Adhyaya 5

Verse 1

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन कथं निर्बंधतो मुनिः । विश्वामित्रो निजं शिष्यं कौत्सं क्रोधेन तादृशम्

Vyāsa thưa: Bạch đấng tôn kính, xin nói cho con biết đúng sự thật—vì sao hiền giả Viśvāmitra, trong cơn phẫn nộ, lại ép chính đệ tử mình là Kautsa một cách khăng khăng như thế?

Verse 2

दुष्प्राप्यमर्थं यत्नेन बहु प्रार्थितवांस्तदा । एतत्सर्वं च कथय मयि यद्यस्ति ते कृपा

Khi ấy, ngài đã dốc sức cầu xin một tài vật khó bề đạt được. Xin hãy kể cho con tất cả, nếu ngài còn thương xót con.

Verse 3

अगस्त्य उवाच । शृणु द्विज कथामेतां सावधानेंद्रियः स्वयम् । विश्वामित्रो मुनिश्रेष्ठः स दिव्यज्ञानलोचनः

Agastya nói: Hãy lắng nghe, hỡi bậc nhị sinh, câu chuyện này với các căn luôn tỉnh thức. Viśvāmitra—bậc tối thượng trong hàng hiền thánh—có con mắt của trí tuệ thần linh.

Verse 4

निजाश्रमे तपो दुर्गं चकार प्रयतो व्रती । एकदा तमथो द्रष्टुं दुर्वासा मुनिरागतः

Trong đạo tràng của mình, vị khổ hạnh giữ giới đã chuyên tâm thực hành khổ hạnh nghiêm khắc. Một lần, hiền thánh Durvāsā đến để gặp ngài.

Verse 5

आगत्य च क्षुधाक्रांत उच्चैः प्रोवाच स द्विजः । भोजनं दीयतां मह्यं क्षुधापीडितचेतसे । पायसं शुचि चोष्णं च शीघ्रं क्षुधार्त्तिने द्विज

Khi đến nơi, bị cơn đói bủa vây, vị nhị sinh ấy cất tiếng lớn: “Xin ban cho ta thức ăn, vì tâm ta bị đói hành hạ. Hãy mau dâng cháo sữa (pāyasa) thanh tịnh và còn ấm, hỡi bậc nhị sinh, cho kẻ đang khổ vì đói.”

Verse 6

इति श्रुत्वा वचः क्षिप्रं विश्वामित्रः प्रयत्नतः । स्थाल्यां पायसमादाय तं समर्प्य ततः स्वयम्

Nghe lời ấy, Viśvāmitra liền mau chóng và cẩn trọng múc cháo sữa vào bát, dâng lên cho ngài; rồi chính mình lại tiếp tục phụng sự.

Verse 7

तदादायोत्थितं दृष्ट्वा दुर्वासास्तं विलोकयन् । उवाच मधुरं वाक्यं मुनिं लक्षणतत्परः

Thấy ngài đứng dậy sau khi nhận lấy, Durvāsā nhìn ngài và nói những lời dịu ngọt với vị hiền thánh, người luôn chú tâm đến phép tắc và điềm lành.

Verse 8

क्षणं सहस्व विप्रेन्द्र यावत्स्नात्वा व्रजाम्यहम् । तिष्ठतिष्ठ क्षणं तिष्ठ आगच्छाम्येष साप्रतम्

“Ôi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, xin hãy nhẫn nại trong chốc lát, đợi ta tắm gội rồi trở lại. Xin ở lại—ở lại—chờ một chút thôi; ta sẽ quay về ngay bây giờ.”

Verse 9

इत्युक्त्वा स जगामैव दुर्वासाः स्वाश्रमं तदा

Nói xong như vậy, hiền thánh Durvāsā liền đi về am thất của chính mình vào lúc ấy.

Verse 10

विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तस्थौ स्थिरमतिस्तदा

Bấy giờ Viśvāmitra, kiên trú trong khổ hạnh, đứng vững như đỉnh núi; với ý chí bất động, ngài trụ suốt một ngàn năm thiêng liêng.

