Pūrvabhāga

নাৰদপুৰাণৰ পূৰ্বভাগ (পুথি ১) নৈমিষাৰণ্যৰ সত্রত আৰম্ভ হয়। তাত সূত মুনিয়ে সমবেত ঋষিসকলক সম্বোধন কৰি এই পুৰাণৰ প্ৰামাণ্যতা, মোক্ষপ্ৰদ মহিমা আৰু শ্ৰৱণ–কীৰ্তনৰ পুণ্যফল স্থাপন কৰে। আৰম্ভণিতেই ই কাহিনীমাত্ৰ নহয়, উদ্ধাৰৰ পথ বুলি বুজাই দিয়ে। তাৰ পিছত বহুস্তৰীয় সংলাপ-ধাৰা গঢ় লয়—সূতে নাৰদৰ প্ৰশ্নসমূহ সনকৰ আগত উত্থাপন কৰে, আৰু সনকে বিষ্ণুকেন্দ্ৰিত অদ্বৈত তত্ত্বৰ আধাৰত উত্তৰ দিয়ে। নাৰায়ণ সৰ্বব্যাপী ব্ৰহ্ম; জগতৰ আধাৰ; ব্ৰহ্মা–ৰুদ্ৰ আদি কাৰ্যকৰী দেৱতাসকল তেওঁৰ আশ্ৰিত শক্তিৰূপে কাৰ্য কৰে। এই তত্ত্বভিত্তিৰ ওপৰত ভাৰতখণ্ডৰ মহিমা, লোকবিন্যাস আৰু তীৰ্থভাবনাক ধৰ্মজীৱন আৰু তীৰ্থযাত্ৰামুখী মনোভাৱৰ বাবে মানচিত্ৰৰ দৰে উপস্থাপন কৰা হয়। তত্ত্বৰ পৰা আচৰণলৈ আহি গ্ৰন্থে কয়—শ্ৰদ্ধাই ধৰ্মৰ মূল, ভক্তিয়েই সকলো সাধনাৰ প্ৰাণ; ভক্তি নাথাকিলে মহাযজ্ঞ আৰু মহাদানও ফলহীন হয়। মাৰ্কণ্ডেয়-চক্ৰৰ জৰিয়তে ভক্তিধৰ্মৰ আদৰ্শ দেখুৱাই, তাৰ পিছত গঙ্গামাহাত্ম্য আৰু ভাগীৰথ-প্ৰসঙ্গ দীঘলীয়াকৈ বিস্তাৰিত হয়। বাহু–সগৰ–ভাগীৰথ বংশকথা, শাপ, শুদ্ধি আৰু গঙ্গাৱতৰণৰ মাধ্যমে পাপনাশ, সদাচাৰ, তীৰ্থস্পৰ্শ, সাধুসেৱা আৰু হৰিভক্তিৰ পৰমত্ব শিকোৱা হয়; গঙ্গা বিষ্ণুপাদোদ্ভৱা বুলি ক’ই তেওঁৰ তাৰকত্ব দৃঢ় কৰা হয়। ধৰ্মৰাজ (যম)ৰ উপদেশাংশত ধৰ্মশাস্ত্ৰধর্মী আলোচনা দেখা যায়—পুণ্যৰ স্তৰভেদ, অশৌচ-নিয়ম, পাপৰ শ্ৰেণীবিভাগ, নৰকৰ নাম আৰু যাতনা, আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ সীমা-আৱশ্যকতা। তথাপি চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত—অন্য উপায় দুৰ্বল হ’লে ভক্তি আৰু গঙ্গাশ্ৰয়েই শেষ আশ্ৰয়। শেষত বৈষ্ণৱ ব্ৰতাচাৰক কেলেণ্ডাৰ-অনুযায়ী আচৰণযোগ্য কৰি দিয়া হৈছে—মাহে-মাহে দ্বাদশী ব্ৰত, পূৰ্ণিমাত লক্ষ্মী–নাৰায়ণ পূজা, আৰু ধ্বজা-আৰোপণ/ধাৰণ/গোপনৰ বিধি। সুমতি–সত্যমতীৰ দৰে কাহিনিয়ে এই ব্ৰতসমূহৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰি, মহাদান আৰু তীৰ্থফলৰ সমান বা শ্ৰেষ্ঠ বুলি স্থাপন কৰে আৰু বছৰচক্ৰত স্থিৰ ভক্তি, ৰক্ষা আৰু পাপক্ষয়ৰ পথ দেখুৱায়।