Śrāddha-prayoga: Niyama, Brāhmaṇa-parīkṣā, Kutapa-kāla, Tithi-nyāya, and Vaiṣṇava-phala
সনকে নাৰদক শ্রাদ্ধৰ ‘পৰম প্ৰয়োগ’ উপদেশ দিয়ে। আগদিনাৰ নিয়ম—এবাৰ আহাৰ, ব্ৰহ্মচৰ্য, মাটিত শয়ন, ভ্ৰমণ/ক্ৰোধ/মৈথুন ত্যাগ; আৰু আমন্ত্ৰিতসকলৰ সংযমভংগত ঘোৰ পাপৰ কথা কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত যোগ্য ব্ৰাহ্মণ—শ্ৰোত্ৰিয়, বিষ্ণুভক্ত, স্মৃতি-ৱেদান্তত নিপুণ, দয়ালু; অযোগ্য—অঙ্গবিকৃতি, অপবিত্ৰ জীৱিকা, দুশ্চৰিত্ৰ, বেদ/মন্ত্ৰ বিক্ৰী আদি। কুতপকাল অপৰাহ্ণত নিৰ্দিষ্ট কৰি ক্ষয়াহ, বিদ্ধা, ক্ষয়-বৃদ্ধি তিথি আৰু পৰা-তিথি নিৰ্ণয়ৰ নিয়ম দিয়া হয়। তাৰ পাছত বিধি—বিশ্বদেৱ আৰু পিতৃ আমন্ত্ৰণ, মণ্ডল আকাৰ, পাদ্য-আচমনীয়, তিল ছটিয়োৱা, অৰ্ঘ্যপাত্ৰ, মন্ত্ৰসংকেত, পূজা, হৱিষ-হোম (অগ্নি নাথাকিলে তাল-হোম), মৌনত ভোজনবিধি, গায়ত্ৰী জপসংখ্যা, পুৰুষসূক্ত/ত্রিমধু/ত্রিসুপৰ্ণ/পাৱমান পাঠ, পিণ্ডদান, স্বস্তিবাচন, অক্ষয়োদক, দক্ষিণা আৰু বিসৰ্জন মন্ত্ৰ। শেষত আপৎকালীন বিকল্প আৰু বৈষ্ণৱ সিদ্ধান্ত—সৰ্বত্র বিষ্ণুৰ ব্যাপ্তি; বিধিপূৰ্বক শ্রাদ্ধ পাপ নাশ কৰি বংশ বৃদ্ধি কৰে।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । श्रृणुष्व मुनिशार्दूल श्राद्धस्य विधिमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १ ॥
সনকে ক’লে—হে মুনিশাৰ্দূল, শ্ৰাদ্ধৰ উত্তম বিধি শুনা; ইয়াক শুনিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 2
क्षयाहपूर्वदिवसे स्नात्वा चैकाशनो भवेत् । अधः शायी ब्रह्मचारी निशि विप्रान्निमंत्रयेत् ॥ २ ॥
ক্ষয়াহৰ আগদিনা স্নান কৰি কেৱল এবাৰ আহাৰ কৰিব। মাটিত শুই ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰি ৰাতি ব্ৰাহ্মণসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰিব।
Verse 3
दन्तधावनतांबूले तैलाभ्यंगं तथैव च । रत्योषधिपरान्नानि श्राद्धकर्त्ताविवर्जयेत् ॥ ३ ॥
শ্ৰাদ্ধকৰ্তাই দন্তধাৱন, তাম্বূল সেবন আৰু তেল-মৰ্দন বর্জন কৰিব। লগতে ৰতি, ঔষধ সেবন আৰু ৰুচিকৰ/সমৃদ্ধ আহাৰো ত্যাগ কৰিব।
Verse 4
अध्वानं कलहं क्रोधं व्यवायं च धुरं तथा । श्राद्धकर्त्ता च भोक्ता च दिवास्वापं च वर्जयेत् ॥ ४ ॥
ভ্ৰমণ, কলহ, ক্ৰোধ, মৈথুন আৰু ভাৰ বহন বর্জন কৰিব। শ্ৰাদ্ধকৰ্তা আৰু ভোক্তা—দুয়োই দিবানিদ্ৰা ত্যাগ কৰিব।
Verse 5
श्राद्धे निमंत्रितो यस्तु व्यवायं कुरुते यदि । ब्रह्महत्यामवाप्नोति नरकं चापि गच्छति ॥ ५ ॥
শ্ৰাদ্ধত নিমন্ত্ৰিত ব্যক্তি যদি মৈথুন কৰে, তেন্তে সি ব্ৰহ্মহত্যাসমান পাপ লাভ কৰি নৰকলৈ গমন কৰে।
Verse 6
श्राद्धे नियोजयेद्विप्रं श्रोत्रिय विष्णुतत्परम् । यथास्वाचारनिरतं प्रशांतं सत्कुलोद्भवम् ॥ ६ ॥
শ্ৰাদ্ধত শ্ৰোত্ৰিয়, বিষ্ণু-পরায়ণ, নিজ আচার-পরম্পৰাত নিষ্ঠাবান, প্ৰশান্ত স্বভাৱৰ আৰু সৎকুলজাত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰিব।
Verse 7
रागद्वेषविहीनं च पुराणार्थविशारदम् । त्रिमधुत्रिसुपर्णज्ञं सर्वभूतदयापरम् ॥ ७ ॥
যি ৰাগ-দ্বেষশূন্য, পুৰাণৰ তাত্পৰ্যত বিশাৰদ, ‘ত্ৰিমধু’ আৰু ‘ত্ৰিসুপৰ্ণ’ তত্ত্বত জ্ঞানী, আৰু সৰ্বভূতৰ প্ৰতি দয়াপৰায়ণ।
Verse 8
देवपूजारतं चैव स्मृतितत्त्वविशारदम् । वेदांततत्त्वसंपन्नं सर्वलोकहिते रतम् ॥ ८ ॥
যি দেৱপূজাত ৰত, স্মৃতি-তত্ত্বত বিশাৰদ, বেদান্তসত্যত সম্পন্ন, আৰু সৰ্বলোকৰ হিতত সদা নিয়োজিত।
Verse 9
कृतज्ञं गुणसंपन्नं गुरुशुश्रूषणे रतम् । परोपदेशनिरतं सच्छास्त्रकथनैस्तथा ॥ ९ ॥
মানুহ কৃতজ্ঞ হওক, গুণসম্পন্ন হওক, গুৰুশুশ্ৰূষাত ৰত হওক, পৰোপদেশত নিৰত হওক, আৰু সৎশাস্ত্ৰৰ কথন-ব্যাখ্যাতো নিয়োজিত থাকক।
Verse 10
