Adhyaya 42

Verse 1

अगस्तिरुवाच । कथं निकटतः कालो ज्ञायते हरनंदन । तानि चिह्नानि कतिचिद्ब्रूहि मे परिपृच्छतः

Agastya thưa: “Hỡi con của Hara, làm sao biết Thời (tử thần) đã đến gần? Xin hãy nói cho ta vài dấu hiệu ấy, vì ta đang thỉnh hỏi.”

Verse 2

कुमार उवाच । वदामि कालचिह्नानि जायंते यानि देहिनाम् । मृत्यौ निकटमापन्ने मुने तानि निशामय

Kumāra (Skanda) dạy: “Ta sẽ nói những dấu hiệu của Thời phát sinh nơi các hữu thân. Hỡi bậc hiền triết, khi cái chết đã đến gần, hãy quan sát những dấu hiệu ấy.”

Verse 3

याम्यनासापुटे यस्य वायुर्वाति दिवानिशम् । अखंडमेव तस्यायुः क्षयत्यब्दत्रयेण हि

Nếu hơi thở của một người ngày đêm luôn chảy qua lỗ mũi phải (phía Nam), thì thọ mạng còn lại của người ấy cứ dần dần hao mòn; quả thật sẽ cạn trong vòng ba năm.

Verse 4

अहोरात्रं त्र्यहोरात्रं रविर्वहति संततम् । अब्दमेकं च तस्येह जीवनावधिरुच्यते

Nếu ‘dòng mặt trời’—tức dòng hơi thở qua lỗ mũi phải—chạy liên tục suốt một ngày một đêm, hoặc ba ngày ba đêm, thì giới hạn sinh mệnh của người ấy ở đời này được nói chỉ còn một năm.

Verse 5

वहेन्नासापुटयुगे दशाहानि निरंतरम् । वातश्चेत्सह संक्रांतिस्तया जीवेद्दिनत्रयम्

Nếu hơi thở chảy qua cả hai lỗ mũi liên tục trong mười ngày, và đồng thời có ‘sankrānti’—sự chuyển đổi của dòng khí—thì theo dấu hiệu ấy, người đó được nói là chỉ còn sống thêm ba ngày.

Verse 6

नासावर्त्म द्वयं हित्वा मातरिश्वा मुखाद्वहेत् । शंसेद्दिनद्वयादर्वाक्प्रयाणं तस्य चाध्वनि

Nếu bỏ cả hai đường mũi mà Mātariśvā (prāṇa-vāyu) lại chảy qua miệng, thì nên tuyên rằng sự ra đi (cái chết) của người ấy sẽ đến trong vòng hai ngày, khi đang bước trên con đường cuối cùng.

Verse 7

अकस्मादेवयत्काले मृत्युः सन्निहितो भवेत् । चिंतनीयः प्रयत्नेन स कालो मृत्युभीरुणा

Bất cứ khi nào cái chết bỗng nhiên kề cận, người sợ tử vong phải gắng sức suy niệm kỹ về thời khắc ấy, để hành xử đúng theo dharma và không rơi vào cảnh không chuẩn bị.

Verse 8

सूर्ये सप्तमराशिस्थे जन्मर्क्षस्थे निशाकरे । पौष्णः स कालो द्रष्टव्यो यदा याम्ये रविर्वहेत्

Khi Mặt Trời ở cung thứ bảy và Mặt Trăng ở sao (nakṣatra) bản mệnh, thời khắc ấy gọi là Pauṣṇa; nhất là khi “hơi thở mặt trời” chảy qua lỗ mũi phải (phía nam), cần lưu tâm quan sát.

Verse 9

अकस्माद्वीक्षते यस्तु पुरुषं कृष्णपिंगलम् । तस्मिन्नेव क्षणेऽरूपं स जीवेद्वत्सरद्वयम्

Nhưng nếu ai bỗng nhiên trông thấy một người đàn ông mang sắc đen pha vàng nâu (kṛṣṇa-piṅgala), thì ngay từ khoảnh khắc ấy—dẫu điềm báo vi tế, vô hình—người ấy được nói là chỉ còn sống hai năm.