Verse 11

तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः । बभूव परमोदारमतिर्विगतमत्सरः

Kautsa, vị hiền triết chuyên tâm phụng sự ngài, nghiêm trì giới nguyện, trở nên người có tấm lòng vô cùng quảng đại và không còn chút ganh tỵ.

Verse 12

पुनरागत्य स मुनिर्दुर्वासा गतकल्मषः । भुक्त्वा च पायसं सद्यः स जगाम निजाश्रमम्

Trở lại lần nữa, hiền thánh Durvāsā—đã sạch mọi cấu uế—dùng món cơm sữa ngọt, rồi lập tức trở về am thất của mình.

Verse 13

तस्मिन्गते मुनिवरे विश्वामित्रस्तपोनिधिः । कौत्सं विद्यावतां श्रेष्ठं विससर्ज गृहान्प्रति

Khi vị hiền thánh tối thắng ấy đã ra đi, Viśvāmitra—kho tàng khổ hạnh—liền cho Kautsa, bậc đứng đầu hàng học giả, trở về nhà mình.

Verse 14

स विसृष्टो गुरुं प्राह दक्षिणा प्रार्थ्यतामिति । विश्वामित्रस्तु तं प्राह किं दास्यसि दक्षिणाम् । दक्षिणा तव शुश्रूषा गृहं व्रज यतव्रत

Được cho lui, chàng thưa với thầy: “Xin thầy hãy nhận dakṣiṇā (lễ tạ ơn của môn đồ).” Nhưng Viśvāmitra đáp: “Con sẽ dâng gì làm dakṣiṇā? Dakṣiṇā của con chính là sự phụng sự chí thành. Hãy về nhà đi, hỡi người giữ giới.”

Verse 15

पुनःपुनर्गुरुं प्राह शिष्यो निर्बन्धवान्यदा । तदा गुरुर्गुरुक्रुद्धः शिष्यं प्राह च निष्ठुरम्

Nhưng khi người đệ tử cứ nhiều lần nài ép thầy, vị đạo sư—giận vì sự cố chấp ấy—đã nói lời nghiêm khắc với học trò.

Verse 16

सुवर्णस्य सुवर्णस्य चतुर्दश समाहर । कोटीर्मे दक्षिणा विप्र पश्चाद्गच्छ गृहं प्रति

“Hỡi brāhmaṇa, hãy gom cho ta mười bốn koṭi vàng làm dakṣiṇā; rồi sau đó hãy trở về nhà.”

Verse 17

इत्युक्तो गुरुणा कौत्सो विचार्य समुपागमत् । काकुत्स्थं दिग्विजेतारं ययाचे गुरुदक्षिणाम्

Được thầy dạy như vậy, Kautsa suy nghĩ rồi đến gặp Kakutstha (Rāma), bậc chinh phục bốn phương, và khẩn cầu guru-dakṣiṇā (lễ tạ ơn thầy).

Verse 18

इत्युक्तं ते मुनिवर त्वया पृष्टं हि यत्पुनः । अतोऽन्यच्छृणु ते वच्मि तीर्थकारणमुत्तमम्

Như vậy, hỡi bậc hiền thánh tối thắng, ta đã đáp điều ngươi hỏi. Nay hãy nghe thêm: ta sẽ nói cho ngươi nguyên nhân tối thượng và nguồn gốc của thánh địa tīrtha này.

Verse 19

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे संभेदः सिद्धसेवितः । तिलोदकीसरय्वोश्च संगत्या भुवि संश्रुतः

Vì thế, ở phương Nam có một nơi hợp lưu linh thiêng, được các bậc siddha tôn kính và thường lui tới. Trên cõi đời, nơi ấy nổi danh là chỗ gặp nhau của sông Tilodakī và Sarayū.

