Valmiki Ramayana 2.3.41: Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 41

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि।।।।गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.3.41

Transliteration

kāmatas tvaṁ prakṛtyaiva vinīto guṇavān asi |

guṇavaty api tu snehāt putra vakṣyāmi te hitam ||

Translation

诚然，你天性谦恭，具足诸德；然而，孩子啊，即便对你这般有德之人，我也要出于慈爱，告诫你对你有益之言。

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कामतः: indeed, as you wish
• कामतः: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कामतः (अव्यय)
• Form: रीत्या/स्वीकारार्थ-अव्यय (adverb: ‘as you wish/indeed/admittedly’)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• प्रकृत्या: by nature
• प्रकृत्या: करण (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; करणम्

• एव: itself, indeed
• एव: अवधारण (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• विनीतः: well-disciplined, humble
• विनीतः: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-नी (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम् (of 'tvam')

• गुणवान्: virtuous
• गुणवान्: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम्

• असि: are
• असि: क्रिया (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचन

• गुणवति: (in you) being virtuous
• गुणवति: अधिकरण (Locative circumstance/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमीभावः (locative absolute sense: ‘even though (you are) virtuous’)

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध (Concession marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/अपवाद-अव्यय (concessive particle: ‘even’)

• तु: but
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषण-अव्यय (adversative particle: ‘but/however’)

• स्नेहात्: out of affection
• स्नेहात्: हेतु (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: स्नेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतुः (ablative of cause)

• पुत्र: O son
• पुत्र: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• वक्ष्यामि: I shall tell
• वक्ष्यामि: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/लृट्), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• हितम्: what is beneficial
• हितम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; कर्म

Context

With humility, always keep your senses under control. Keep off all violations arising out of lust and anger.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even the virtuous should accept guidance with humility; affectionate counsel is part of sustaining dharma, especially for one preparing for responsibility.

What is the narrative situation?

Daśaratha, preparing Rāma for royal duties, begins a sequence of counsel—praising his nature yet still advising him for his welfare.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s innate vinaya (courtesy/discipline) and the king’s parental, dharmic concern expressed through loving instruction.