Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

कुमार उवाच । वदामि कालचिह्नानि जायंते यानि देहिनाम् । मृत्यौ निकटमापन्ने मुने तानि निशामय

Transliteration

kumāra uvāca | vadāmi kālacihnāni jāyaṃte yāni dehinām | mṛtyau nikaṭamāpanne mune tāni niśāmaya

Translation

Kumāra (Skanda) dạy: “Ta sẽ nói những dấu hiệu của Thời phát sinh nơi các hữu thân. Hỡi bậc hiền triết, khi cái chết đã đến gần, hãy quan sát những dấu hiệu ấy.”

Word by Word

• कुमारः: Kumāra (Skanda)
• कुमारः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• वदामि: I tell
• वदामि: Kriya (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लट् (Present); उत्तमपुरुष (1st person); एकवचन; परस्मैपद

• कालचिह्नानि: signs of (approaching) time/death
• कालचिह्नानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल + चिह्न (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (कालस्य चिह्नानि); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; बहुवचन

• जायन्ते: arise, occur
• जायन्ते: Kriya (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present); प्रथमपुरुष; बहुवचन; आत्मनेपद — 'arise/occur'

• यानि: which
• यानि: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति; बहुवचन — relative pronoun referring to 'कालचिह्नानि'

• देहिनाम्: of embodied beings
• देहिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठीविभक्ति; बहुवचन

• मृत्यौ: at death, when death (is near)
• मृत्यौ: Adhikarana (Time/occasion locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन

• निकटम्: near
• निकटम्: Adhikarana (Manner/degree/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: निकट (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (adverbial accusative) — 'near'

• आपन्ने: when (it) has approached
• आपन्ने: Adhikarana (Condition locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: आ + पद् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन — agreeing with 'मृत्यौ' (locative absolute-like sense)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति; एकवचन

• तानि: those
• तानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; बहुवचन

• निशामय: observe, note
• निशामय: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + शम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद — 'observe/notice'

Speaker

Skanda (Kumāra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Skanda, calm and authoritative, begins enumerating the signs that arise when death approaches; Agastya listens attentively in a sacred, quiet setting.

Characters & Entities

• Kumāra (Skanda)
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Awareness of death’s nearness is framed as a spiritual instruction, encouraging vigilance and readiness for liberation-oriented living.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Though not named in the verse, the Kāśīkhaṇḍa context situates the teaching within Kāśī’s mokṣa-centered sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; it introduces an instructional list of signs to be observed.