Sarga 14
सत्यपाशः — Kaikeyi’s Demand and the Noose of the King’s Promise
अयोध्याकाण्ड
في السَّرْغا 14 يشتدّ اضطراب التتويج عبر حوارٍ مُحكم بين كايكَيِي وداشاراثا، كأنه عقدٌ مُقيَّد بالدَّرْما. تواجه كايكَيِي الملك وهو مطروحٌ لا يكاد يعي، يتلوّى من الحزن، وتُلِحّ على وجوب إنفاذ العطيّة الموعودة؛ فإن نكث هدّدت بإهلاك نفسها (2.14.10). ويُصوَّر داشاراثا كمن أُوثِق في رباط إندرا مثل بالي (2.14.11)، وقد اضطرب جسده وعقله تحت وطأة الإلزام الأخلاقي والأسى. يردّ الملك بتقريعٍ قاسٍ ويستحضر طقوس موته، محذّرًا كايكَيِي وابنها من أداء salila-kriyā إن هما حالا دون abhiṣeka راما (2.14.14–17). وفي الوقت نفسه يطلع الفجر وتتحرّك آلة الطقوس: يدخل فاسيشثا القصر ومعه أدوات المراسم كاملة، وتُوصَف أيودھيا وقد تهيّأت للفرح—شوارع مغسولة، مُزدانة بالأكاليل، مُعطّرة بخشب الصندل والبخور (2.14.25–30). ويأتي سومانترَة غير عالمٍ بالمصيبة الخفيّة، فيمدح الملك بعبارات الإيقاظ الصباحية المألوفة، فلا يزيد ذلك إلا تجديد حزن داشاراثا (2.14.58–59). ثم تُحوِّل كايكَيِي وجهة سومانترَة ليذهب فيستدعي راما، مُظهِرةً الملك كأنه مُتعبٌ من فرط الترقّب السعيد، وبذلك تمهّد لمواجهة راما الرسمية مع الطلب.
Shlokas
Verse 1
पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।विवेष्टमानमुद्वीक्ष्य सैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्।।।।
فلما رأت المرأة الآثمة ملكَ الإكشواكو ساقطاً على الأرض، فاقدَ الوعي، يتلوّى معذَّباً بحزنِه على ابنه، قالت هذه الكلمات.
Verse 2
पापं कृत्वैव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि।।।।
ما هذا، كأنكِ قد اقترفتِ إثمًا؟ بعد أن سمعتِ جوابي عن العطية التي وعدتِ بها، لِمَ تَضطجعين كئيبةً على الأرض؟ يليق بكِ أن تثبتي راسخةً في مقامكِ الملكيّ.
Verse 3
आहु स्सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।सत्यमाश्रित्य हि मया त्वं च धर्मं प्रबोधितः।।।।
إن العارفين بالدارما يقولون إن الصدق هو الدارما الأعلى؛ وبالاعتماد على الصدق قد علّمتك أنت أيضاً واجبك.
Verse 4
संश्रुत्य शैब्यश्श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।प्रदाय पक्षिणे राज न्जगाम गतिमुत्तमाम्।।।।
أيها الملك، إن شَيْبْيَا، سيّد الأرض، لمّا وفّى بوعده، قدّم جسده نفسه للصقر، فبلغ بذلك المقام الأعلى.
Verse 5
तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ।।।।
وكذلك الملك ألركا المتلألئ، حين سأله برهمنٌ عارفٌ بالڤيدا، اقتلع عينيه من نفسه ووهبهما دون تردد.
Verse 6
सरितां तु पतिस्स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।सत्यानुरोधात्समये स्वां वेलां नातिवर्तते।।।।
حتى المحيطُ، سيدُ الأنهار، وإن كانت حدوده يسيرة، فإنه وفاءً للحق لا يتجاوز شاطئه حين يحين الأوان.
Verse 7
सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्टितः।सत्यमेवाक्षया वेदा सत्येनैवाप्यते स्परम्।।।।
الحقُّ—في كلمةٍ واحدة—هو البراهمان؛ وعلى الحقِّ يقوم الدَّرْمَا ثابتًا. والحقُّ نفسُه هو الفيدا التي لا تبلى، وبالحقِّ وحده يُنال المقامُ الأعلى.
