Sarga 4

Verse 1

प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषि:।चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमात्मवान्।।1.4.1।।

Bậc Thánh hiền Valmiki, vị ṛṣi đầy tuệ giác, đã soạn trọn thiên sử về Rama—đấng đã phục hồi vương quyền—bằng những vần kệ kỳ diệu, đa dạng và thâm áo.

Verse 2

चतुर्विंशत्सहस्राणि श्लोकानामुक्तवानृषि:।तथा सर्गशतान्पञ्च षट्काण्डानि तथोत्तरम् ।।1.4.2।।

Bậc Hiền Thánh đã soạn và tuyên đọc hai mươi bốn ngàn câu kệ; lại chia thành năm trăm chương (sarga), hợp thành sáu quyển (kāṇḍa), và thêm phần Uttara nữa.

Verse 3

कृत्वापि तन्महाप्राज्ञस्सभविष्यं सहोत्तरम्।चिन्तयामास कोन्वेतत्प्रयुञ्जीयादिति प्रभु:।।1.4.3।।

Sau khi soạn tác phẩm ấy—bộ Rāmāyaṇa—cùng với phần sẽ đến và cả phần tiếp nối về sau (Uttara), bậc hiền triết đại trí, đầy năng lực và viễn kiến, liền suy niệm: “Ai mới thật có thể đem thi phẩm này trình diễn cho đúng phép?”

Verse 4

तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मन:।अगृह्णीतां तत: पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ ।।1.4.4।।

Khi vị đại thánh hiền ấy—tự chế và tâm đã được hun đúc—còn đang suy tư, thì hai người, Kuśa và Lava, khoác y phục ẩn sĩ, tiến đến và cung kính nắm lấy (đảnh lễ nơi) đôi chân ngài.

Verse 5

कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ ।।1.4.5।।

Bậc hiền giả thấy hai anh em Kuśa và Lava—những vương tử lừng danh, thông đạt chánh pháp, tiếng hát trong trẻo hòa mỹ—đang cư trú nơi tịnh thất.

Verse 6

स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ।वेदोपबृंहणार्थाय तावग्राहयत प्रभु:।।1.4.6।।

Thấy hai vị thông tuệ, vững vàng thành tựu trong học vấn Veda, bậc tôn sư đã truyền dạy cho họ, để tác phẩm này trở thành điều bổ ích, nâng đỡ và làm phong phú thêm các Veda.

Verse 7

काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत्।पौलस्त्यवधमित्येव चकार चरितव्रत:।।1.4.7।।

Bậc giữ trọn thệ nguyện là Vālmīki đã soạn trọn bộ trường ca mang tên Rāmāyaṇa—đại truyện về cuộc đời Sītā—cùng thiên ký sự về việc diệt trừ dòng Paulastya (Rāvaṇa).

Verse 8

पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।

Trường ca ấy ngọt lành cho cả tụng đọc lẫn ca xướng, hợp với ba nhịp chuẩn, kết cấu theo bảy điệu thức, hòa cùng tiết tấu của đàn dây. Đầy đủ các rasa—ái tình, bi mẫn, hài hòa, anh dũng, kinh sợ, cùng phẫn nộ và các vị khác—hai anh em đã cất lên khúc ca ấy. Tinh thông yếu chỉ gandharva-nhạc, thạo các chuyển điệu và âm vị, lại có giọng thanh mỹ, họ như những Gandharva hiện thân làm người. Dung mạo đoan nghiêm, tướng hảo đầy đủ, lời nói và âm sắc dịu ngọt, họ tựa như hai bóng hình được rút ra từ chính thân thể của Rāma.

Verse 9

पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।

Trường ca ấy ngọt lành cho cả tụng đọc lẫn ca xướng, hợp với ba nhịp chuẩn, kết cấu theo bảy điệu thức, hòa cùng tiết tấu của đàn dây. Đầy đủ các rasa—ái tình, bi mẫn, hài hòa, anh dũng, kinh sợ, cùng phẫn nộ và các vị khác—hai anh em đã cất lên khúc ca ấy. Tinh thông yếu chỉ gandharva-nhạc, thạo các chuyển điệu và âm vị, lại có giọng thanh mỹ, họ như những Gandharva hiện thân làm người. Dung mạo đoan nghiêm, tướng hảo đầy đủ, lời nói và âm sắc dịu ngọt, họ tựa như hai bóng hình được rút ra từ chính thân thể của Rāma.