एते नियोजितव्या वै श्राद्धे विप्रा मुनीश्वर । श्राद्धे वर्ज्याप्रवक्ष्यामि श्रृणु तान्मुसमाहितः ॥ १० ॥
হে মুনীশ্বৰ! শ্ৰাদ্ধত নিশ্চয়েই এনেধৰণৰ ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰিব লাগে। এতিয়া শ্ৰাদ্ধত বর্জনীয়সকলৰ কথা ক’ম—একাগ্ৰচিত্তে শুনা।
Verse 11
न्पूनांगश्चाधिकांगश्च कदर्यो रोगितस्तथा । कुष्टी च कुनखी चैव लंबकर्णः क्षतव्रतः ॥ ११ ॥
যাৰ অঙ্গ কম বা অধিক, যি কদৰ্য (কৃপণ), যি ৰোগী; যি কুষ্ঠৰোগী, যাৰ নখ বিকৃত; যাৰ কান দীঘল আৰু ঝুলন্ত; আৰু যাৰ ব্ৰতাচৰণ ভঙ্গ হৈছে—(এনেধৰণৰ লোক শ্ৰাদ্ধত অযোগ্য)।
Verse 12
नक्षत्रपाठजीवी च तथा च शवदाहकः । कुवादी परिर्वत्ता च तथा देवलकः खलः ॥ १२ ॥
যি নক্ষত্ৰ-পাঠ কৰি জীৱিকা চলায়, যি শৱদাহ কৰে, কুতৰ্কী বিতণ্ডাবাদী, বাৰে বাৰে পক্ষ সলনি কৰা পৰিৰ্বত্তা, আৰু দেৱলক—এতিয়া সকলেই খল পুৰুষ।
Verse 13
निंदकोऽमर्षणो धूर्तस्तथैव ग्रामयाजकः । असच्छास्त्राभिनिरतः परान्ननिगतस्तथा ॥ १३ ॥
নিন্দক, অসহিষ্ণু, ধূৰ্ত, গ্ৰামযাজক (ভাড়াৰ পুৰোহিত), অসৎ শাস্ত্ৰত আসক্ত, আৰু পৰৰ অন্নত নিৰ্ভৰশীল—ইয়ো ধৰ্মবিষয়ে নিন্দ্য বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 14
वृषलीसूति पोष्टा च वृषलीपतिरेव च । कुंडश्च गोलकश्चैव ह्ययाज्यानां च याजकः ॥ १४ ॥
বৃষলীজাত পুত্ৰক পোহপাল দিয়া ৰখা লোক, বৃষলীৰ স্বামী, কুণ্ড আৰু গোলক, আৰু অযাজ্য লোকৰ বাবে যজ্ঞ কৰোৱা যাজক—ইয়ো অযোগ্য বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 15
दंभाचारो वृथामुंडी ह्यन्यस्त्रीधनतत्परः । विष्णुभक्तिविहीनश्च शिवभक्तिपराड्मुखः ॥ १५ ॥
সি দম্ভাচাৰী, কেৱল দেখুৱাবলৈ মুণ্ডন কৰে, পৰস্ত্ৰী আৰু পৰধনত আসক্ত; বিষ্ণুভক্তিহীন আৰু শিৱভক্তিৰ পৰাও বিমুখ।
Verse 16
वेदविक्रयिणश्चैव व्रतविक्रयिणस्तथा । स्मृतिविक्रयिणश्चैव मंत्रविक्रयिणस्तथा ॥ १६ ॥
যিসকলে বেদ বিক্ৰী কৰে, যিসকলে ব্ৰত বিক্ৰী কৰে, যিসকলে স্মৃতি বিক্ৰী কৰে, আৰু যিসকলে মন্ত্ৰ বিক্ৰী কৰে—সিহঁতো নিন্দিত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 17
गायकाः काव्यकर्त्तारो भिषक्छास्त्रोपजीविनः । वेदनिंदापरश्चैव ग्रामापण्यप्रदाहकः ॥ १७ ॥
গায়ক, কাব্য-ৰচয়িতা, চিকিৎসাশাস্ত্ৰে জীৱিকা কৰা, বেদ-নিন্দাত আসক্ত, আৰু গাঁৱৰ হাট-বজাৰত অগ্নিসংযোগ কৰা—এহঁত নিন্দিত প্ৰকাৰ বুলি গণ্য।
Verse 18
तथातिकामुकश्चैव रसविक्रयकारकः । कूटयुक्तिरतश्चैव श्राद्धे वर्ज्याः प्रयत्नतः ॥ १८ ॥
তদ্ৰূপ অতি কামাসক্ত, মদ/মাদক ৰস বিক্ৰী কৰা, আৰু কূট-যুক্তি তথা ছলত ৰত—এহঁতক শ্রাদ্ধত যত্নে বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 19
निंमत्रयीत पूर्वेद्युस्तस्मिन्नेव दिनेऽथवा । निमंत्रितो भवेद्विप्रो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः ॥ १९ ॥
নিমন্ত্ৰণ আগদিন বা সেই দিনেই দিব লাগে। নিমন্ত্ৰিত ব্ৰাহ্মণ হ’ব লাগে ব্ৰহ্মচাৰী, সংযমী আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী।
Verse 20
श्राद्धे क्षणस्तु कर्त्तव्यः प्रसादश्चेति सत्तम । निमंत्रयेद्द्विजं प्राज्ञं दर्भपाणिर्जितेंद्रियः ॥ २० ॥
হে সত্তম! শ্রাদ্ধত যথাযথ ক্ষণ/মুহূর্ত মানি প্ৰসন্নভাব ৰাখিব লাগে। ইন্দ্ৰিয়সংযমী হৈ, হাতত দৰ্ভ ধৰি, প্ৰাজ্ঞ দ্বিজক নিমন্ত্ৰণ কৰিব।
Verse 21
ततः प्रातः समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । श्राद्धं समाचरेद्विद्वान्काले कुतपसंज्ञिते ॥ २१ ॥
তাৰপিছত পুৱাতে উঠি প্ৰাতঃকৃত্য সমাপ্ত কৰি, বিদ্বানে ‘কুতপ’ নামে পৰিচিত সময়ত শ্রাদ্ধ আচৰণ কৰিব।
Verse 22
दिवसस्याष्टमे काले यदा मंदायते रविः । स कालः कुतपस्तत्र पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ २२ ॥
