বুলি স্মৃত। কাঁধত গঙ্গাজল বহন কৰি প্ৰভু বিশ্বেশ্বৰক স্তৱ কৰি আগবাঢ়িল।

Verse 114

गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतनू रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

সেই প্ৰভুৰ নাম আনন্দে গাই থাকোঁতে তেওঁলোকৰ দেহত ৰোমাঞ্চ উঠিল। আৰু আগত মুনিক দেখি সেই দুজন—পিশাচী আৰু ৰাক্ষস—তেওঁৰ ফালে চালে।

Verse 115

प्राप्तं नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः ॥ १५ ॥

“আমাৰ পাৰণ পোৱা গ’ল!” বুলি কৈ হাত ওপৰলৈ তুলি তেওঁলোকে দৌৰ দিলে। কিন্তু তেওঁ কীৰ্তন কৰা নাম শুনি তেওঁলোকে দূৰতেই থিয় হ’ল। তেওঁক আঘাত কৰিব নোৱাৰি ৰাক্ষসসকলে এইদৰে ক’লে।

Verse 116

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

অহো মহাভাগ বিপ্ৰ, মহাত্মন, আপোনাক নমস্কাৰ। নামকীৰ্তনৰ মাহাত্ম্যৰ বাবে আমি ৰাক্ষস দূৰত থাকিবলৈ বাধ্য।

Verse 117

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

পূৰ্বে আমি কোটি-সহস্ৰ বিপ্ৰক ভক্ষণ কৰিছোঁ। কিন্তু হে বিপ্ৰ, নামৰ এই আৱৰণে তোমাক মহাভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

Verse 118

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै ॥ १८ ॥

হে মুনি! আমি ৰাক্ষস হ’লেও কেৱল নাম-শ্ৰৱণমাত্ৰে, অচ্যুত প্ৰভুৰ মহিমাৰে পৰম শান্তি লাভ কৰিলোঁ।

Verse 119

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गंगाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात् ॥ १९ ॥

হে মহাভাগ! আপুনি সৰ্বথা ৰাগাদি দোষৰ পৰা মুক্ত; তথাপি গঙ্গাজল-অভিষেকৰে আমাক এই পাপসঞ্চয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।

Verse 120

हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः ॥ २० ॥

যি হৰিসেৱাত পৰায়ণ হৈ নিজৰ আত্মাক উদ্ধাৰ কৰে, সিয়েই সমগ্ৰ জগতকো উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে—এনেদৰে সূৰিগণে কয়।

Verse 121

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥ २१ ॥

ঘোৰ সংসাৰ-ৰোগৰ ঔষধ হৰিৰ নাম ত্যাগ কৰিলে, সৰ্বত্র দুষ্প্ৰাপ্য মুক্তি কোন উপায়ে লাভ হ’ব?

Verse 122

लोहोडुपेन प्रतरन्निमजत्युदके यथा । ततैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥ २२ ॥

যেনেকৈ লোহাৰ নাওঁত পাৰ হ’বলৈ গ’লে মানুহ পানীত ডুব যায়, তেনেকৈ পুণ্য নকৰাসকলে আনক কেনেকৈ পাৰ কৰাব?

Verse 123

अहो चरित्रं महतां सर्वलोकसुखा वहम् । यथा हि सर्वलोकानामानन्दाय कलानिधिः ॥ २३ ॥

আহা! মহাত্মাসকলৰ চৰিত্ৰ সঁচাকৈ বিস্ময়কৰ—ই সকলো লোকৰ সুখ বহন কৰে; যেন অমৃতসম কিৰণৰ নিধি চন্দ্ৰ সকলো প্ৰাণীৰ আনন্দৰ বাবে থাকে।

Verse 124

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम् । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥ २४ ॥

হে দ্বিজোত্তম! পৃথিৱীত যিমান পবিত্ৰ তীৰ্থ আছে, সেয়া সকলো গঙ্গাৰ এক কণাৰো সমান নহয়।

Verse 125

तुलसीदलप्रदलसंम्मिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥ २५ ॥

তুলসীৰ পাতা আৰু পুষ্পদল মিহলি গঙ্গাজল সৰিষাদানাৰ সমান অলপ হলেও, সেয়া নিশ্চয়েই কুলৰ একুশ পুৰুষলৈকে পবিত্ৰ কৰে।

Verse 126

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाह्मस्मान्पापकर्मिणः ॥ २६ ॥

সেয়েহে, হে মহাভাগ বিপ্ৰ, সৰ্বশাস্ত্ৰাৰ্থকোভিদ! গঙ্গাজল দান কৰি পাপকর্মত লিপ্ত আমাক ৰক্ষা কৰক।