Verse 20

तत्र स्नात्वा महाभाग भवन्ति विरजा नराः । दशानामश्वमेधानां कृतानां यत्फलं भवेत् । तदाप्नोति स धर्मात्मा तत्र स्नात्वा यतव्रतः

Tắm tại đó, hỡi người hữu phúc, con người trở nên sạch mọi cấu uế. Quả phúc do mười lễ tế Aśvamedha đem lại—chính công đức ấy được người có chánh pháp, tự chế và giữ giới, khi tắm ở nơi ấy, thọ nhận.

Verse 21

स्वर्णादिकं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति अग्निवच्चैव दीप्यते

Ai dâng bố thí vàng và các vật tương tự cho một Brāhmaṇa tinh thông Veda thì đạt cảnh giới cát tường, và rực sáng như lửa.

Verse 22

तिलोदकीसरय्वोश्च संगमे लोकविश्रुते । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते

Tại nơi hợp lưu lừng danh thế gian của Tilodakī và Sarayū, ai bố thí thực phẩm đúng nghi thức thì không còn tái sinh nữa.

Verse 23

उपवासं च यः कृत्वा विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः

Người nào giữ trai giới (nhịn ăn) rồi làm thỏa lòng các Bà-la-môn bằng việc cúng thí, người ấy đạt được quả phúc của tế lễ Sautrāmaṇī.

Verse 24

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति

Nhưng ai ở đó trọn một tháng, tự chế, mỗi ngày chỉ dùng một bữa, thì mọi tội lỗi tích tụ suốt đời bỗng chốc tiêu tan.

Verse 25

नभस्य कृष्णामावस्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । रामेण निर्मिता पूर्वं नदी सिंधुरिवापरा

Vào ngày sóc (amāvasyā) của nửa tháng tối trong tháng Nabhas (Bhādrapada), cuộc hành hương này trở thành lệ thường niên. Thuở xưa, chính Rāma đã tạo nên con sông này, như một Sindhu khác hùng vĩ.

Verse 26

सिंधुजानां तुरंगाणां जलपानाय सुव्रत । तिलवच्छ्याममुदकं यतस्तस्यां सदा बभौ

Hỡi bậc giữ đại nguyện thanh cao, để cho những tuấn mã sinh từ xứ Sindhu uống nước, nước nơi ấy luôn hiện sắc sẫm đen, như hạt mè.

Verse 27

तिलोदकीति विख्याता पुण्यतोया सदा नदी । संगमादन्यतो यस्यां तिलोदक्यां शुचिव्रतः । स्नातो विमुच्यते पापैः सप्तजन्मार्जितैरपि

Có một dòng sông luôn được tôn xưng là Tilodakī, nước của nó hằng là thánh thủy. Trong Tilodakī ấy—ngoài chính nơi hợp lưu—người giữ giới nguyện thanh tịnh, khi tắm gội, được giải thoát khỏi tội lỗi, dẫu là tội tích tụ qua bảy đời.

Verse 28

तस्मात्तिलोदकीस्नानं सर्वपापहरं मुने । कर्त्तव्यं सुप्रयत्नेन प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । स्नानं दानं व्रतं होमं सर्वमक्षयतां व्रजेत्

Vì vậy, hỡi bậc hiền triết, việc tắm tại Tilodakī—nơi diệt trừ mọi tội lỗi—phải được chúng sinh khát cầu Dharma thực hành với nỗ lực lớn. Tắm gội, bố thí, giữ giới nguyện và cúng tế lửa—mọi việc làm tại đó đều đạt quả báo bất hoại.

Verse 29

इति विविधविधानैस्तीर्थयात्रांक्रमेण प्रथितगुणविकासः प्राप्तपुण्योविधाय । हरिमुपहृतभावः पूजयन्सर्वतीर्थं व्रजति परमधाम न्यस्तपापः कथञ्चित्

Như vậy, khi hành hương đến các tīrtha theo đúng thứ tự và thực hành nhiều nghi thức được quy định, các đức hạnh hiển lộ và tăng trưởng, công đức được thành tựu. Với tâm dâng hiến lên Hari, lễ bái ở mọi bến thánh, người ấy—đã buông bỏ tội lỗi—rốt cuộc đạt đến cảnh giới tối thượng.