দিনৰ অষ্টম ভাগত যেতিয়া সূৰ্যৰ তাপ আৰু প্ৰভাৱ মৃদু হয়, সেই সময়ক ‘কুতপ’ বোলা হয়। তেতিয়া পিতৃসকললৈ দিয়া দান অক্ষয় ফলদায়ক হয়।
Verse 23
अपराह्णः पितॄणां तु दत्तः कालः स्वयंभुवा । तत्काल एव दातव्यं कव्यं तस्माद्द्विजोत्तमैः ॥ २३ ॥
অপৰাহ্ণকালক স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা) পিতৃসকলৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট কৰিছে। সেয়ে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে ঠিক সেই সময়তেই পিতৃনিমিত্ত ‘কব্য’ অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 24
यत्काव्यं दीयते द्वव्यैरकाले मुनिसत्तम । राक्षसं तद्धि विज्ञेयं पितॄणां नोपतिष्टति ॥ २४ ॥
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! অকালত দুজন দ্বিজক দিয়া কব্য ‘ৰাক্ষস’ বুলি জানিব লাগে; ই পিতৃসকলৰ ওচৰলৈ নাযায়।
Verse 25
काव्यं प्रत्तं तु सायाह्ने राक्षसं तद्भवेदपि । दाता नरकमाप्नोति भोक्ता च नरकं व्रजेत् ॥ २५ ॥
সায়াহ্নত দিয়া কব্যও ‘ৰাক্ষস’ হৈ পৰে। দাতা নৰক পায়, আৰু ভোক্তাও নৰকলৈ যায়।
Verse 26
क्षयाहस्य तिथैर्विप्र यदि दंडमितिर्भवेत् । विद्धापराह्णि कायां तु श्राद्धं कार्यं विजानता ॥ २६ ॥
হে বিপ্ৰ! ক্ষয়াহ দিনত যদি তিথিসমূহ কেৱল দণ্ড-পরিমিত সময়মাত্ৰ হয়, তেন্তে বিধিজ্ঞ লোকে বিদ্ধ-অপৰাহ্ণকালত শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 27
क्षयाहस्य तिथिर्या तु ह्यपराह्णद्वये यदि । पूर्वा क्षये तु कर्त्तव्या वृद्वौ कार्या तथोत्तरा ॥ २७ ॥
ক্ষয়-দিনত যদি সংশ্লিষ্ট তিথি দুয়োটা অপৰাহ্ণ জুৰি থাকে, তেন্তে ক্ষয়ত পূৰ্ব তিথিতেই কৰ্ম কৰিব লাগে; আৰু বৃদ্ধিত পাছৰ তিথিত পালন কৰিব লাগে।
Verse 28
मुहूर्त्त द्वितये पूर्वदिने स्यादपरेऽहनि । तिथिः सायाह्नगा यत्र परा काव्यस्य विश्रुता ॥ २८ ॥
যেতিয়া পূৰ্বদিনে দ্বিতীয় মুহূর্তত তিথি আৰম্ভ হয় আৰু পৰদিন সেই তিথি সায়াহ্ন–অপৰাহ্ণলৈকে থাকে, তেতিয়া পৰম্পৰাত সেই তিথি কৰ্মৰ বাবে ‘পৰা’ (শ্ৰেষ্ঠ) বুলি খ্যাত।
Verse 29
किंचित्पूर्वदिने प्राहुर्मुहूर्त्तद्वितये सति । नैतन्मतं हि सर्वेषां काव्यदाने मुनीश्वर ॥ २९ ॥
কিছুমানে কয়—দ্বিতীয় মুহূর্ত আহিলেই পূৰ্বদিনে অলপ আগতেই কৰিব লাগে; কিন্তু হে মুনীশ্বৰ, কাব্যদান বিষয়ত এই মত সকলোৰে গ্ৰহণীয় নহয়।
Verse 30
निमंत्रितेषु विप्रेषु मिलितेषु द्विजोत्तम । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा तेभ्योऽनुज्ञां समाहरेत् ॥ ३० ॥
হে দ্বিজোত্তম, নিমন্ত্ৰিত বিপ্ৰসকল একত্ৰ হ’লে, প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধ অন্তঃকৰণ থকা কৰ্তাই তেওঁলোকৰ পৰা (কৰ্মসমাপ্তিৰ) অনুমতি ল’ব লাগে।
Verse 31
श्राद्धार्थं समनुज्ञातो विप्रान्भूयो निमंत्रयेत् । उभौ च विश्वेदेवार्थं पित्रर्थं त्रीन्यथाविधि ॥ ३१ ॥
শ্ৰাদ্ধৰ বাবে অনুমতি পাই, পুনৰ বিপ্ৰসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰিব—বিশ্বেদেৱৰ বাবে দুজন আৰু পিতৃসকলৰ বাবে বিধিমতে তিনিজন।
Verse 32
देवतार्थं च पित्रर्थमेकैकं वा निमंत्रयेत् । श्राद्धार्थं समनुज्ञातः कारयेन्मंडलद्वयम् ॥ ३२ ॥
দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে আৰু পিতৃসকলৰ উদ্দেশ্যে—দুয়োকে একেলগে বা পৃথক পৃথককৈ—নিমন্ত্ৰণ কৰিব। শ্ৰাদ্ধকর্মৰ অনুমতি পাই সি বিধিমতে দুটা মণ্ডল সাজিবলৈ দিব।
Verse 33
चतुरस्त्रं ब्राह्मणस्य त्रिकोणं क्षत्रियस्य वै । वैश्यस्य वर्तुलं ज्ञेयं शूद्रस्याभ्याभ्युक्षणं भवेत् ॥ ३३ ॥
ব্ৰাহ্মণৰ মণ্ডল চতুৰস্ৰ, ক্ষত্ৰিয়ৰ ত্ৰিকোণ; বৈশ্যৰ বৃত্তাকাৰ বুলি জানিব। শূদ্ৰৰ ক্ষেত্ৰত জল ছিটাই শুদ্ধি (অভ্যাভ্যুক্ষণ) দ্বাৰাই বিধি সম্পন্ন হয়।