Verse 10

यस्य बीजं मलं मूत्रं क्षुतं मूत्रं मलं तु वा । इहैकदा पतेद्यस्य अब्दं तस्यायुरिष्यते

Nếu tinh dịch, phân, nước tiểu—hoặc thậm chí một cái hắt hơi kèm theo nước tiểu hay phân—bất giác rơi ra ở đây dù chỉ một lần, thì tuổi thọ còn lại của người ấy được kể là một năm.

Verse 12

व्यभ्रेह्नि वारिपूर्णास्यः पृष्ठीकृत्य दिवाकरम् । फूत्कृत्याश्विंद्रचापं न पश्येत्षण्मासजीवितः

Vào ngày quang đãng không mây, nếu ai ngậm đầy nước trong miệng, quay lưng về phía Mặt Trời, rồi phun nước ra mà vẫn không thấy cầu vồng, thì người ấy được nói là chỉ còn sống sáu tháng.

Verse 13

अरुंधतीं ध्रुवं चैव विष्णोस्त्रीणिपदानि च । आसन्नमृत्युर्नोपश्येच्चतुर्थं मातृमंडलम्

Người có tử kỳ đã kề cận thì không thấy Arundhatī, không thấy sao Dhruva, không thấy ba bước của Viṣṇu; và điều thứ tư—vòng Mātṛ-maṇḍala, tức quần thể các Mẫu thần—cũng chẳng thể trông thấy.

Verse 14

अरुंधती भवेज्जिह्वा ध्रुवो नासाग्रमुच्यते । विष्णोः पदानि भ्रूमध्ये नेत्रयोर्मातृमंडलम्

Nếu lưỡi của một người hiện như Arundhatī, chót mũi được gọi là Dhruva; nếu giữa hai mày thấy dấu chân của Viṣṇu và trong đôi mắt hiện vòng mạn-đà-la của các Mātṛ (Những Mẹ Thiêng)—thì đó được xem là điềm gở báo cái chết đang đến gần.

Verse 15

वेत्ति नीलादिवर्णस्य कटम्लादिरसस्यहि । अकस्मादन्यथाभावं षण्मासेन स मृत्युभाक्

Nếu người ta nhận thấy màu xanh lam và các màu khác, cùng vị đắng–chua và các vị khác, bỗng dưng biến đổi khác thường, thì người ấy sẽ mang số mệnh tử vong trong vòng sáu tháng.

Verse 16

षण्मासमृत्योर्मर्त्यस्य कंठोष्ठरसना रदाः । शुष्यंति सततं तद्वद्विच्छायास्तालुपंचमाः

Với kẻ phàm nhân sẽ chết trong vòng sáu tháng, cổ họng, môi, lưỡi và răng luôn khô rát; cũng vậy, vòm miệng (tính là điều thứ năm) trở nên xỉn mờ, mất đi sắc thái tự nhiên.

Verse 17

रेतः करजनेत्रांता नीलिमानं भजंति चेत् । तर्हि कीनाशनगरीं षष्ठेमासि व्रजेन्नरः

Nếu tinh dịch, móng tay và khóe mắt nhuốm sắc xanh sẫm, thì người ấy đến tháng thứ sáu sẽ đi về thành của Yama, Chúa Tể Tử Thần.

Verse 19

द्रुतमारुह्यशरठस्त्रिवर्णो यस्य मस्तके । प्रयाति याति तस्यायुः षण्मासेन परिक्षयम्

Nếu một con thằn lằn nhanh nhẹn, mang ba màu, leo lên đỉnh đầu của ai rồi lại rời đi, thì thọ mạng người ấy sẽ cạn kiệt trong vòng sáu tháng.

Verse 20

सुस्नातस्यापि यस्याशु हृदयं परिशुष्यति । चरणौ च करौ वापि त्रिमासं तस्य जीवितम्

Dẫu đã tắm gội thanh sạch, nếu vùng tim bỗng khô rát rất nhanh, và chân hay tay cũng khô đi, thì thọ mạng người ấy chỉ còn ba tháng.