Verse 8
सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।सफलस्स वरो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम।।।।
إن كانت نيتُك ثابتةً حقًّا في الدَّرْمَا، فاتبعِ الحقَّ؛ فليتحققِ العطاءُ الذي مُنِح لي، فإنك حقًّا واهبُ العطايا، يا خيرَ الرجال.
Verse 9
धर्मस्यैहाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।प्रव्राजय सुतं रामं त्रिःखलु त्वां ब्रवीम्यहम्।।।।
لأجل الدَّرْمَا في هذا الأمر، وبإلحاحي أنا، انْفِ راما ابنَك إلى المنفى. إني أقول لك هذا ثلاثَ مراتٍ حقًّا.
Verse 10
समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम्।।।।
يا أيها الشريف، إن لم تُنجز هذا العهد الذي لي، فإني—مطرودةً أمام عينيك—سأترك حياتي في حضرتك.
Verse 11
एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।नाशकत्पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा।।।।
وهكذا، وقد ألحّت عليه كايكيي بلا تردّد، لم يستطع الملك أن يفكّ نفسه من رباط وعده، كما عجز بالي عن الإفلات من فخٍّ دبّره إندرا.
Verse 12
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।स धुर्योवैपरिस्पन्दन्युगचक्रान्तरं यथा।।।।
اضطرب قلبه واصفرّ وجهه؛ كدابةِ جرٍّ موثوقةٍ بالنير، ترتجف قلقًا بين النير والعجلات، هكذا تزلزل واضطربت خطاه.
Verse 13
विह्वलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूपतिः।कृच्छ्राद्धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।
وبعينين مضطربتين كأنه لا يبصر، تماسك الملك بشدة وبشجاعة، ثم قال لكايكَيِي هذه الكلمات.
Verse 14
यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं त्वया सह।।।।
أيتها المرأة الآثمة! إن اليد التي أمسكتُ بها يدك يومًا عند النار المقدسة، والمانترا شاهدة، فإني اليوم أنبذ ذلك العهد؛ وأنبذك أنتِ وابنكِ المولود مني معكِ.
Verse 15
प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनंप्रति।अभिषेकं गुरुजनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम्।।।।
أيتها الملكة، لقد مضت الليلة واقترب شروق الشمس. إن الشيوخ والمعلمين سيعجلونني يقينًا إلى مراسم التتويج.
Verse 16
रामाभिषेकसंभारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम्।।।।
وبالمواد التي أُعِدَّت لأجل تتويج راما، سيضطر راما—بعد موتي—أن يؤدي عني شعيرة الجنازة بتقدمة الماء.
Verse 17
त्वया सपुत्रया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।व्याहन्ताऽस्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम्।।।।
يا امرأةَ السوءِ في السلوك—إن عرقلتِ تتويجَ راما، فلا يَحِلُّ لكِ ولا لابنكِ أن تُقِيما عنّي بعد موتي طقوسَ إراقةِ الماءِ قربانًا.
Verse 18
न च शक्तोऽस्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथासुखम्।हतहर्षं निरानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम्।।।।
وقد رأيتُ الناسَ من قبلُ في سعادةٍ كهذه، فلا أطيق أن أراهم ثانيةً—خامدي الفرح، عديمي البهجة، مطأطئي الوجوه.
Verse 19
तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रशालिनी।।।।
وبينما كان ذلك الملكُ العظيمُ النفس يخاطبها على ذلك النحو، انقضت الليلةُ المباركةُ الموشّاةُ بالقمر والنجوم، وأقبل الفجر.
Verse 20
ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्छिता।।।।
ثم إن كايكَيِي—سيّئةَ السيرة، فصيحةَ اللسان، وقد أذهلتها ثورةُ الغضب—عادت فخاطبت الملكَ بكلامٍ قاسٍ.
Verse 21
किमिदं भाषसे राजन्वाक्यं गररुजोपमम्।आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि।।।।
أيها الملك، لِمَ تتكلم بكلامٍ كألمِ السُّمِّ؟ ينبغي لك أن تستدعي إلى هنا ابنك راما، فهو غيرُ مُبتلى كما أنت.