Verse 34
ब्राह्मणानामभावे तु भ्रातरं पुत्रमेव च । आत्मानं वा नियुंजीत न विप्रं वेदवर्जितम् ॥ ३४ ॥
যদি যোগ্য ব্ৰাহ্মণ নাপোৱা যায়, তেন্তে ভ্ৰাতা, পুত্ৰ বা নিজেকেই নিয়োগ কৰিব; কিন্তু বেদবিহীন কপট ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ নকৰিব।
Verse 35
प्रक्षाल्य विप्रपादांश्च ह्याचांनानुपवेश्य च । यथावदर्चनं कुर्यात्स्मरन्नारायणं प्रभुम् ॥ ३५ ॥
ব্ৰাহ্মণসকলৰ পদ ধুই, আচমন দি আসনত বহুৱাই; প্ৰভু নাৰায়ণক স্মৰণ কৰি বিধিমতে অৰ্চনা কৰিব।
Verse 36
ब्राह्मणानां तु मध्ये च द्वारदेशे तथैव च । अपहता इत्यृचा वै कर्त्ता तु विकिरेत्तिलान् ॥ ३६ ॥
ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত আৰু দ্বাৰদেশতো, কৰ্তাই ‘অপহতা…’ৰে আৰম্ভ হোৱা ঋগ্বেদীয় ঋচা পাঠ কৰি তিল ছটিয়াব।
Verse 37
यवैर्दर्भघैश्च विश्वेषां देवानामिदमासनम् । दत्त्वेति भूयो दद्यच्च दैवे क्षणप्रतीक्षणम् ॥ ३७ ॥
যৱদানা আৰু দৰ্ভা-গুচ্ছসহ, “এই আসন দিয়া হ’ল” বুলি কৈ সকলো দেৱতালৈ এই আসন অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পিছত দৈৱ অৰ্পণত ক্ষণে ক্ষণে পুনঃপুনঃ দান কৰি থাকিব।
Verse 38
अक्षय्यासनयोः षष्टी द्वितीयावाहने स्मृता । अन्नदाने चतुर्थी स्याच्छेषाः संपुद्धयः स्मृताः ॥ ३८ ॥
অক্ষয়্য-দান আৰু আসন-দানৰ বাবে ষষ্ঠী তিথি স্মৃত; দ্বিতীয় বাহন-দানৰ বাবে দ্বিতীয়া স্মৰণীয়। অন্ন-দানৰ বাবে চতুৰ্থী উপযুক্ত; বাকীসমূহ ‘সম্পুদ্ধয়ঃ’—পূৰ্ণ শুদ্ধি আৰু মঙ্গলসিদ্ধি—বুলি বুজিব।
Verse 39
आसाद्य पात्रद्वितयं दर्भशाखासमन्वितम् । तत्पात्रे सेचयेत्तोयं शन्नोदेवीत्यृचा ततः ॥ ३९ ॥
দৰ্ভা-শাখাযুক্ত দুটা পাত্ৰ আগলৈ আনি, সেই পাত্ৰত জল ঢালিব। তাৰ পিছত “শং নো দেবী…”ৰে আৰম্ভ হোৱা ঋগ্বেদীয় ঋচা পাঠ কৰিব।
Verse 40
यवोसीति ति यवान् क्षित्प्वा गंधपुष्पे च वाग्यतः । आवाहयेत्ततो देवान्विश्वे देवास्स इत्यृचा ॥ ४० ॥
“যৱোऽসি” মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি যৱ ছটিয়াই, তাৰ পিছত বাক্সংযম ৰাখি গন্ধ আৰু পুষ্প অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পাছত “বিশ্বে দেবাসঃ…”ৰে আৰম্ভ হোৱা ঋচাৰে দেৱতাক আহ্বান কৰিব।
Verse 41
या दिव्या इति मंत्रेण दद्यादर्घ्यं समाहितः । गंधैश्च पत्रपुष्पैश्च धूपैर्दीपैर्यजेत्ततः ॥ ४१ ॥
একাগ্ৰচিত্তে “যা দিব্যা…” মন্ত্ৰে অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পিছত গন্ধ, পত্র-পুষ্প, ধূপ আৰু দীপেৰে পূজা কৰিব।
Verse 42
देवैश्च समनुज्ञातो यजेत्पितृगणांस्तथा । तिलसंयुक्तदर्भैश्च दद्यात्तेषां सदासनम् ॥ ४२ ॥
দেৱসকলৰ অনুমতি লাভ কৰি তাৰ পিছত পিতৃগণক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। তিল-মিশ্ৰিত দৰ্ভাৰে তেওঁলোকলৈ যথোচিত আসন অৰ্পণ কৰিব॥
Verse 43
पात्राण्यासादयेत्त्रीणि ह्यर्घाथ पूर्ववद्द्विजः । शन्नोदेव्या जलं क्षिप्त्वा तिलोसीति तिलाक्षिपेत् ॥ ४३ ॥
অৰ্ঘ্যৰ বাবে দ্বিজে পূৰ্ববৎ তিনিটা পাত্ৰ সাজিব। ‘শং নো দেব্যা…’ জপ কৰি জল ঢালিব, তাৰ পিছত ‘তিলোऽসি’ বুলি তিল নিক্ষেপ কৰিব॥
Verse 44
उशन्त इत्यृचावाह्य पितॄन्विप्रः समाहितः । या दिव्या इति मंत्रेण दद्यादर्घ्यं च पूर्ववत् ॥ ४४ ॥
‘উশন্ত…’ ঋচাৰে পিতৃসকলক আহ্বান কৰি একাগ্ৰ বিপ্ৰে ‘য়া দিব্যা…’ মন্ত্ৰে পূৰ্ববৎ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব॥
Verse 45
गंधैश्च पत्रपुष्पैश्च धूपैर्दीपैश्च सत्तम । वासोर्भिभूषणैश्वैव यथाविभवमर्चयेत् ॥ ४५ ॥
হে সত্তম! সুগন্ধ, পত্র-পুষ্প, ধূপ-দীপ, আৰু বস্ত্ৰ-ভূষণ আদি দ্বাৰা—নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে (ভগৱানৰ) অৰ্চনা কৰিব॥
