Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 11

Devanagari script

तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः । बभूव परमोदारमतिर्विगतमत्सरः

Transliteration

tasya śuśrūṣaṇaparo muniḥ kautso yatavrataḥ | babhūva paramodāramatirvigatamatsaraḥ

Translation

Kautsa, vị hiền triết chuyên tâm phụng sự ngài, nghiêm trì giới nguyện, trở nên người có tấm lòng vô cùng quảng đại và không còn chút ganh tỵ.

Word by Word

• तस्य: of him (of Viśvāmitra)
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन; सर्वनाम

• शुश्रूषण-परः: devoted to service/attendance
• शुश्रूषण-परः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुश्रूषण (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शुश्रूषणे परः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (मुनिः)

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कौत्सः: Kautsa
• कौत्सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Kautsa)

• यत-व्रतः: of restrained vows, self-disciplined
• यत-व्रतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यत (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (यतं व्रतं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कौत्सः/मुनिः)

• बभूव: became, was
• बभूव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• परम-उदार-मतिḥ: of exceedingly noble mind
• परम-उदार-मतिḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + उदार (प्रातिपदिक) + मति (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय समास (परमा उदारा मतिः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कौत्सः)

• विगत-मत्सरः: free from envy
• विगत-मत्सरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विगत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विगतः मत्सरः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कौत्सः)

Speaker

Narrator (Ayodhyāmāhātmya frame; Vaiṣṇavakhaṇḍa—traditionally Brahmā to Nārada)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kautsa stands respectfully near Viśvāmitra, offering water or arranging ritual items; his face is gentle, free of rivalry, embodying disciplined service.

Characters & Entities

• Kautsa
• Viśvāmitra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Guru-sevā and disciplined vows cultivate nobility of mind and freedom from envy—key inner marks of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā remains the overarching sacred frame; the verse highlights āśrama-dharma rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Service to the guru (śuśrūṣā) and observance of vows (vrata) are implied disciplines.