Verse 22
स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।निस्सपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि।।।।
لن تكون قد أتممت واجبك إلا إذا نصّبتَ ابني في الملك، وجعلتَ راما ساكنَ الغابة، وجعلتني بلا مُنافس.
Verse 23
स नुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।
وبإلحاحها المتكرر، تكلّم الملك—كجوادٍ أصيلٍ يُضرَب بمِهْمَازٍ حادّ—بهذه الكلمات إلى كايكَيِي.
Verse 24
धर्मबन्धेन बध्दोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम्।।।।
أنا مقيَّدٌ برباط الدارما، وقد تلاشت صفاءُ ذهني. أودّ أن أرى ابني الأكبر الحبيب راما، ذلك البارّ المستقيم.
Verse 25
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समाहिते।।।।वसिष्ठो गुणसम्पन्न श्शिष्यै परिवृतस्तदा।उपगृह्याशु सम्भारान्प्रविवेश पुरोत्तमम्।।।।
ثم لما انقضت الليلة وطلعَت الشمس—في اقترانٍ نجميٍّ مُقدَّس وفي مُهورتا مباركة مُهيَّأة—دخل فاسيشثا، الغنيّ بالفضائل والمُحاط بتلاميذه، بعد أن جمع سريعًا لوازم الشعائر، إلى أبهى أجنحة القصر.
Verse 26
ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समाहिते।।2.14.25।।वसिष्ठो गुणसम्पन्न श्शिष्यै परिवृतस्तदा। उपगृह्याशु सम्भारान्प्रविवेश पुरोत्तमम्।।2.14.26।।
ثم لما انقضت الليلة وطلعَت الشمس—في اقترانٍ نجميٍّ مُقدَّس وفي مُهورتا مباركة مُهيَّأة—دخل فاسيشثا، الغنيّ بالفضائل والمُحاط بتلاميذه، بعد أن جمع سريعًا لوازم الشعائر، إلى أبهى أجنحة القصر.
Verse 27
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्।महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्।तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।।।यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।
ورأى المدينةَ وقد رُشَّت طرقُها وكُنِسَت، وزُيِّنَت براياتٍ فاخرة، ونُثِرَت عليها أزهارٌ شتّى الألوان، وتألّقت بأكاليلَ من كلِّ صنف.
Verse 28
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।
وكانت مملوءةً بجموعٍ مسرورة، وبأسواقٍ عامرةٍ بالمتاع، طافحةً بالمهرجانات العظيمة، متلهّفةً لأجلِ راغهافا (راما).
Verse 29
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।
وكانت المدينة معطّرة من كل جانب بدخان الصندل وعود الأَغَرُو، شبيهةً بأمارافَتي مدينة إندرا؛ فاجتازها ومضى قُدُماً.
Verse 30
सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।
ورأى أبهى أجنحة الحَرَم الداخلي، تعجّ بجماعات كثيرة من البراهمة؛ مزدحمةً بأهل المدينة والقرى، ومزيّنةً بالبراهمة: من عظماء «ذوي الميلادين» وشيوخ المجلس وأعضائه، المكتملين علماً بطقوس اليَجْنَا.
Verse 31
तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।।।।वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिर्विवेश च।
فلما بلغ الجناح الداخلي، دخل الحكيم الجليل فَسِشْتَه، وهو في غاية السرور، فشقّ طريقه بين الناس وولج إلى الداخل.
Verse 32
सत्वपश्यद्विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।।।।द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम्।
ورأى سومانترَا، الوزير وسائق المركبة الحسن الطلعة، خارجاً عند باب «أسد الرجال» دَشَرَثَه، ذلك المستشار المحبوب المنظر.
Verse 33
तमुवाच महातेजा स्सूतपुत्रं विशारदम्।।वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम्।
قال فاسيشثا المتلألئ لذلك الخبير ابن السُّوتا: «أعلِمِ الملكَ حالًا بقدومي إلى هنا».