Verse 10

पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।

Hai huynh đệ ấy tinh thông đạo lý Gandharva, am tường các điệu thức và chỗ chuyển giọng; tiếng hát tròn đầy, tựa như các Gandharva hiện thân làm người.

Verse 11

पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।

Dung mạo đoan nghiêm, đủ tướng lành, lời nói ngọt như mật; họ như hai hình tượng tách từ bản nguyên, như hai bóng dáng khác dường như rút ra từ chính thân Rama.

Verse 12

तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम्। वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ।।1.4.12।। ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे।यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्सुसमाहितौ।।1.4.13।।

Hai vị vương tử ấy, không chút tì vết, đã đem toàn bộ câu chuyện tối thượng, đặt nền trên Dharma, kết thành thi phẩm thuần thục nơi lời nói, và ghi nhớ trọn vẹn bài ca ấy.

Verse 13

तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम्। वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ।।1.4.12।। ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे।यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्सुसमाहितौ।।1.4.13।।

Trong hội chúng các ṛṣi, các bậc nhị sinh uyên bác và các bậc thánh thiện, hai người thấu đạt chân lý ấy, tâm ý an định, đã tụng xướng đúng như lời truyền dạy.

Verse 14

महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ। तौ कदाचित्समेतानामृषीणां भावितात्मनाम्।आसीनानां समीपस्थाविदं काव्यमगायताम्।।1.4.14।।

Hai vị vương tử đại tâm, đại phúc, đầy đủ mọi tướng cát tường; có lần đứng gần hội chúng các bậc hiền thánh ẩn sĩ, tâm đã tu chứng, khi các ngài đang an tọa, và cất tiếng ngâm tụng thiên sử thi này.

Verse 15

तच्छ्रुत्वा मुनयस्सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणा:। साधुसाध्विति तावूचु: परं विस्मयमागता:।।1.4.15।।

Nghe vậy, tất cả các bậc hiền thánh ẩn sĩ, đôi mắt mờ lệ, tràn đầy kinh ngạc sâu xa, liền nói với hai người: “Lành thay! Lành thay!”

Verse 16

ते प्रीतमनसस्सर्वे मुनयो धर्मवत्सला:।प्रशशंसु: प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ।।1.4.16।।

Tất cả các ẩn sĩ, yêu kính Chánh Pháp, lòng hoan hỷ, đã tán thán hai ca giả đáng tán thán là Kuśa và Lava, khi đôi trẻ vẫn tiếp tục ngâm tụng.

Verse 17

अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषत:।चिरनिर्वृत्तमप्येतत्प्रत्यक्षमिव दर्शितम्।।1.4.17।।

“Ôi, tiếng hát sao ngọt ngào, nhất là những vần kệ này! Dẫu việc xưa đã lâu, mà nay được bày hiện như thể tận mắt thấy trước mặt,” người nghe thốt lên.

Verse 18

प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु भावं सम्यगगायताम्। सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसम्पदा।।1.4.18।।

Thấm nhập trọn vẹn vào thần thái của bài ca, cả hai hòa giọng mà ngâm tụng thật chuẩn mực; âm điệu ngọt ngào, quyến rũ, viên mãn, phong phú bởi đầy đủ cung bậc thanh âm.

Verse 19

एवं प्रशस्यमानौ तौ तपश्श्लाघ्यैर्महात्मभि:।संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम्।।1.4.19।।

Được các bậc Đại Thánh, những người đáng tôn xưng bởi hạnh khổ tu, hết lời ca ngợi như vậy, hai vị ấy lại tiếp tục cất tiếng ngâm—càng thêm quyến rũ, ngọt ngào thắm thiết khôn cùng.

Verse 20

प्रीत: कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थित: कलशं ददौ।प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद्ददौ ताभ्यां महायशा:।।1.4.20।।

Hoan hỷ, một vị Muni đang ngồi đó đã trao cho hai vị một bình nước; lại có một bậc hiển danh khác, lòng vui thanh thản, ban cho hai vị y phục bằng vỏ cây.

Verse 21

आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम्।परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम्।।1.4.21।।

Thật kỳ diệu thay, câu chuyện này do bậc Muni tuyên dương; lại được hoàn thành theo đúng thứ tự, trở thành nền tảng tối thượng cho hàng thi nhân.