Verse 21

प्रतिबिंबं भवेद्यस्य पदखंडपदाकृति । पांसौ वा कर्दमे वापि पंचमासान्स जीवति

Nếu hình phản chiếu của ai hiện ra như thể bàn chân bị gãy hay biến dạng—dù trong bụi hay cả trong bùn—thì người ấy chỉ sống được năm tháng.

Verse 22

छाया प्रकंपते यस्य देहबंधेपि निश्चले । कृतांतदूता बध्नंति चतुर्थे मासि तं नरम्

Nếu bóng của ai run rẩy dù thân thể đứng yên, thì sứ giả của Kṛtānta (Thần Chết) sẽ trói buộc người ấy vào tháng thứ tư.

Verse 23

निजस्य प्रतिबिंबस्य नीराज्यमुकुरादिषु । उत्तमांगं न यः पश्येत्समासेन विनश्यति

Nếu trong tấm gương trong sạch hay vật tương tự mà không thấy phần thượng đỉnh (đầu) của chính hình phản chiếu mình, thì người ấy sẽ diệt vong trong vòng một tháng.

Verse 24

मतिर्भ्रश्येत्स्खलेद्वाणी धनुरैद्रं निरक्षितै । रात्रौ चंद्रद्वयं चापि दिवा द्वौ च दिवाकरौ

Nếu tâm trí rối loạn, lời nói vấp váp, thấy cầu vồng khi không mưa; lại ban đêm thấy hai mặt trăng, ban ngày thấy hai mặt trời—đó đều là điềm dữ nghiêm trọng (báo tử kỳ gần kề).

Verse 25

दिवा च तारकाचक्रं रात्रौ व्योमवितारकम् । युगपच्च चतुर्दिक्षु शाक्रं कोदंडमंडलम्

Nếu ban ngày thấy một vòng sao, hoặc ban đêm thấy bầu trời đầy sao một cách khác thường, hoặc đồng thời ở bốn phương hiện ra vòm cung tròn của cung Indra—thì nơi đây xem đó là những điềm gở.

Verse 26

भूरुहे भूधराग्रे च गंधर्वनगरालयम् । दिवापिशाच नृत्यं च एते पंचत्वहेतवः

Nếu ai thấy ‘thành Gandharva’ (ảo ảnh như mirage) tựa trên cây hay trên đỉnh núi, lại còn thấy điệu múa của piśāca giữa ban ngày—thì đó là những dấu hiệu, nguyên nhân dẫn đến cái chết.

Verse 27

सर्वेष्वेतेषु चिह्नेषु यद्येकमपि वीक्षते । तदा मासावधिं मृत्युः प्रतीक्षेत न चाधिकम्

Trong mọi dấu hiệu ấy, nếu một người thấy dù chỉ một điều, thì nói rằng cái chết chỉ chờ tối đa một tháng—không hơn thế.

Verse 28

करावरुद्ध श्रवणः शृणोति न यदा ध्वनिम् । स्थूलः कृशः कृशस्थूलस्तदामासान्निवर्तते

Khi một người dù lấy tay che kín tai vẫn không nghe được âm thanh; và khi thân thể trở nên béo, gầy, hoặc kỳ lạ thay đổi gầy–béo luân phiên—thì (mạng sống) rút lui chỉ trong vài tháng.

Verse 29

यः पश्येदात्मनश्छायां दक्षिणाशा समाश्रिताम् । दिनानि पंच जीवित्वा पंचत्वमुपयाति सः

Ai thấy chính bóng mình nghiêng về phương Nam, thì chỉ sống thêm năm ngày rồi đi đến cái chết.

Verse 30

प्रोह्यते भक्ष्यते वापि पिशाचासुरवायसैः । भूतैः प्रेतैः श्वभिर्गृध्रैर्गोमायुखरसूकरैः

Nếu (trong mộng hay trong điềm thấy) có người bị lôi kéo đi, thậm chí bị ăn thịt—bởi piśāca, asura, quạ, bhūta, preta, chó, kền kền, chó rừng, lừa và heo rừng—thì đó là điềm cực kỳ hung dữ.