Verse 34
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः।अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्।वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः।हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः।सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः।आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह।एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
ها هي جرارٌ مملوءة بماء الغانغا، وأوانٍ من ذهب فيها ماءٌ جُلب من البحار. وقد أُحضِر المقعد المبارك المصنوع من خشب الأودومبارا لأجل الأبهشيكا. وهناك شتّى البذور والعطور، وجواهر متنوعة؛ وعسلٌ ولبنٌ رائب وسمنٌ مصفّى وحبوبٌ محمّصة وعشب الكوشا وزهورٌ ولبنٌ. وثماني فتياتٍ جميلات، وفيلٌ نفيس في هيجانِه. وعربةٌ بهيّة تجرّها أربعة خيول مهيّأة، ومعها سيفٌ وقوسٌ ممتاز؛ ومحفّة يحملها الحَمَلة، ومظلّة كالبدر؛ ومروحتان بيضاوان من ذيل الياك، ومرشٌّ ذهبي. وثورٌ أشهب ذو سنامٍ مشدود بقلادةٍ من ذهب؛ وأسدٌ ذو أربعة أنيابٍ عظيمة، وفرسٌ مختار شديد البأس. وعرشٌ وجلدُ نمرٍ، ونارُ القربان موقدة بالحطب. وقد اجتمعت جماعاتُ آلات الطرب كلّها؛ ومومساتٌ ونساءٌ متزيّنات؛ ومعلّمون وبراهمة وبقرٌ، وحيواناتٌ وطيورٌ مباركة؛ وأشرافُ أهل المدن والقرى، وتُجّارُ النقابات مع جماعاتهم—هؤلاء وغيرهم كثير، ذوو كلامٍ لطيف، يقفون مع الملوك، وقد سيقوا إلى هنا لأجل تتويج راما.
Verse 35
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
وقد أُحضِرَ مقعدٌ ميمونٌ من خشب الأودومبارا لأجل طقس التتويج بالمسح؛ وكذلك جُمِعَت شتّى البذور والمواد العطرة والجواهر النفيسة المتنوعة.
Verse 36
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
قد تهيّأ العسل واللبن الرائب والسمن المصفّى وحبوبٌ منفوخة وعشب الكوشا والزهور والحليب؛ كما أُحضِرَت ثماني فتياتٍ جميلات، ومعهنّ فيلٌ نفيسٌ في هيجان الفحولة.
Verse 37
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
قد أُعِدَّت عربةٌ بهيّةٌ تجرّها أربعةُ خيول، وكذلك سيفٌ وقوسٌ ممتاز؛ كما جُهِّزَت محفةٌ مع حمّاليها، ومظلّةٌ تشبه القمر.
Verse 38
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
وهناك مروحتان بيضاوان من ذَنَب الياك، وإناءُ رشٍّ من ذهب؛ كما أُحضِرَ ثورٌ أشهبُ ذو سنام، مُزيَّنٌ بإكليلٍ من ذهب.
Verse 39
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
وحضر أسدٌ ذو أربعة أنيابٍ عظيمة، وفرسٌ شديدُ البأس من أكرم السلالات؛ كما أُعِدَّ عرشٌ وجلدُ نمرٍ ونارٌ مقدّسةٌ موقدةٌ على أكمل وجه.
Verse 40
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
كانت هناك جماعات من شتّى أصناف العازفين، ومعهم المومسات ونساءٌ متزيّناتٌ في أبهى حلل. كما اجتمع المعلّمون والبراهمة والأبقار، والحيوانات والطيور المباركة ذات الفأل الحسن.
Verse 41
इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।
أشراف أهل المدينة والقرى، والتجّار مع جماعاتهم—هؤلاء وغيرهم كثيرون، ذوو كلامٍ طيّب، يُساقون إلى الموضع؛ ومع الملوك يقفون مجتمعين لأجل تتويج راما.
Verse 42
त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।।।।पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात्।
أسرِعْ أيها الملك العظيم، لكي حين يطلع النهار—وفي اقتران نجم بوشْيَا—ينال راما المُلك.
Verse 43
इति तस्य वच श्श्रुत्वा सूतपुत्रो महात्मनः।।।।स्तुवन्नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम्।
فلما سمع سومانترَا، ابن السائق، كلامَ ذلك العظيم النفس، أخذ يثني على «نمر الملوك»، ثم دخل إلى القصر الملكي.