Verse 22

अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ।आयुष्यं पुष्टिजनकं सर्वश्रुतिमनोहरम्।।1.4.22।। प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ ।रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रज:।।1.4.23।।

Tinh thông mọi điệu ca, hai vị đã hát bài ca này thật viên mãn—làm say lòng mọi người nghe, ban phúc thọ lâu dài, sinh dưỡng sự sung túc và an lành.

Verse 23

अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ।आयुष्यं पुष्टिजनकं सर्वश्रुतिमनोहरम्।।1.4.22।। प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ ।रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रज:।।1.4.23।।

Được tán dương khắp nơi, có một lần, khi hai người ca xướng ấy đang hát nơi các ngõ phố và trên đại lộ hoàng gia, thì Trưởng huynh của Bharata—Đức Rāma—đã trông thấy họ.

Verse 24

स्ववेश्म चानीय तदा भ्रातरौ स कुशीलवौ।पूजयामास पूजार्हौ रामश्शत्रुनिबर्हण:।।1.4.24।।

Bấy giờ Đức Rāma, bậc diệt trừ kẻ thù, đưa hai anh em Kuśa và Lava về tư dinh của mình, và đón tiếp, tôn kính họ với lễ nghi xứng đáng, vì họ thật đáng được kính lễ.

Verse 25

आसीन: काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभु:।उपोपविष्टस्सचिवैर्भ्रातृभिश्च परन्तप:।।1.4.25।।

Đức Rāma, bậc chế phục kẻ thù, ngự trên bảo tọa vàng ròng huy hoàng; các đại thần và các em trai của Người ngồi kề cận phụng hầu.

Verse 26

दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ तावुभौ नियतस्तथा।उवाच लक्ष्मणं रामश्शत्रुघ्नं भरतं तदा।।1.4.26।।

Thấy hai thiếu niên dung mạo tuấn tú ấy, Rāma—điềm tĩnh và tự chế—liền cất lời với Lakṣmaṇa, Śatrughna và Bharata.

Verse 27

श्रूयतामिदमाख्यानमनयोर्देववर्चसो:।विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ तावचोदयत्।।1.4.27।।

“Xin hãy lắng nghe câu chuyện này do hai vị rạng ngời như chư thiên ấy ca xướng—lời nghĩa phong phú, câu chữ tinh diệu.” Nói vậy, Người thúc giục hai ca giả bắt đầu.

Verse 28

तौ चापि मधुरं रक्तं स्वञ्चितायतनिस्वनम् ।तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् ।।1.4.28।।

Và hai vị ấy cũng cất tiếng hát ngọt ngào, mê say; âm vang tròn đầy, điều hòa; theo nhịp đàn dây, các ngài diễn bày ý nghĩa rõ ràng và mạnh mẽ.

Verse 29

ह्लादयत्सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च।श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद्बभौ जनसंसदि।।1.4.29।।

Khúc ca ấy rạng ngời giữa hội chúng, làm hoan hỷ toàn thân—các căn, tâm ý và trái tim; êm tai, an ủi người nghe.

Verse 30

इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौकुशीलवौ चैव महातपस्विनौ।ममापि तद्भूतिकरं प्रवक्ष्यतेमहानुभावं चरितं निबोधत।।1.4.30।।

Rāma nói với hội chúng: “Hai vị này là bậc hiền triết, mang tướng mạo vương giả; chính là Kuśa và Lava, đại khổ hạnh, lại tinh thông ca xướng. Các ngài sẽ thuật lại một hành trạng cao quý, thâm sâu—điều lợi ích cả cho chính ta. Xin hãy chuyên tâm lắng nghe.”

Verse 31

ततस्तु तौ रामवच:प्रचोदितावगायतां मार्गविधानसम्पदा।स चापि राम: परिषद्गतः शनैर्बुभूषयासक्तमना बभूव।।1.4.31।।

Bấy giờ, được lời Rāma khích lệ, hai vị cất tiếng ngâm ca theo đầy đủ kỷ luật của lối mārga cổ điển. Còn Rāma, ngồi giữa hội chúng, lắng nghe dần dần tâm ý chuyên chú, hướng về sự an tĩnh nội tâm.

Verse 32

Bấy giờ, được lời Rāma khích lệ, hai vị cất tiếng ngâm ca theo đầy đủ kỷ luật của lối mārga cổ điển. Còn Rāma, ngồi giữa hội chúng, lắng nghe dần dần tâm ý chuyên chú, hướng về sự an tĩnh nội tâm.