Verse 46
ततोऽन्नाग्रं समादाय घृतयुक्तं विचक्षणः । अग्नौ करिष्य इत्युक्त्वा तेभ्योऽनुज्ञां समाहरेत् ॥ ४६ ॥
তাৰ পিছত বিচক্ষণে ঘৃত-মিশ্ৰিত অন্নৰ শ্ৰেষ্ঠ অংশ লৈ ‘মই এইটো অগ্নিত অৰ্পণ কৰিম’ বুলি কৈ, তেওঁলোকৰ অনুমতি গ্ৰহণ কৰিব॥
Verse 47
करवै करवाणीति चापृष्टा ब्राह्मणा मुने । कुरुष्व क्रियतां वेति कुर्विति ब्रूयुरेव च ॥ ४७ ॥
হে মুনি! ব্ৰাহ্মণসকলক “মই কৰোঁ নে?” বা “কৰোৱোঁ নে?” বুলি সুধিলে, তেওঁলোকে নিশ্চয়েই কয়: “কৰ”, “কৰা হওক”, বা “কৰ”।
Verse 48
उपासनाग्निमाधाय स्वगृह्योक्तविधानतः । सामाय च पितृमते स्वधा नम इतीरयेत् ॥ ४८ ॥
নিজ গৃহ্যসূত্ৰত কোৱা বিধান অনুসাৰে উপাসনা-অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰি, পিতৃকৰ্মত ‘স্বধা, নমঃ’ মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।
Verse 49
अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नम इतीह वा । स्वाहांतेनापि वा प्राज्ञो जुहुयात्पितृयज्ञवत् ॥ ४९ ॥
ইয়াত প্ৰাজ্ঞ ব্যক্তি পিতৃযজ্ঞৰ দৰে আহুতি দিব—‘কব্যবাহন অগ্নিক স্বধাসহ নমঃ’ বুলি; অথবা ‘স্বাহা’ অন্তযুক্ত মন্ত্রেৰেও আহুতি দিব পাৰে।
Verse 50
आभ्यामेवाहुतिभ्यां तु पितॄणां तृप्तिरक्षया । अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणौ होमो विधीयते ॥ ५० ॥
এই দুটা আহুতি মাত্ৰেই পিতৃসকলৰ তৃপ্তি অক্ষয় হয়। আৰু অগ্নি নাথাকিলে ব্ৰাহ্মণৰ বাবে হাতৰ তালুত হোম কৰাৰ বিধান আছে।
Verse 51
यथाचारं प्रकुर्वीत पाणावग्नौ च वा द्विज । नह्यग्निर्दूरगः कार्यः पार्वणे समुपस्थिते ॥ ५१ ॥
হে দ্বিজ! আচাৰ অনুসাৰে কৰ্ম কৰিব লাগে—হাতত অগ্নি লৈ বা যজ্ঞাগ্নিত। পাৰ্বণ কৰ্ম উপস্থিত হ’লে অগ্নি দূৰত ৰাখা বা দূৰৰ পৰা আনোৱা উচিত নহয়।
Verse 52
संधायाग्निं ततः कार्यं कृत्वा तं विसृजेत्कृती । यद्याग्निर्दूरगो विप्र पार्वणे समुपस्थिते ॥ ५२ ॥
পবিত্ৰ অগ্নি সংধায় কৰি জ্ঞানী ব্যক্তিয়ে বিধিপূৰ্বক কৰ্তব্য কৰ্ম সম্পন্ন কৰি পাছত সেই অগ্নিক আদৰেৰে বিদায় দিব। হে ব্ৰাহ্মণ, পাৰ্বণ-কৰ্মৰ সময়ত যদি অগ্নি দূৰত থাকে, তেন্তে এই পদ্ধতিয়েই অনুসৰণীয়।
Verse 53
भ्रातृभिः कारयेच्छ्राद्धं साग्निकैर्विधिवद्द्विजैः । क्षयाहे चैव संप्रात्पे स्वस्याग्निर्दूरगो यदि ॥ ५३ ॥
যদি ক্ষয়াহ—শ্ৰাদ্ধৰ নিৰ্দিষ্ট দিন আহি পৰে আৰু নিজৰ পবিত্ৰ অগ্নি দূৰত থাকে, তেন্তে ভাতৃসকলৰ মাধ্যমে অগ্নিধাৰী বিধিবৎ দ্বিজসকলৰ দ্বাৰা নিয়মপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ কৰাব লাগে।
Verse 54
तथैव भ्रातरस्तत्र लौकिकाग्नावपि स्थिताः । उपासनान्गौ दूरस्थे समीपेभ्रातरि स्थइते ॥ ५४ ॥
সেইদৰে তাত ভাইসকল লৌকিক (গৃহ্য) অগ্নিৰ ওচৰতো অৱস্থিত থাকিল। উপাসনাৰ সহায়ক ব্যৱস্থাসমূহ কৰা হ’ল—কিছুমান দূৰত, আৰু যি ভাই ওচৰত আছিল সি তাতেই স্থিৰ ৰ’ল।
Verse 55
यद्यग्नौ जुहुयाद्वापि पाणौ वा स हि पातकी । उपासनाग्ना दूरस्थे केचिदिच्छंति वै द्विजाः ॥ ५५ ॥
যিয়ে অগ্নিত হোম কৰে বা নিজৰ হাততেই আহুতি দিয়ে, সি নিশ্চয় পাপী। উপাসনাৰ অগ্নি দূৰত ৰখা থাকিলেও কিছুমান দ্বিজে তেনে অনুচিত কৰ্ম কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে।
Verse 56
तच्छेष विप्रपात्रेषु विकिरेत्संस्मरन्हरिम् । भक्ष्यैर्भोज्यैश्च लेह्यैश्च स्वाद्यैर्विप्रान्प्रपूजयत् ॥ ५६ ॥
হৰিক স্মৰণ কৰি অৱশিষ্ট নৈবেদ্য ব্ৰাহ্মণসকলৰ পাত্ৰত বিতৰণ কৰিব, আৰু চৰ্ব্য, ভোজ্য, লেহ্য আৰু পেয় আদি নানা আহাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক যথোচিতভাৱে পূজা-সত্কাৰ কৰিব।
Verse 57
अन्नत्यागं ततः कुर्य्यादुभयत्र समाहितः । आगच्छंतु महाभागाविश्वेदेवा महाबलाः ॥ ५७ ॥