Verse 31

रासभैः करभैः कीशैः श्वेनैरश्वतरैर्बकैः । स्वप्ने स जीवितं त्यक्त्वा वर्षांते यममीक्षते

Nếu trong mộng, người ấy bị quấy nhiễu hay bị vây quanh bởi lừa, lạc đà, khỉ, chó, la và chim hạc—thì sau khi lìa mạng, đến cuối năm sẽ thấy Diêm Vương (Yama).

Verse 32

गंधपुष्पांशुकैः शोणैः स्वां तनुं भूषितां नरः । यः पश्येत्स्वप्नसमये सोऽष्टौ मासाननित्यहो

Nếu vào lúc mộng, một người thấy chính thân mình được trang sức bằng hương liệu đỏ, hoa và y phục đỏ—than ôi, đời là vô thường; người ấy chỉ còn tám tháng.

Verse 33

पांसुराशि च वल्मीकं यूपदंडमथापि वा । योधिरोहति वै स्वप्ने स षष्ठे मासि नश्यति

Nếu trong mộng người ấy trèo lên đống bụi, ụ mối (valmīka), hoặc thậm chí cột tế lễ yūpa—thì sẽ diệt vong vào tháng thứ sáu.

Verse 34

रासभारूढमात्मानं तैलाभ्यक्तं च मुंडितम् । नीयमानं यमाशां यः स्वप्ने पश्येत्स्वपूर्वजान्

Nếu trong mộng người ấy thấy mình cưỡi lừa, được xoa dầu và cạo đầu, bị dẫn về phương của Diêm Vương (Yama), lại còn thấy các bậc tổ tiên đã khuất (pitṛ)—thì đó là điềm dữ nặng nề báo cái chết cận kề.

Verse 35

स्वमौलौ स्वतनौ वापि यः पश्येत्स्वप्नगो नरः । तृणानि शुष्ककाष्ठानि षष्ठे मासि न तिष्ठति

Nếu trong mộng, một người thấy cỏ và những mảnh củi khô ở trên đầu mình hoặc trên chính thân mình, thì người ấy không còn sống đến tháng thứ sáu; đó là điềm báo tử vong trong vòng sáu tháng.

Verse 36

लोहदंडधरं कृष्णं पुरुषं कृष्णवाससम् । स्वयं योग्रे स्थितं पश्येत्स त्रीन्मासान्न लंघयेत्

Nếu trong mộng thấy một người đàn ông đen, mặc y phục đen, tay cầm gậy sắt, đứng bên ách/cột như sẵn sàng bắt giữ, thì người ấy không vượt qua được ba tháng; đó là điềm tử trong ba tháng.

Verse 37

काली कुमारी यं स्वप्ने बद्नीयाद्बाहु पाशकैः । स मासेन समीक्षेत नगरींशमनोषिताम्

Nếu trong mộng, một thiếu nữ đen như Kālī dùng thòng lọng trói buộc hai cánh tay của người nào, thì trong vòng một tháng người ấy sẽ thấy thành của Śamana (Yama), tức cõi Yama.

Verse 38

नरो यो वानरारूढो यायात्प्राचीदिशं स्वपन् । दिनैः स पंचभिरेव पश्येत्संयमिनीं पुरीम्

Nếu một người trong mộng cưỡi khỉ và đi về phương Đông, thì chỉ trong năm ngày người ấy sẽ thấy Saṃyaminī-purī, thành của sự chế ngự—thành của Yama.

Verse 39

कृपणोपि वदान्यः स्याद्वदान्यः कृपणो यदि । प्रकृतेर्विकृतिश्चेत्स्यात्तदा पंचत्वमृच्छति

Nếu kẻ keo kiệt bỗng trở nên hào thí, hoặc người hào thí lại hóa keo kiệt—nếu bản tính tự nhiên bị biến dạng như vậy—thì người ấy đi đến “pañcatva”, tức tan vào năm đại (cái chết).

Verse 40

एतानि कालचिह्नानि संत्यन्यानि बहून्यपि । ज्ञात्वाभ्यसेन्नरो योगमथवाकाशिकां श्रयेत्

Đây là những dấu hiệu của Thời gian (điềm báo tử vong), và còn nhiều dấu hiệu khác nữa. Biết vậy, người ấy nên tu tập yoga—hoặc nương tựa nơi Kāśikā (Kāśī).