Verse 44
तं तु पूर्वोदितं वृध्दं द्वारस्था राज सम्मतम्।।।।न शेकुरभिसंरोध्दुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः।
غير أنّ حرّاس الباب—وهم محبّون حريصون على ما هو عزيز على الملك—لم يستطيعوا أن يمنعوا سومانترَ الشيخ، إذ كان قد سبق إلى المجيء وكان موضع رضى الملك ومحبّته.
Verse 45
स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।।।।वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे।
فلما دنا من الملك لم يدرك حاله الباطنة، وشرع يثني عليه بكلمات بالغة الإرضاء، يقصد بها أن يسرّه سرورًا عظيمًا.
Verse 46
तत स्सूतो यथाकालं पार्थिवस्य निवेशने।।।।सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम्।
ثم إنّ سومانترَ السائق، دخل في الوقت اللائق إلى مقرّ الملك، فوقف ضامًّا كفّيه بخشوع، وراح يسبّح بمدح سيّد الأرض.
Verse 47
यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।।।।प्रीतः प्रीतेन मनसा तथाऽनन्दघन स्स्वतः।
وكما يفرح البحر الجليل عند طلوع الشمس، كذلك كان سومانترَ—وهو بطبعه غامر بالسرور—مسرور القلب من تلقاء نفسه.
Verse 48
इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।।।।सोऽजयद्दानवान्सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम्।
في هذه الساعة بعينها يثني ماتَلي على إندرا، قاهرِ جميع الدانافا؛ وعلى هذا النحو نفسه أوقظك أنا أيضًا.
Verse 49
वेदास्सहाङ्गविद्याश्च यथाह्यात्मभुवं विभुम्।।।ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम्।
كما أنّ الفيدات اليوم، مع علوم الفيدانغا، تُوقِظُ براهما الجليلَ المولودَ من ذاته، كذلك أنا أوقظك.
Verse 50
आदित्यस्सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।।।।बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम्।
كما أنّ الشمس مع القمر تُوقِظ اليوم الأرضَ المباركةَ الحاملةَ لجميع الكائنات، كذلك أنا أوقظك.
Verse 51
उत्तिष्ठाशु महाराज कृतकौतुकमङ्गलः।।।।विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः।
انهض سريعًا أيها الملك العظيم، متزيّنًا بطقوس الفرح المباركة، وتألق بهيئتك كالشمس على جبل ميرو.
Verse 52
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।।।।वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।
يا سليل كاكوتسثا، ليمنحك سوما وسوريا، وشيفا وفايشرافانا، وكذلك فارونا وأغني وإندرا، النصر.
Verse 53
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।।।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।।।।
لقد مضت الليلة المقدّسة؛ وما كان عليك إنجازه إلى هذه اللحظة قد تمّ على وجه الكمال.
Verse 54
गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।।2.14.53।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्। उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।।2.14.54।।
انهض إلى عزمك، يا نمر الملوك، وافعل ما ينبغي بعد ذلك؛ فقد اكتملت جميع ترتيبات تتويج راما وتكريسه.
Verse 55
पौरजानापदैश्चापि नैगमैश्च कृताञ्जलिः।स्वयं वशिष्ठो भगवान्ब्राह्मणै स्सह तिष्ठति।।।।
يقف أهل المدينة وأهل الأرياف، ومعهم التجّار، بأكفٍّ مضمومة بخشوع؛ وها هو فاسيشتها نفسه، الجليل، قائم هناك مع البراهمة.
Verse 56
क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन्राघवस्याभिषेचनम्।यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।।।।यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्।एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।।।।
أيها الملك، مُرْ بتكريس راغهافا دون إبطاء؛ فإن الماشية بلا راعٍ، والجيش بلا قائد، يتركان في فوضى واضطراب.
Verse 57
क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन्राघवस्याभिषेचनम्। यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।।2.14.56।।यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्। एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।।2.14.57।।
كما أن الليل بلا قمر، وكما أن الأبقار بلا ثور، كذلك يكون المُلك حيث لا يُرى الملك: مُفتقِدًا لعماده.
Verse 58
इति तस्य वच श्शृत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत्।अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।।।।
فلما سمع كلامه ذاك، ذا المعنى، كأنه قيل بلطفٍ للتعزية، غمر الحزنُ من جديدٍ سيدَ الأرض، الملكَ.
