Atharva Veda 13.2.31: Kanda 13, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 31

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

अ॒र्वाङ् प॒रस्ता॒त् प्रय॑तो व्य॒ध्व आ॒शुर्वि॑प॒श्चित् प॒तय॑न् पत॒ङ्गः । विष्णु॒र्विचि॑त्तः॒ शव॑साधि॒तिष्ठ॒न् प्र के॒तुना॑ सहते॒ विश्व॒मेज॑त्

Sanskrit recitationAtharva Veda 13.2.31

IAST Transliteration

arvā́ṅ parástāt práyataḥ vyàdhv āśúrvipáścit patáyan pataṅgáḥ | víṣṇur vícittaḥ śávasādhi-tíṣṭhan prá ketúnā sahate víśvam éjat ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Hitherward from beyond, impelled along the paths, swift and wise, flying—the Patanga. Viṣṇu, of manifold appearance, presiding with might, with his ray-banner overcometh all that stirreth and moveth.

Translation

自彼方而向此方，沿诸道被驱策而行；迅疾而明智、飞翔者——帕坦伽（Patanga）。毗湿奴（Viṣṇu）形相多端，以威力居上统御；以光焰为旗，制胜一切凡有动摇与行走者。

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अर्वाङ्: downward; towards below
• अर्वाङ्: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अर्वाञ्च् (प्रातिपदिक) < अव्/अर्व् (दिशा-वाचक)

• परस्तात्: from beyond; from the farther side
• परस्तात्: अधिकरण (देश/दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: परस् + तात् (अव्यय-निर्माण)

• प्रयतः: restrained; prepared
• प्रयतः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: प्र-यत (यत् धातु) / प्रयत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• व्यध्वः: the traveler; wayfarer
• व्यध्वः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: व्यध्वन् (प्रातिपदिक)

• आशुः: swift
• आशुः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: आशु (प्रातिपदिक)

• विपश्चित्: wise; discerning
• विपश्चित्: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: वि-पश्चित् (प्रातिपदिक)

• पतयन्: flying
• पतयन्: कर्तृ (क्रियाविशेषण-रूपेण)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• पतङ्गः: the bird; the flying one (sun-bird)
• पतङ्गः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पतङ्ग (प्रातिपदिक)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: कर्तृ (सम्बन्धे/अप्पोजिशन)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)

• विचित्तः: distinguished; marked out; discerning
• विचित्तः: विशेषणम् (विष्णोः/पतङ्गस्य)
• Type: Adjective
• Root: वि-चित् (धातु) → विचित्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• शवसा: by strength; with power
• शवसा: करण
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• अधितिष्ठन्: standing over; presiding
• अधितिष्ठन्: कर्तृ (क्रियाविशेषण-रूपेण)
• Type: Verb
• Root: अधि-स्था (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• प्र: forth; forward
• प्र: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• केतुना: with (his) banner/sign; by his radiance
• केतुना: करण
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• सहते: overcomes; prevails
• सहते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु)

• विश्वम्: all; the whole
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• एजत्: moving; trembling; living (that which moves)
• एजत्: विशेषणम् (कर्मपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: एज् (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)

Attribution

Rishi: Saurya seer(s) of AV 13.2 (var.).

Devata: Patanga-Sūrya identified with Viṣṇu (pervader).

Chandas: Triṣṭubh-like (edition-dependent).

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: adbhuta