তাৰ পাছত তেওঁ উভয় দিশত সাৱধান আৰু একাগ্ৰচিত্ত হৈ অন্ন-ত্যাগ (অৰ্পণ) কৰিব আৰু ক’ব— “মহাভাগ্যবান, মহাবলী বিশ্বেদেৱাসকল ইয়ালৈ আহক।”
Verse 58
ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधानां भवंतु ते । इति संप्रार्थयेद्देवान्ये देवास ऋचा नु वै ॥ ५८ ॥
শ্ৰাদ্ধত যি যি স্থানত যি দেৱতা বিধিত, সেই সকলো দেৱতা সম্পূৰ্ণ সাৱধানতাৰে ইয়াত উপস্থিত থাকক— এইদৰে বেদীয় ঋচাৰে দেৱতাসকলক প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে।
Verse 59
तथासंप्रार्थयद्विप्रान्ये च हेति ऋचा पितॄन् । अमूर्तानां मूर्तानां च पितॄणां दीप्ततेजसाम् ॥ ५९ ॥
এইদৰে তেওঁ বিপ্ৰ ঋষিসকলক যথাবিধি প্ৰাৰ্থনা কৰিব আৰু ‘হেতি’ নামৰ ঋগ্বেদীয় ঋচাৰে দীপ্ততেজস্বী পিতৃসকলক— অমূৰ্ত আৰু মূৰ্ত উভয়কেই— আহ্বান কৰিব।
Verse 60
नमस्यामि सदा तेषां ध्यानिनां योगचजक्षुषाम् । एवं पितॄन्नमस्कृत्य नारायण परायणः ॥ ६० ॥
যোগচক্ষুসম্পন্ন সেই ধ্যানীসকলক মই সদায় নমস্কাৰ কৰোঁ। এইদৰে পিতৃসকলক নমস্কাৰ কৰি সাধক নাৰায়ণ-পরায়ণ, একমাত্ৰ শৰণাগত হৈ আগবাঢ়ে।
Verse 61
दत्तं हविश्च तत्कर्ण विष्णवे विनिवेदयेत् । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे भुञ्जीरन्वाग्यता द्विजाः ॥ ६१ ॥
হৱিষ্য (আহুতি-অংশ) দান কৰি তাৰ পবিত্ৰ অংশ বিধিপূৰ্বক বিষ্ণুলৈ নিবেদন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত বাক্সংযমী সেই সকলো ব্ৰাহ্মণ দ্বিজে ভোজন কৰিব।
Verse 62
हसतो वदते कोऽपि राक्षघसं तद्भवेद्धविः । यथाचार प्रदेयं च मधुमांसादिकं तथा ॥ ६२ ॥
যি কোনোবাই হাঁহি হাঁহি কথা কয়, সেই বাক্য ৰাক্ষসসকলৰ বাবে হবি হৈ পৰে। সেয়ে শাস্ত্ৰোক্ত আচাৰ অনুসাৰে দান-আহুতি দিব লাগে—বিধান থাকিলে মধু, মাংস আদিো তেনেদৰে।
Verse 63
पाकादिं च प्रशंसेरन् वाग्यता धृतभाजनाः । यदि पात्रं त्यजेत्कोऽपि ब्राह्मणः श्राद्धयोजितः ॥ ६३ ॥
পাত্ৰ হাতত ধৰি আৰু বাক্-সংযম ৰাখি তেওঁলোকে পকা অন্ন আদি প্ৰশংসা কৰিব। যদি শ্ৰাদ্ধত নিযুক্ত কোনো ব্ৰাহ্মণে পাত্ৰ ত্যাগ কৰে (এৰি যায়),
Verse 64
श्राद्धहंता स विज्ञेयो नरकायोपपद्यते । भुंजानेषु च विप्रेषु ह्यन्योन्यं संस्पुशेद्यदि ॥ ६४ ॥
সেয়া শ্ৰাদ্ধ-হন্তা বুলি জনা যায় আৰু নৰকলৈ পতিত হয়। আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে ভোজন কৰোঁতে যদি পৰস্পৰ স্পৰ্শ কৰে, তেন্তে সেয়াও দোষ হৈ ক্ৰিয়া নষ্ট কৰে।
Verse 65
तदन्नमत्यजन्भुक्त्वा गायत्र्यष्टशतं जपेत् । भुज्यमानेषु विप्रेषु कर्त्ता श्रद्धापरायणः ॥ ६५ ॥
সেই অন্ন ত্যাগ নকৰি (অবজ্ঞা নকৰি) ভোজন কৰি, কৰ্তাই শ্ৰদ্ধাপৰায়ণ হৈ গায়ত্ৰী মন্ত্র আঠশ বাৰ জপ কৰিব, যেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰোৱা হৈছে।
Verse 66
स्मरेन्नारायणं देवमनंतमपराजितम् । रक्षोघ्नान्वैष्णवांश्चैव पैतृकांश्चविशेषतः ॥ ६६ ॥
অনন্ত আৰু অপৰাজিত দেৱ নাৰায়ণক স্মৰণ কৰিব লাগে—বিশেষকৈ ৰক্ষোঘ্ন (ৰক্ষা) কৰ্মত, বৈষ্ণৱ আচাৰ-ৱ্ৰতত আৰু পৈতৃক কৰ্মত।
Verse 67
जपेच्च पौरुषं सूक्तं नाचिकेतत्रयं तथा । त्रिमधु त्रिसुपर्णं च पावमानं यजूंषि च ॥ ६७ ॥
পৌৰুষ সূক্ত জপ কৰিব; তদ্ৰূপ নাচিকেতৰ ত্ৰয় মন্ত্র, ত্ৰিমধু আৰু ত্ৰিসুপৰ্ণ পাঠ, আৰু পাৱমান স্তোত্ৰসমূহসহ যজুঃ-মন্ত্রো জপ কৰিব।
Verse 68
सामान्यपितथोक्तानि वदेत्पुण्यप्रदां स्तथा । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि चैव हि ॥ ६८ ॥
পিতৃসকলে কোৱা সাধাৰণ উপদেশসমূহ—যি পুণ্য প্ৰদান কৰে—কথন কৰিব লাগে; লগতে ইতিহাস-পুরাণ আৰু ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহো ব্যাখ্যা কৰিব লাগে।
Verse 69