Verse 127

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मया विष्टो बभूव द्विजसतमः ॥ २७ ॥

এইদৰে সেই ৰাক্ষসসকলে গঙ্গাৰ পৰম উত্তম মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিলে। সেয়া শুনি দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ বিস্ময়ত আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 128

एषामपीद्दशी भक्तिर्गङ्गायां लोकमातरि । किमु ज्ञानप्रभावाणां महतां पुण्यशालिनाम् ॥ २८ ॥

যদি এঁলোকৰ মাজতো লোকমাতা গংগাৰ প্ৰতি এনে ভক্তি থাকে, তেন্তে জ্ঞান-প্ৰভাৱজ শক্তিধৰ আৰু পুণ্যশালী মহাত্মাসকলৰ কথা আৰু কি ক’ব!

Verse 129

अथासौ मनसा धर्मं विनिश्चित्य द्विजोत्तमः । सर्वपूतहितो भक्तः प्राप्नोतीति परं पदम् ॥ २९ ॥

তাৰপিছত সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে মনত ধৰ্মক দৃঢ়ভাৱে নিৰ্ণয় কৰি, সকলো জীৱৰ হিতত ৰত ভক্ত হৈ পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 130

ततो विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलप्रनुत्तममम् । तुलसीदलसंमिश्रं तेषु रक्षःस्वसेचयत् ॥ ३० ॥

তাৰপিছত কৃপাৰে আৱিষ্ট সেই বিপ্ৰে তুলসীপাত মিশ্ৰিত উত্তম গংগাজল সেই ৰাক্ষসসকলৰ ওপৰত ছিটাই দিলে।

Verse 131

राक्षसास्तेन सिक्तास्तु सर्षपोपमबिंदुना । विमृज्य राक्षसं भावमभवन्देवतोपमाः ॥ ३१ ॥

সৰিষাদানাৰ দৰে সৰু সেই বিন্দুত সিক্ত হৈ ৰাক্ষসসকলে ৰাক্ষসী ভাব মচি পেলাই দেৱতুল্য হৈ উঠিল।

Verse 132

ब्राह्मणी पुत्र सम्यक्ते जग्मुर्हस्तथैव च । कोटिसूर्यप्रतीकाशा बभूवुर्विवुधर्पभाः ॥ ३२ ॥

সেই ব্ৰাহ্মণী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ তৎক্ষণাৎ প্ৰস্থান কৰিলে; আৰু চাৰিওফালে দেৱসকলৰ প্ৰভা প্ৰকাশ পালে, যি কোটি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত।

Verse 133

शंखचक्रगदाचिह्ना हरिसारुप्यमागताः । स्तुवंतो ब्राह्मणं सम्यक्ते जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥ ३३ ॥

শঙ্খ-চক্ৰ-গদাৰ চিহ্নধাৰী হৈ তেওঁলোকে হৰিৰ সাৰূপ্য লাভ কৰিলে। সেই ব্ৰাহ্মণক সম্যক স্তৱ কৰি তেওঁলোকে হৰিমন্দিৰলৈ গ’ল।

Verse 134

राजा कल्माषपादस्तु निजरुपं समास्थितः । जगाम महतीं चिन्तां दृष्ट्वा तान्मुक्तिगानधान् ॥ ३४ ॥

কিন্তু ৰজা কল্মাষপাদ নিজ স্বৰূপত স্থিত হ’ল। তেওঁলোকক মুক্তিগানত আসক্ত দেখি তেওঁ গভীৰ চিন্তাত পৰিল।

Verse 135

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरुपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यं बभाषेऽगाधया गिरा ॥ ३५ ॥

সেই ৰজা অতিশয় দুঃখত কাতৰ থাকোঁতে, গূঢ়ৰূপিণী সৰস্বতীয়ে অগাধ গম্ভীৰ বাণীৰে ধৰ্মৰ মূল মহাবাক্য ক’লে।

Verse 136

भो भो राजन्महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजस्तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥ ३६ ॥

হে মহাভাগ ৰাজন, তুমি দুঃখত নিমজ্জিত হ’ব নালাগে। হে ৰাজন, তোমাৰো ভোগৰ অন্তত মহৎ শ্ৰেয়—সত্য কল্যাণ—উদয় হ’ব।

Verse 137

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र संदेहस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३७ ॥

যিসকলৰ পাপ সৎকৰ্মে ধুই গ’ল আৰু যিসকল হৰিভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ—তেওঁলোকে নিঃসন্দেহে বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 138

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । प्रयान्ति परमं स्थानं गुरुपूजापरायणाः ॥ ३८ ॥