Verse 41

न कालवंचनोपायं मुनेन्यमवयाम्यहम् । विना मृत्युजयं काशीनाथं गर्भावरोधकम्

Hỡi bậc hiền triết, ta không nói có cách nào lừa vượt Thời gian—ngoại trừ Kāśīnātha, Chúa tể Kāśī, Đấng Mṛtyuñjaya (Chiến thắng Tử thần), ngăn đường trở lại bào thai (chặn tái sinh).

Verse 42

तावद्गर्जंति पापानि तावद्गर्जेद्यमो नृपः । यावद्विश्वेशशरणं नरो न निरतो व्रजेत्

Tội lỗi chỉ gầm thét bấy lâu, và vua Diêm (Yama) cũng chỉ gầm thét bấy lâu, chừng nào con người chưa chuyên tâm quy y nơi Viśveśa (Viśveśvara).

Verse 43

प्राप्तविश्वेश्वरावासः पीतोत्तरवहापयाः । स्पृष्ट विश्वेशसल्लिंगः कश्च याति न वंद्यताम्

Ai đã đến trú xứ của Viśveśvara, đã uống nước Uttaravāhinī (dòng Gaṅgā chảy về phương bắc), và đã chạm vào liṅga cát tường của Viśveśa—lại không trở nên đáng được tôn kính?

Verse 44

करिष्येत्कुपितःकालः किंकाशीवासिनां नृणाम् । काले शिवः स्वयं कर्णे यत्र मंत्रोपदेशकः

Thời gian (tử thần) dù phẫn nộ thì làm gì được người cư trú ở Kāśī—nơi mà vào giây phút cuối, chính Śiva tự mình truyền dạy thần chú vào tai?

Verse 45

यथा प्रयाति शिशुता कौमारं च यथा गतम् । सत्वरं गत्वरं तद्वद्यौवनं चापि वार्धकम

Như tuổi hài nhi mau chóng chuyển sang tuổi thơ, và tuổi thơ cũng nhanh chóng qua đi; cũng vậy, tuổi thanh xuân vội vã rời xa, và tuổi già theo sát ngay sau.

Verse 46

यावन्नहि जराक्रांतिर्यावन्नेंद्रियवैक्लवम् । तावत्सर्वं फल्गुरूपं हित्वा काशीं श्रयेत्सुधीः

Chừng nào chưa bị tuổi già lấn át, chừng nào các căn còn chưa suy yếu—cho đến lúc ấy, bậc trí nên lìa bỏ mọi điều tầm thường và nương tựa nơi Kāśī.

Verse 47

अन्यानि काललक्ष्माणि तिष्ठंतु कलशोद्भव । जरैव प्रथमं लक्ष्म चित्रं तत्रापि भीर्नहि

Hỡi bậc sinh từ bình (Kalaśodbhava), cứ để các dấu hiệu khác của thời gian còn đó; riêng tuổi già là dấu ấn đầu tiên và trọng yếu nhất. Lạ thay, dẫu vậy con người vẫn chẳng khởi sợ hãi.

Verse 48

पराभूतो हि जरया सर्वैश्च परिभूयते । हृततारुण्यमाणिक्यो धनहीनः पुमानिव

Quả thật, kẻ bị tuổi già khuất phục thì bị mọi người khinh rẻ; như người đánh mất viên ngọc của tuổi trẻ, bị xem như kẻ không của cải.

Verse 49

सुतावाक्यं न कुर्वंति पत्नी प्रेमापि मुंचति । बांधवा नैव मन्यंते जरसाश्लेषितं नरम्

Con cái chẳng nghe theo lời ông; ngay cả người vợ cũng buông lơi tình nghĩa; bà con thân thuộc không còn coi trọng người đàn ông bị tuổi già ôm chặt.

Verse 50

आश्लिष्टं जरया दृष्ट्वा परयोषिद्विशंकिता । भवेत्पराङ्मुखी नित्यं प्रणयिन्यपि कामिनी

Thấy một người đàn ông bị tuổi già ôm chặt, ngay cả người nữ yêu thương và nồng nàn—vì sợ hãi, nghi ngờ trước vợ người—cũng luôn ngoảnh mặt quay đi.