भुंजीरन्ब्रह्मणा यावत्तावदेताञ्जपेद्द्विज । ब्राह्मणेषु च भुक्तेषु विकिरं विक्षिपेत्तथा ॥ ६९ ॥
হে দ্বিজ! ব্ৰাহ্মণসকলে যিমান সময় ভোজন কৰে, সিমান সময় এই মন্ত্ৰসমূহ জপ কৰিব; আৰু ভোজন সমাপ্ত হলে বিধিমতে বিকিৰ (অৰ্পিত অংশ) ছটিয়াব।
Verse 70
शेषमन्नं वदेच्चैव मधुसूक्तं च वै जपेत् । स्वयं च पादौ प्रक्ाल्य सम्यगाचम्य नारद ॥ ७० ॥
অৱশিষ্ট অন্নৰ ওপৰত মন্ত্ৰোচ্চাৰণ কৰিব আৰু মধুসূক্ত জপ কৰিব। তাৰপিছত, হে নাৰদ! নিজে পা ধুই বিধিমতে আচমন কৰিব।
Verse 71
आचांतेषु च विप्रेषु पिंडं निर्वापयेत्ततः । स्वस्तिवा चनकं कुर्यादक्षय्योदकमेव च ॥ ७१ ॥
বিপ্ৰসকলে আচমন সম্পন্ন কৰাৰ পাছত পিণ্ড নিবেদন কৰিব। তাৰপিছত স্বস্তিবাচন কৰাব আৰু অক্ষয়্যোদক কৰ্মও সম্পাদন কৰিব।
Verse 72
दत्त्वा समाहितः कुर्यात्तथा विप्राभिवादनम् । अचालयित्वा पात्रं तु स्वस्ति कुर्वंति ये द्विजाः ॥ ७२ ॥
দান দি মন সংযত কৰি, তাৰ পিছত বিপ্ৰসকলক প্ৰণাম কৰিব লাগে। পাত্ৰ ন নাড়াই যি দ্বিজে ‘স্বস্তি’ বুলি মঙ্গল-আশীৰ্বচন উচ্চাৰে।
Verse 73
वत्सरं पितरस्तेषां भवंत्युच्छिष्टभोजिनः । दातारो नोऽभिवर्द्धंतामित्याद्यैः स्मृतिभाषितैः ॥ ७३ ॥
এটা বৎসৰ পৰ্যন্ত তেওঁলোকৰ পিতৃসকল উচ্ছিষ্টভোজী হয়; ‘দাতারো নোऽভিবর্ধন্তাম্’ আদি স্মৃতিবাক্যত এইদৰে কোৱা হৈছে।
Verse 74
आशीर्वचो लभेत्तेभ्यो नमस्कारं चरेत्ततः । दद्याच्च दक्षिणां शक्त्या तांबूलं गंधसंयुतम् ॥ ७४ ॥
তেওঁলোকৰ পৰা আশীৰ্বচন গ্ৰহণ কৰি তাৰ পিছত প্ৰণাম কৰিব লাগে। তাৰপিছত সামৰ্থ্য অনুসাৰে দক্ষিণা দিব আৰু সুগন্ধদ্ৰব্যসহ তাম্বূল অৰ্পণ কৰিব।
Verse 75
न्युब्जपात्रमथानीय स्वधाकारमुदीरयेत् । वाजेवाजे इति ऋचा पितॄन्देवान्विसर्जयेत् ॥ ७५ ॥
তাৰ পিছত উল্টাকৈ থোৱা পাত্ৰ আনি ‘স্বধা’কাৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। ‘বাজে-বাজে’ আৰম্ভ ঋচাৰে পিতৃসকল আৰু দেবসকলক বিধিপূৰ্বক বিসৰ্জন কৰিব।
Verse 76
भोक्ता च श्राद्धकृत्तस्यां रजन्यां मैथुनं त्यजेत् । तथा स्वाध्यायमध्वानं प्रयत्नेन परित्यजेत् ॥ ७६ ॥
সেই ৰাতি শ্ৰাদ্ধভোজী আৰু শ্ৰাদ্ধকৰ্তা—দুয়ো মৈথুন ত্যাগ কৰিব লাগে। তদ্ৰূপ স্বাধ্যায় আৰু যাত্ৰাও যত্নেৰে পৰিত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 77
अध्वगश्चातुरश्चैव विहीनश्च धनैस्तथा । आमश्राद्धं प्रकुर्वीत हेम्ना वास्पृश्यभार्यकः ॥ ७७ ॥
ভ্ৰমণকাৰী, দক্ষ পুৰুষ আৰু ধনহীন লোকেও আপৎকালীন শ্রাদ্ধ কৰিব লাগে; প্ৰয়োজন হ’লে সোণৰ দ্বাৰা, অথবা পত্নীক স্পৰ্শ কৰি (প্ৰতিনিধি বিধিত) সম্পন্ন কৰিব পাৰে।
Verse 78
द्रव्याभावे द्विजाभावे ह्यन्नमात्रं च पाचयेत् । पैतृकेन तु सूक्तेन होमं कुर्याद्विचक्षणः ॥ ७८ ॥
দ্ৰব্যৰ অভাৱ আৰু যোগ্য দ্বিজ নথাকিলেও অন্তত অন্নমাত্ৰ ৰান্ধিব লাগে; আৰু বিচক্ষণ লোকে পৈতৃক সূক্তেৰে হোম কৰিব।
Verse 79
अत्यंत हव्यशून्यश्चैत्स्वशक्त्या तु तृणं गवाम् । स्नात्वा च विधिवद्विप्र कुर्याद्वा तिलतपर्णम् ॥ ७९ ॥
হব্যযোগ্য দ্ৰব্য একেবাৰে নাথাকিলে, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে—বিধিমতে স্নান কৰি, হে ব্ৰাহ্মণ—গাইৰ বাবে তৃণ অৰ্পণ কৰিব পাৰে, অথবা তিল-জলেৰে তৰ্পণ কৰিব পাৰে।
Verse 80
अथवा रोदनं कुर्यादत्युच्चैर्विजने वने । दरिद्रोऽहं महापापी वदन्निति विचक्षणः ॥ ८० ॥
নহ’লে বিচক্ষণ লোকে নিৰ্জন বনত অতি উচ্চস্বৰে কান্দি, বাৰে বাৰে ক’ব—“মই দৰিদ্ৰ, মই মহাপাপী।”
Verse 81
परेद्युः श्राद्धकृन्मर्त्यो यो न तर्पयते पितॄन् । तत्कुलं नाशमायाति ब्रह्महत्यां च विंदति ॥ ८१ ॥
যি মৰ্ত্যই আগদিনা শ্রাদ্ধ কৰি সত্ত্বেও পিতৃসকলক তৰ্পণ নকৰে, তাৰ কুল নাশ পায় আৰু সি ব্ৰহ্মহত্যাসমান পাপ লাভ কৰে।
Verse 82