Verse 59
तत स्सराजा तं सूतं सन्नहर्ष स्सुतं प्रति।शोकरक्तेक्षण श्श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।।।।वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि।
ثم إن الملكَ البارَّ—لا فرحَ له إذ تذكّر ابنه، وعيناه محمرّتان من الأسى—رفع بصره وقال لسائق المركبة: «حقًّا، بكلماتك تعود فتطعن أحشائي من جديد».
Verse 60
सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।प्रगृहीताञ्जलिः किञ्चित्तस्माद्देशादपाक्रमत्।।।।
فلما سمع سومنترَ كلامَ الملك الحزين ورآه ذليلاً كئيبًا، ضمّ كفّيه بخشوعٍ وتراجع قليلاً عن ذلك الموضع.
Verse 61
यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।।।।तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह।
ولما لم يستطع سيدُ الأرض، من شدة بؤسه، أن يتكلم عن نفسه، أجابت كايكَيِي—الخبيرة بالمشورة—سومنترَ.
Verse 62
सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।।।।प्रजागरपरिश्रान्तो निद्राया वशमुपेयिवान्।
يا سومانترَا، إنّ الملك—وقد امتلأ شوقًا وبهجةً بانتظار تتويج راما—سهر الليل كلَّه؛ فلما أضناه السهر، وقع الآن تحت سلطان النوم.
Verse 63
तद्गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।।।।राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा।
فاذهب إذن مسرعًا أيها السائق، وائتِ بالأمير المجيد راما إلى هنا—ليكن لك الخير؛ فلا مجال للتردد في هذا الأمر.
Verse 64
स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च।।।।निर्जगाम च सम्प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।
ولما أيقن في قلبه أن أمرًا مباركًا على وشك الوقوع، فرح؛ ثم امتثالًا لأمر الملك خرج في الحال مسرورًا مسرعًا.
Verse 65
सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया।।।।व्यक्तं रामोऽभिषेकार्थमिहायास्यति धर्मवित्।
وبإلحاحها أسرع سومانترَا يفكّر: «لا ريب أن راما—العالم بالدارما—سيأتي إلى هنا لأجل طقس التتويج المقدّس».
Verse 66
इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महताऽऽवृतः।।।।निर्जगाम महाबाहो राघवस्य दिदृक्षया।
فلما عزم السائق على ذلك، غمرته فرحة عظيمة؛ فخرج مشتاقًا لرؤية راغهافا، ذي الذراعين العظيمتين.
Verse 67
सागरह्रदसङ्काशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।।।।निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः।
خرج سومانترَا من الحَرَمِ الملكيّ المبارك، كأنه غديرٌ عميقٌ من بحرٍ محيط، فلما برز رأى أمامه الباب مكتظًّا بالناس.
Verse 68
ततः पुरस्तात्सहसा विनिर्गतो महीपतीन्द्वारगतो विलोकयन्।ददर्श पौरान्विविधान्महाधना नुपस्थितान्द्वारमुपेत्य विष्ठितान्।।।।
ثم اندفع مسرعًا إلى الأمام حتى بلغ الباب، وأخذ يتفقد من حوله، فرأى ملوكًا وأهلَ المدينة من ذوي الثراء على اختلافهم، قد سبقوا فحضروا، واقتربوا من الباب ووقفوا هناك.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Daśaratha may retract a promised boon when its fulfillment destroys his dearest intention (Rāma’s coronation). The sarga frames the promise as a binding ‘pāśa’ (noose) of satya-dharma, making withdrawal ethically illegitimate despite catastrophic personal consequences.
The chapter teaches that truth and vow-keeping are treated as foundational to dharma and political legitimacy; even the ocean is metaphorically constrained by its boundary in obedience to truth (2.14.6–7). The narrative also warns how rhetorical coercion can weaponize dharma-language to compel outcomes.
Ayodhyā is presented as a ritually prepared civic space—streets sprinkled and decorated, markets thriving, incense and sandal fragrance pervasive—while the coronation is timed to the Pushya-star conjunction. Ritual materials (Ganga water, udumbara seat, throne, fans, umbrella, fire, kuśa grass) function as cultural markers of royal consecration.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.