Verse 51

न जरा सदृशो व्याधिर्न दुःखं जरया समम् । कारयित्र्यपमानस्य जरैव मरणं नृणाम्

Không có bệnh nào như tuổi già, không có nỗi khổ nào bằng tuổi già; chính tuổi già tạo nên nhục nhã, và đối với con người, tuổi già tự nó là cái chết.

Verse 52

न जीयते तथा कालस्तपसा योगयुक्तिभिः । यथा चिरेणकालेन काशीवासाद्विजीयते

Thời gian không bị chinh phục như thế bằng khổ hạnh hay kỷ luật yoga; trái lại, đến đúng kỳ, thời gian được vượt thắng nhờ cư trú tại Kāśī.

Verse 53

विनायज्ञैर्विनादानैर्विना व्रतजपादिभिः । विनातिपुण्यसंभारैः कः काशीं प्राप्तुमीहते

Không có tế lễ (yajña), không có bố thí, không có trì giới, tụng niệm (japa) và các hạnh tương tự—không có kho công đức dồi dào—ai có thể dám ước mong đạt đến Kāśī?

Verse 54

काशीप्राप्तिरयं योगःकाथीप्राप्तिरिदं तपः । काशीप्राप्तिरिदं दानं काशीप्राप्तिः शिवैकता

Yoga này đưa đến sự chứng đạt Kāśī; khổ hạnh này đưa đến sự chứng đạt Kāśī; bố thí này đưa đến sự chứng đạt Kāśī—và sự hợp nhất với Śiva chính là sự chứng đạt Kāśī.

Verse 55

कः कलिकोथवा कालः का जरा किं च दुष्कृतम् । का रुजः केंतराया वा श्रिता वाराणसी यदि

Nếu đã nương tựa Vārāṇasī (Kāśī), thì Kali còn quyền lực gì, thời gian còn uy lực gì? Khi ấy già nua là gì, tội lỗi là gì? Bệnh tật và chướng ngại còn ở đâu, nếu Kāśī thật là nơi nương náu của mình.

Verse 56

कलिस्तानेव बाधेत कालस्तांश्च जिघांसति

Kali chỉ quấy nhiễu những kẻ ở nơi khác (ngoài Kāśī), và Thời gian cũng nhắm đánh gục chính những kẻ ấy.

Verse 57

एनांसि तांश्च बाधंते ये न काशीं समाश्रिताः । काशीसमाश्रिता यैश्च यैश्च विश्वेश्वरोर्चितः । तारकं ज्ञानमासाद्य ते मुक्ताः कर्मपाशतः

Tội lỗi giày vò những ai không nương tựa Kāśī. Còn những người ở Kāśī và phụng thờ Viśveśvara—đạt được tri kiến giải thoát ‘Tāraka’—thì được giải khỏi xiềng xích nghiệp lực.

Verse 58

धनिनो न तथा सौख्यं प्राप्नुवंति नराः क्वचित् । यथा निधनतः काश्यां लभते सुखमव्ययम्

Người giàu cũng chẳng ở đâu đạt được niềm vui như thế; như phúc lạc bất hoại mà người ta nhận được khi gặp cái chết tại Kāśī.

Verse 59

वरं काशीसमावासी नासीनो द्युसदां पदम् । दुःखांतं लभते पूर्वः सुखांतं लभते परः

Người cư trú tại Kāśī còn đáng quý hơn kẻ ngồi ở địa vị chư thiên. Người trước đạt đến chấm dứt khổ đau; người sau chỉ đạt đến chấm dứt lạc thú.

Verse 60

स्थितोपि भगवनीशो मंदरं चारुकंदरम् । काशीं विना रतिं नाऽप दिवोदासनृपोषिताम्

Dẫu ngự trên núi Mandara với những hang động mỹ lệ, Đức Thế Tôn Īśvara vẫn chẳng tìm được niềm hoan hỷ nếu thiếu Kāśī, tuy khi ấy Kāśī được vua Divodāsa gìn giữ.