যিসকলে সকলো জীৱৰ প্ৰতি দয়াযুক্ত, আনক ধৰ্মমাৰ্গত প্ৰবৃত্ত কৰে আৰু গুৰু-পূজাত পৰায়ণ, তেওঁলোকে পৰম ধাম লাভ কৰে।

Verse 139

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसतमः । मनसा निर्वृत्तिं प्राप्यसस्मार च गुरोर्वचः ॥ ३९ ॥

এইদৰে ভাৰতীৰ বচন শুনি নৃপশ্ৰেষ্ঠজনে মনত নিৰ্বৃতি লাভ কৰিলে আৰু তাৰ পাছত গুৰুৰ বচন স্মৰণ কৰিলে।

Verse 140

स्तुवन्गुरुं च तं विग्नं हरिं चैवातिहर्षितः । पीर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

অতি হৰ্ষিত হৈ তেওঁ গুৰুক আৰু বিঘ্নহৰ্তা হৰিক স্তৱ কৰিলে; তাৰ পাছত আগতে যি ঘটিছিল সেয়া সকলো সেই বিপ্ৰক নিবেদন কৰিলে।

Verse 141

ततो नृपस्तु कालिंगं प्रणम्य विधिर्वमुने । नामानि व्याहरन्विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥ ४१ ॥

তাৰ পাছত কালিঙ্গ ৰজাই বিধিৰ্ব মুনিক প্ৰণাম কৰি, বিষ্ণুৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি সদ্য বাৰাণসীলৈ গ’ল।

Verse 142

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तश पात्तु मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥ ४२ ॥

তাত গঙ্গাত ছয় মাহ স্নান কৰি আৰু সদাশিৱৰ দৰ্শন কৰি তেওঁ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হ’ল। ব্ৰাহ্মণীয়ে দিয়া দানৰ ৰক্ষাত তেওঁ মিত্ৰসহিত হ’ল।

Verse 143

ततस्तु स्वपुरीं प्राप्तो वसिष्ठेन महात्मना । अभिषिक्तो मुनुश्रेष्ट स्वकं राज्यमपालयत् ॥ ४३ ॥

তাৰ পিছত মহাত্মা বশিষ্ঠৰ সৈতে নিজ নগৰলৈ উভতি আহি মুনিশ্ৰেষ্ঠৰ অভিষেক হ’ল; তেওঁ নিজৰ ৰাজ্য ৰক্ষা কৰি সুশাসন কৰিলে।

Verse 144

पालयित्वा महीं कृत्स्त्रां भुक्त्वा भोगान्स्त्रियं विना । वशिष्टात्प्राप्य सन्तानं गतो मोक्षं नृपोत्तमः ॥ ४४ ॥

সমগ্ৰ পৃথিৱী ৰক্ষা কৰি, স্ত্ৰী-আসক্তি বিনা ৰাজভোগ ভোগ কৰি, বশিষ্ঠৰ দ্বাৰা সন্তান লাভ কৰি সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰজা শেষত মোক্ষ প্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 145

नैतच्चित्रं द्विजश्रेष्ट विष्णोर्वाराणसीगुणान् । गृणञ्छृण्वन्स्मरन्गङ्गां पीत्वा मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४५ ॥

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াত আশ্চৰ্য নাই; বাৰাণসীত বিষ্ণুৰ গুণ কীৰ্তন, শ্ৰৱণ আৰু স্মৰণ কৰি, গঙ্গাজল পান কৰিলে মানুহ মুক্ত হয়।

Verse 146

तस्मान्माहिम्ने विप्रेन्द्र गङ्गायाः शक्यते नहि । पारं गन्तुं सुराधीशैर्ब्रह्मविष्णुशिवरपि ॥ ४६ ॥

সেয়ে হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, গঙ্গাৰ মাহাত্ম্যৰ পাৰ পোৱা নাযায়—দেৱাধিপতিসকলেও নহয়, ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু-শিৱেও নহয়।

Verse 147

यन्नामस्मरणादेव महापातककोटिभिः । विमुक्तो ब्रह्मसदनं नरो याति न संशयः ॥ ४७ ॥

যাৰ নামস্মৰণ মাত্ৰে মানুহ কোটি কোটি মহাপাপৰ পৰা মুক্ত হৈ ব্ৰহ্মসদনলৈ যায়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 148

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४८ ॥

যেতিয়া “গঙ্গা, গঙ্গা” এই নাম একবাৰো উচ্চাৰণ কৰা হয়, তেতিয়াই পাপমুক্ত হৈ ব্ৰহ্মলোকে সন্মান লাভ কৰে।

Verse 149

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ প্ৰথম পাদত “গঙ্গা-মাহাত্ম্য” নামৰ নবম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।