श्राद्धं कुर्वंति ये मर्त्याः श्रद्धावंतो मुनीश्वर । न तेषां संततिच्छेदः संपन्नास्ते भवंति च ॥ ८२ ॥
হে মুনীশ্বৰ! যিসকল মৰ্ত্যই শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, তেওঁলোকৰ বংশধাৰা ছিন্ন নহয়; তেওঁলোক সমৃদ্ধিও লাভ কৰে।
Verse 83
पितॄन्यंजति यें श्राद्धे तैस्तु विष्णुः प्रपूजितः । तस्मिंस्तुष्टे जगन्नाथे सर्वास्तुष्यंति देवताः ॥ ८३ ॥
যিসকলে শ্ৰাদ্ধত পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰে, তেওঁলোকে তাতেই বিষ্ণুৰ পৰম পূজা কৰে। জগন্নাথ তুষ্ট হ’লে সকলো দেৱতাই তুষ্ট হয়।
Verse 84
पितरो देवताश्चैव गंधर्वाप्सरसस्तथा । यक्षाश्च सिद्धा मनुजा हरिरेव सनातनः ॥ ८४ ॥
পিতৃসকল, দেৱতাসকল, গন্ধৰ্ব-অপ্সৰা, যক্ষ, সিদ্ধ আৰু মানুহ—এই সকলো সঁচাকৈ সনাতন হৰিয়েই।
Verse 85
येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजंगमम् । तस्माद्दाता च भोक्ता च सर्वं विष्णुः सनातनः ॥ ८५ ॥
যাৰ পৰা স্থাৱৰ-জংগমসহ এই সমগ্ৰ জগত উৎপন্ন হৈছে, সেয়ে সেই সনাতন বিষ্ণুৱেই সৰ্বস্ব—দাতা আৰু ভোক্তা (গ্ৰহীতা) দুয়ো।
Verse 86
यदस्ति विप्र यन्नास्ति दृश्यं चादृश्यमेव च । सर्वं विष्णुमयं ज्ञेयं तस्मादन्यन्न विद्यते ॥ ८६ ॥
হে বিপ্ৰ! যি আছে আৰু যি নাই, যি দৃশ্য আৰু যি অদৃশ্য—সকলোকে বিষ্ণুময় বুলি জানিবা; সেয়ে তেওঁৰ বাহিৰে আন একো নাই।
Verse 87
आधारभूतो विश्वस्य सर्वभूतात्मकोऽव्ययः । अनौपम्यस्वभावश्च भगवान्हव्यकव्यभुक् ॥ ८७ ॥
তেওঁয়ে বিশ্বৰ আধাৰ, সকলো ভূতৰ অব্যয় অন্তৰাত্মা। অতুল স্বভাৱৰ ভগৱান হব্য-কব্যভুক্—অগ্নিত অৰ্পিত হব্য আৰু পিতৃঅৰ্পণ কব্যৰ ভোক্তা॥
Verse 88
परब्रह्माभिधेयो य एक एव जनार्दनः । कर्त्ता कारयिता चैव सर्वं विष्णुः सनातनः ॥ ८८ ॥
যাক পৰব্ৰহ্ম বুলি কোৱা হয়, তেওঁ একমাত্ৰ জনাৰ্দন। তেওঁয়েই কৰ্তা আৰু কৰোৱাইতা; সকলোতে সনাতন বিষ্ণুৱেই আছে॥
Verse 89
इत्येवं ते मुनिश्रेष्ठ श्राद्धास्य विधिरुत्तमः । कथितः कुर्वतामेवं पापं सद्यो विलीयते ॥ ८९ ॥
এইদৰে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, শ্ৰাদ্ধৰ উত্তম বিধি তোমাক কোৱা হ’ল। এই মতে আচৰণ কৰোঁতাসকলৰ পাপ তৎক্ষণাৎ লয় হয়॥
Verse 90
य इदं पठते भक्त्या श्राद्धकाले द्विजोत्तमः । पितरस्तस्य तुष्यंति संततिश्चैव वर्द्धते ॥ ९० ॥
হে দ্বিজোত্তম, শ্ৰাদ্ধকালত যিয়ে এইটো ভক্তিৰে পাঠ কৰে, তাৰ পিতৃসকল তুষ্ট হয় আৰু তাৰ বংশধাৰাও বৃদ্ধি পায়॥
Frequently Asked Questions
The chapter states that Svayambhū (Brahmā) appoints aparāhṇa for Pitṛs; Kutapa is defined as the eighth division of the day when the sun’s intensity softens, and offerings made then become ‘imperishable’ (akṣayya) in result for the ancestors.
A śrāddha offering made at an improper time—especially in the evening or incorrectly timed to tithi—becomes ‘Rākṣasa’ (spoiled/inauspicious) and is said not to reach the Pitṛs, bringing negative consequences to both giver and eater.
It prioritizes a learned śrotriya devoted to Viṣṇu, steady in proper conduct, serene, from a reputable family, free from attachment/aversion, Purāṇa-aware, Smṛti-versed, Vedānta-accomplished, compassionate, grateful, and engaged in teaching and welfare.
It allows alternatives such as offering as homa into the palm (for a brāhmaṇa) when fire is unavailable, cooking simple food when materials/priests are lacking, offering sesame and water or grass for cows, and treating such acts as emergency śrāddha done according to one’s capacity.